آرامش برای خرید بعدی
عبدالمطهر محمدخانی؛ سخنگوی شهرداری تهران
خانوادهای را درنظر بگیرید که امروز برای خرید روغن به میدان محلهاش رفته است. اگر بداند 2ماه دیگر هم میتواند همان روغن را به قیمت امروز بخرد، چه نیازی دارد پولی را که این ماه برای رفتوآمد یا لوازم مدرسه فرزندش کنار گذاشته، صرف خرید زودتر از موعد کند؟ برای این خانواده، ارزش ثبات قیمت در آرامشی است که برای برنامهریزی هزینههای زندگی پیدا میکند.
در مهر ۱۴۰۵، قیمت خوراکیها و آشامیدنیها در کل کشور بهطور متوسط 6/112درصد بیشتر از مهر سال قبل بود. در همین فاصله، قیمت گروه روغنها و چربیها به بیش از سهونیم برابر رسید. در ۲۸آبان هم شرکتهای تولیدکننده ماکارونی اعلام کردند که قیمت مصرفکننده را بیشاز ١٠٠درصد افزایش دادهاند. خانوادهای که باید با درآمد ماهانهاش تا پایان ماه سر کند، معنای این اعداد را با نگرانی در حسابوکتاب خانه میبیند.
در یادداشت «وظیفه ما نیست!» نوشتم که شهر در روزهای سخت باید پناه مردمش باشد. طرح «تورم صفر» را با همین نگاه در شرایط جنگ اقتصادی و محاصره همهجانبه دشمن آغاز کردیم. در محاسبه دشمن، فشار بر سفره مردم وسیلهای برای برهمزدن آرامش آنان است؛ امید بستهاند که نگرانی مداوم از فردا، اعتماد مردم به امکان حل مشکلات را فرسوده کند و جامعه ایران را به سمت فروپاشی روانی و اجتماعی ببرد. ما در این طرح دقیقا دست روی همین نقطه گذاشتهایم. خانواده تهرانی باید در شهر خودش پناهی داشته باشد و بتواند برای بخشی از هزینههای ضروری زندگیاش تا پایان سال برنامهریزی کند.
نخستین دلیل موفقیت اولیه طرح، روشنبودن تعهدی است که پذیرفتهایم. شهرداری در مهرماه متعهد شد قیمت ۱۲قلم کالای اساسی را در شبکه عرضه خود برای 6ماه ثابت نگه دارد. هر خانواده میتواند با مقایسه 2خرید درباره وفای به این تعهد قضاوت کند. آیا کالایی که در آغاز پاییز خریده، در زمستان هم با همان وزن، کیفیت و قیمت در دسترسش هست؟ پاسخ را هنگام خرید میگیرد.
دلیل دوم به شیوه تأمین کالا برمیگردد. مغازهداری که از قیمت محموله بعدی خبر ندارد، چگونه میتواند درباره قیمت 2ماه دیگر به مشتری قول بدهد؟ شهرداری بخشی از کالاها را پیش از آغاز طرح خرید و در انبارها و سردخانهها ذخیره کرد.
برای ماههای بعد هم در کنار خرید مستقیم و واردات، از پیشخرید محصول، قرارداد تولید و قرارداد مشارکت در تولید بهره گرفت. وقتی مقدار سفارش، زمان تحویل و شرایط خرید از پیش معلوم باشد، میتوان برای عرضه مستمر کالا با قیمت مشخص برنامهریزی کرد. احیای ظرفیتهای تولید را باید دستاورد مستقلی دانست. تولیدکنندهای که ماشینآلات و نیروی کار دارد، گاهی بهدلیل نامطمئن بودن فروش، تنها با بخشی از ظرفیت خود کار میکند. سفارش چندماهه به او امکان میدهد مواداولیه تهیه کند، یک شیفت کاری اضافه کند و خطی را که نیمهفعال مانده دوباره بهکار بگیرد. وقتی تقاضای روزانه خانوادهها در سفارش میدانها و فروشگاههای شهروند جمع میشود، تولیدکننده هم میداند برای ماههای پیش رو چه مقدار محصول باید آماده کند. تولیدکنندگان و شرکتهای بزرگ صنایع غذایی نیز اعلام آمادگی کردهاند که داوطلبانه و برای ایفای مسئولیت اجتماعی و ملی خود به این طرح بپیوندند و در تأمین آرامش خانوادهها سهیم شوند. پشتوانه دیگر طرح، شبکهای است که مردم تهران سالهاست از آن خرید میکنند. میدانها و بازارهای میوهوترهبار و فروشگاههای شهروند در سالهای گذشته به انبارهای مطمئن مجهز شدند و برای خرید بیواسطه از کشاورزان و تولیدکنندگان تلاش کردند. وقتی میدان بتواند محصول را هنگام برداشت مستقیما از کشاورز بخرد و تا زمان عرضه در شرایط مناسب نگه دارد، کشاورز برای محصولش خریدار مشخصی دارد و مردم هم هزینه چند دست چرخیدن آن را نمیپردازند. همین تجربه حذف دلالان و کوتاهکردن فاصله تولید تا مصرف، امروز بهکار «تورم صفر» آمده است. گسترش این شبکه در دوره کنونی مدیریت شهری، اجرای طرح را در مقیاس تهران ممکن کرده است. امروز تهران ۳۱۳ میدان و بازار میوهوترهبار و ۵۵ فروشگاه شهروند دارد. برای کسی که باید 2بار کرایه بدهد یا ساعتی از کارش بزند، هزینه رسیدن به فروشگاه هم جزئی از قیمت واقعی کالاست. تعیین سهم خرید متناسب با تعداد اعضای خانوار نیز به توزیع منصفانهتر موجودی کمک میکند تا شهروندی که عصر از سر کار برمیگردد هم بتواند کالای مورد نیازش را تهیه کند. در این جنگ اقتصادی، سهم مدیریت شهری در همراهی با دولت این است که خانواده تهرانی برای خرید مایحتاجش تا پایان سال پشتوانهای داشته باشد. با این همه، آرزو میکنم هرگز روزی نرسد که شدت تورم و فاصله چشمگیر قیمتها، خرید از مراکز «تورم صفر» را برای مردم جذاب کند. انشاءالله بازار چنان آرام بگیرد که همان خانواده، 2ماه دیگر، روغن مورد نیازش را از هر فروشگاهی که خواست، با همان مبلغی بخرد که امروز برایش درنظر گرفته است. چه بهتر که شهر پناه مردمش باشد و روزگار چنان بگذرد که کمتر به این پناه نیاز پیدا کنند.