موشکهای 4500کیلومتری ایران
سخنگوی سپاه: موشکهای ایرانی مسافت حدود ۴۵۰۰کیلومتری را طی کردهاند و به جزیره دیهگو گارسیا رسیدهاند
گروه سیاسی
در دستور نظامی ۹ آبانماه فرمانده کل قوا به فرماندهان ارشد نیروهای مسلح، یک اصل محوری مورد تأکید قرار گرفت: هیچ تهدیدی نباید خارج از دایره توان پاسخ نظامی ایران باقی بماند و مقابله با آن نباید به فاصله جغرافیایی محدود شود.
این فرمان نقطه آغاز مرحلهای تازه در طراحی توان رزمی نیروهای مسلح بود؛ مرحلهای که در آن، برد تسلیحات، گستره پوشش عملیاتی و ظرفیت انهدام اهداف دوردست، جایگاه متفاوتی در محاسبات نظامی پیدا میکند. تجربه 2رویارویی نظامی مستقیم با آمریکا و رژیم صهیونیستی طی 2 سال گذشته نیز ضرورت برخورداری از توان ضربتی متناسب با گستره تهدیدات را بیش از گذشته برجسته کرده است. در چنین شرایطی، یکی از موضوعات مهم پیشروی ساختار دفاعی کشور، ارزیابی مجدد محدوده عملکرد سامانههای موشکی است.
در این میان، موشکهای بالستیک بهعنوان یکی از اصلیترین مؤلفههای قدرت تهاجمی ایران، بیش از سایر تجهیزات در کانون این تغییر قرار دارند. تا پیش از این، برد ۲۰۰۰کیلومتر بهعنوان سقف اعلامشده برای موشکهای ایرانی شناخته میشد؛ محدودهای که بخش عمده اهداف نظامی آمریکا و رژیم صهیونیستی در منطقه را پوشش میداد. اکنون با برداشتهشدن این محدودیت، امکان حرکت به سمت توسعه نسل جدیدی از موشکهای دوربرد بیش از گذشته مطرح شده است.
نکته مهم آن است که عبور از این مرز، صرفا بهمعنای افزایش چند هزار کیلومتری برد یک موشک نیست؛ بلکه نشاندهنده ارتقای مجموعهای از فناوریهای پیشران، هدایت، کنترل پرواز و سرجنگی است. در چنین شرایطی، محدوده ۴۵۰۰ تا ۵۰۰۰ کیلومتر به یکی از پیشرفتهای مهم توسعه توان موشکی ایران تبدیل شده؛ بردی که جغرافیای بسیار گستردهتری را در محدوده دسترسی تسلیحات بالستیک قرار میدهد.
از این منظر، مسئله اصلی پیشرو، نسبت میان ظرفیت فنی موجود و الزامات عملیاتی جدید است.
این فرمان نقطه آغاز مرحلهای تازه در طراحی توان رزمی نیروهای مسلح بود؛ مرحلهای که در آن، برد تسلیحات، گستره پوشش عملیاتی و ظرفیت انهدام اهداف دوردست، جایگاه متفاوتی در محاسبات نظامی پیدا میکند. تجربه 2رویارویی نظامی مستقیم با آمریکا و رژیم صهیونیستی طی 2 سال گذشته نیز ضرورت برخورداری از توان ضربتی متناسب با گستره تهدیدات را بیش از گذشته برجسته کرده است. در چنین شرایطی، یکی از موضوعات مهم پیشروی ساختار دفاعی کشور، ارزیابی مجدد محدوده عملکرد سامانههای موشکی است.
در این میان، موشکهای بالستیک بهعنوان یکی از اصلیترین مؤلفههای قدرت تهاجمی ایران، بیش از سایر تجهیزات در کانون این تغییر قرار دارند. تا پیش از این، برد ۲۰۰۰کیلومتر بهعنوان سقف اعلامشده برای موشکهای ایرانی شناخته میشد؛ محدودهای که بخش عمده اهداف نظامی آمریکا و رژیم صهیونیستی در منطقه را پوشش میداد. اکنون با برداشتهشدن این محدودیت، امکان حرکت به سمت توسعه نسل جدیدی از موشکهای دوربرد بیش از گذشته مطرح شده است.
نکته مهم آن است که عبور از این مرز، صرفا بهمعنای افزایش چند هزار کیلومتری برد یک موشک نیست؛ بلکه نشاندهنده ارتقای مجموعهای از فناوریهای پیشران، هدایت، کنترل پرواز و سرجنگی است. در چنین شرایطی، محدوده ۴۵۰۰ تا ۵۰۰۰ کیلومتر به یکی از پیشرفتهای مهم توسعه توان موشکی ایران تبدیل شده؛ بردی که جغرافیای بسیار گستردهتری را در محدوده دسترسی تسلیحات بالستیک قرار میدهد.
از این منظر، مسئله اصلی پیشرو، نسبت میان ظرفیت فنی موجود و الزامات عملیاتی جدید است.
نقطه عطف تازه در سیاست موشکی
فرمانده کل قوا در دیدار ۹ آبان ۱۴۰۵ با فرماندهان ارشد نیروهای مسلح، بر پاسخ فوری و اثرگذار به هر سطح و نوع تهدید، بدون محدودیت جغرافیایی، تأکید کرد.
یکی از مهمترین پرسشها پس از این موضعگیری، سرنوشت سقف
۲۰۰۰ کیلومتری برد موشکهای بالستیک ایران بود.
تنها یک هفته بعد، سردار حسین محبی، سخنگوی سپاه، در ۱۶ آبان ۱۴۰۵ اعلام کرد محدودیت برد موشکی ایران برداشته شده است.
افزایش برد چه تغییری در جغرافیای بازدارندگی ایجاد میکند؟
گسترش برد به محدوده ۴۵۰۰تا ۵۰۰۰ کیلومتر، عمق جغرافیایی بیشتری را در دسترس برنامهریزی نظامی قرار میدهد.
موقعیت جغرافیایی، مسیر پرواز، نوع محموله و دقت سامانه، در تعیین محدوده واقعی مأموریت نقش دارند که پیش از این با هدف قرار گرفتن پایگاه آمریکا در جزیره دیهگوگارسیا ثابت شد.
ماجرای موشکهای 2000کیلومتری
ایران از اواخر دهه ۸۰ شمسی به توان ساخت و آزمایش موشکهای بالستیک با برد حدود ۲۰۰۰ کیلومتر دست یافت.
سرلشکر محمدعلی جعفری، فرمانده وقت سپاه، در ۹ آبان ۱۳۹۶ اعلام کرد برد موشکهای ایران به
۲۰۰۰ کیلومتر محدود شده است.
جعفری در همان اظهارنظر تأکید کرد افزایش برد از نظر فنی امکانپذیر است، اما برد موجود برای نیازهای آن زمان کفایت میکند.
استدلال اعلامشده این بود که بخش عمده نیروها و منافع آمریکا در منطقه، در محدوده همین برد قرار دارند، درنتیجه، سقف ۲۰۰۰کیلومتر نه بهعنوان مرز توان علمی و صنعتی ایران، بلکه بهعنوان یک انتخاب استراتژیک بود.
در ۹ اسفند ۱۳۹۷، رهبر شهید انقلاب در دیداری که بخشی از آن بعدها در مستند «غیررسمی» منتشر شد، درباره تعیین این سقف توضیح داد.
ایشان تصریح کردند که تعیین برد ۲۰۰۰ کیلومتر تصمیم خودشان بوده و متخصصان موشکی خواهان دستیابی به بردهای 4000 تا 5000کیلومتر بودند.
سردار شهید امیرعلی حاجیزاده، فرمانده وقت نیروی هوافضای سپاه، در ۳۰ بهمن ۱۴۰۳ اعلام کرد که ساخت هر موشک باید براساس مأموریت و نیاز عملیاتی تعریف شود.
درواقع، سطح فناوری موجود، امکان حرکت به سمت بردهای بالاتر را در محاسبات متخصصان قرار داده بود؛ اما ملاحظات راهبردی مانع عبور از آن میشد.
خرمشهر؛ نمونهای از ظرفیت موشکی موجود
در میان موشکهای بالستیک ایران، خانواده خرمشهر بهدلیل ظرفیت حمل محموله سنگین، جایگاه ویژهای در بحث افزایش برد دارد.
خرمشهر از زمان رونمایی در سال ۱۳۹۶، بهعنوان موشکی با برد اعلامشده حدود ۲۰۰۰ کیلومتر معرفی شده است.
در گزارشهای منتشرشده درباره خرمشهر۴، وزن سرجنگی این موشک تا حدود ۲ تن اعلام شده است.
میان افزایش وزن سرجنگی و کاهش برد، رابطهای مستقیم وجود دارد؛ هرچند محاسبه برد فقط با دانستن وزن کلاهک ممکن نیست.
نوع پیشران، ساختار مراحل پروازی، جرم کلی موشک، مسیر پرواز و شرایط بازگشت به جو نیز در برد نهایی اثرگذارند.
در برخی تحلیلهای منتشرشده داخلی، برای خانواده خرمشهر با کاهش وزن محموله، امکان دستیابی به بردهای حدود 3000 تا 4000 کیلومتر مطرح شده است.
اهمیت خرمشهر در این بحث، بیش از آنکه بهمعنای معرفی یک موشک ۵۰۰۰ کیلومتری باشد، به ظرفیت حمل سرجنگی سنگین و امکان بررسی گزینههای توسعه مربوط است.
تجربه پیشران و کنترل پرواز خارج از جو
در بهمن ۱۳۹۸، فرمانده نیروی هوافضای سپاه از دستیابی به فناوری کنترل موشکهای سوخت جامد در خارج از جو با استفاده از نازل متحرک خبر داده بود.
چه مؤلفههایی در افزایش برد موشکها نقش دارند؟
افزایش برد، با تغییرات فناورانه در کنار سبککردن سرجنگی محقق میشود.
پیشران و توان تولید نیروی لازم برای ادامه مسیر، از مهمترین مؤلفههای عملکرد موشکهای دوربرد هستند.
در موشکهای چندمرحلهای، نحوه عملکرد مجموعه مراحل پروازی بر برد نهایی اثر میگذارد.
سامانه هدایت و کنترل موشکهای ایرانی نیز در تمام مراحل پرواز، عملکرد قابل اتکایی دارد.
فناوری ماهوارهبرها؛ پشتوانهای برای توسعه بردهای بلند
ماهوارهبرهای قاصد، ذوالجناح و قائم۱۰۰ ازجمله حاملهایی هستند که در برنامه فضایی ایران بهکار گرفته شده یا توسعه یافتهاند.
ایران با پرتاب ماهوارهبرها از جهت فنی به این توان دست یافته و محدودیتی در ارتقای برد موشکها ندارد.
سرجنگی باید در مرحله بازگشت به جو، در برابر فشار و حرارت شدید مقاومت لازم را داشته باشد، از این رو، ماهوارهبرها را میتوان پشتوانهای فناورانه برای توسعه توان فضایی و برخی فناوریهای مرتبط دانست.
از توان فنی تا سلاح عملیاتی
اعلام پایان محدودیت برد، امکان بازنگری در اولویتهای برنامه موشکی را فراهم میکند.
دقت اصابت، قابلیت اطمینان، آمادگی عملیاتی و تناسب سرجنگی موشکها با مأموریت در ارزیابی قدرت رزمی به اثبات رسیده است.
ورود هر سامانه جدید به چرخه عملیاتی، به آزمایش، ارزیابی، آموزش و آمادهسازی یگانهای استفادهکننده نیاز دارد که همه این مراحل با موفقیت طی شده است.
از این منظر، دستیابی به بازه ۴۵۰۰ تا ۵۰۰۰ کیلومتر یک افق توسعهای مهم است که بهگفته مقامات سپاه، پیش از این به اثبات
رسیده است.
سخنان اخیر سخنگوی سپاه نیز نشان میدهد محدودیت راهبردی اعلامشده برای برد موشکها دیگر برقرار نیست.
برای حفظ محرمانگی، مراحل بعدی تنها در زمان صلاحدید مقامات ارشد نظامی تشریح میشود.
در یک نگاه
سقف ۲۰۰۰ کیلومتری، از ابتدا محدودیتی مبتنی بر ملاحظات راهبردی بود و نه ناتوانی فنی اعلامشده.
در اظهارات سال ۱۳۹۷، بردهای 4000 تا 5000 کیلومتری بهعنوان سطح موردنظر متخصصان مطرح شده بود.
در ۱۶ آبان ۱۴۰۵، سخنگوی سپاه رسما از برداشتهشدن محدودیت قبلی خبر داد.
ایران اکنون موشکهایی در اختیار دارد که به راحتی به قاره اروپا و فراتر از آن میرسد.