قصرالدشت مظفری

علی جواهری| خبرنگار:

گذر زمان ماجراها و حکایت‌های تلخ و شیرینی را شکل می‌دهد که می‌توان توسط آن به هویت یک زندگی، خیابان و حتی یک شهر پی برد. شهر تهران پر از روایت‌های جورواجور است. داستان‌هایی که از دل تک تک محله‌هایش بیرون می‌آید و حاکی از فراز و نشیب‌های زندگی انسان‌هایی است که در این شهر زندگی کرده‌اند. مردمی که در خشت خشت‌ آبادانی این شهر نقش و تأثیر دارند. خیابان «قصرالدشت» یکی از خیابان‌های پرحکایت شهر ماست که روایت‌های زیادی برای نامگذاری‌اش نقل می‌شود و سرگذشت بسیار هیجان‌انگیزی داشته است که می‌توان از قدیمی‌های محله درباره‌اش شنید. این خیابان شمالی جنوبی در منطقه 10 از خیابان آذربایجان شروع می‌شود و به خیابان کمیل می‌رسد. 

زمانی خیابان قصرالدشت مسیری خاکی بود که از میان چند باغ می‌گذشت. اکثر ساکنان این خیابان ترک زبان و از شهرهای ساوه، اراک، زنجان و قزوین بوده‌اند. نهری با آب زلال که از آسیاب فرمانفرمایان جاری می‌شد هم باغ‌هایش را سیراب می‌کرد. «رضا لطفی» 80ساله یکی از اهالی قدیمی خیابان قصرالدشت می‌گوید: «یادش بخیر. پدرم با کلی کارگری در شرکت دخانیات با 200تومان زمینی در این محله خرید. یادم می‌آید بخشی زیادی از آن پول را قسطی به صاحب زمین پرداخت کردیم. ساخت خانه چند سال طول کشید. آن موقع ما در خانه همسایه مستأجر شدیم تا نزدیک خانه باشیم. این حکایت اغلب افرادی است که در این خیابان خانه دارند و از قدیمی‌ها محسوب می‌شوند. البته اکنون بیشتر اهالی قدیمی از محله رفته‌اند. بافت مسکونی محله بیشتر شامل خانه‌های یک طبقه و ساخته شده از تیر چوبی و کاهگل بود. آنها از درجه‌داران ارتش یا از کارگران شهرداری بوده‌اند.»


طوماری 4متری برای جدول‌کشی خیابان

برخی از اهالی محله دلیل نامگذاری خیابان قصرالدشت را باغ آلویی می‌دانند که در این محدوده بود و در آن آسیاب آبی به نام فرمانفرمایان وجود داشت و ساکنان این محله برای آرد کردن گندم به آن مراجعه می‌کردند که اکنون به جای آن مدرسه‌ای ساخته شده است. در تاریخچه‌ای که در سرای محله وجود دارد هم در این‌باره توضیح داده شده. «علی دهقانی» صاحب نجاری قدیمی این محله درباره نامگذاری خیابان قصرالدشت می‌گوید: «گروهی از ساکنان این محله زمین‌های اینجا را که به حال خود رها شده بود برای زندگی، انتخاب  و عده‌ای هم با هزینه‌های بسیار کم اینجا را خریداری کردند. محدوده خیابان قصرالدشت پر از باغ‌های میوه و دشت و بیابان بود. در نزدیکی این خیابان یعنی در محله سلسبیل هم رودخانه‌ای بود که اینجا را مصفا می‌کرد. بعضی از قدیمی‌ها می‌گویند یک خانه که مانند قصر و متعلق به خانواده حسین مردی‌ها بود هم اینجا وجود داشت. شاید به همین دلیل نام اینجا را گذاشتند قصرالدشت.» او بر گفته‌هایش اضافه می‌کند: «زمانی که این خیابان را جدول‌کشی کردند خوب به یاد دارم. اواخر دهه40 بود که اتومبیل، تازه وارد خیابان‌ها شده بود. خانه‌ها روز به روز در محله زیاد می‌شد. اما باغ‌ها هم هنوز وجود داشت و موتور آبی که در تقاطع دامپزشکی و قصرالدشت هست حکایت از آن روزها دارد. رشید سپیدان و بزرگان محله جمع شدند و طوماری حدود 4متر را امضا کردند و قرار شد که خیابان جدول‌کشی و آسفالت شود. بسیاری از خیابان‌های محله در همان دوران شکل گرفت. فکر می‌کنم حدود 4، 5سال آسفالت و جدول‌کشی طول کشید. از همان زمان‌ها هم بود که پای شهرداری به محدوده محله ما باز شد.»


قبرستانی که بوستان شد

روز به روز تغییر و تحولات در قصرالدشت انجام می‌شد و چهره خیابان تغییر می‌کرد. «احمد سلیمانی» یکی از اهالی قدیمی محله تعریف می‌کند: «انتهای خیابان قصرالدشت، خیابان شاهرخ (کمیل فعلی) قرار داشت و روبه‌روی آنها قبرستان ارامنه بود که به بوستان تبدیل شد. زمانی این قبرستان 2نیمه بود؛ یک نیمه بوستان بود که در آن بازی می‌کردیم و نیمه دیگر ارامنه را دفن می‌کردند و به قلعه ارامنه معروف بود. در آن قبرهایی با علامت صلیب وجود داشت که گاهی از سرکنجکاوی از بالای دیوار به آنها نگاه می‌کردیم. وقتی می‌خواستند آنجا را به بوستان تبدیل کنند حدود سال 1353 بود که تابوت‌های ارامنه را با ماشین انتقال دادند. می‌گفتند آنها را به قبرستان ارامنه در شرق تهران می‌برند که در جاده مشهد واقع است.»


نامی برگرفته از قصرالدشت شیراز

«نصرالله حدادی» تهران‌شناس درباره تاریخچه خیابان قصرالدشت توضیح می‌دهد: «اراضی که خیابان قصرالدشت در آن وجود دارد از املاک مظفرالدین شاه و تمام این محدوده بیابان و باغ بود. این خیابان در دهه 30 شکل گرفت و چون اراضی مظفرالدین شاه بود به نام قصرالدشت معروف می‌شود. البته دلیل قطعی این نام هنوز مشخص نیست. در این محله نه قصری وجود دارد و نه دشتی که بتوان این اسم را به آن نسبت داد.» اکنون خیابان قصرالدشت یکی از پر ترددترین و شلوغ‌ترین خیابان شهر محسوب می‌شود. خیابانی با مغازه‌هایی که می‌توان از شیر مرغ تا جان آدمیزاد را در آن یافت. با اینکه ساختمان‌های نوساز زیادی در این خیابان وجود دارد هنوز ساختمان‌های قدیمی در آن به چشم می‌خورد. چند درخت تنومند در طول خیابان دیده می‌شود که باقیمانده باغ‌های خیابان قصرالدشت است. روزگار در این خیابان همچنان ادامه دارد و اگر معضل پارک خودروها و شلوغی مجال دهد در کوچه‌های باریکش هنوز رنگ و بوی صمیمیت دیده می‌شود.