دلار پاشی پای خط مونتاژ

بهزاد رنجبر| روزنامه‌نگار

در شرایط جنگ و محدودیت منابع ارزی، مونتاژکاران خودرو طی 5سال حدود 10/5 میلیارد دلار ارز دریافت کرده‌اند اما آمارها از افت ۳۷ درصدی تولید خودروهای سواری در 7‌ماه نخست امسال حکایت دارد. این همزمانی، پرسش‌ جدی درباره بازده اقتصادی حمایت‌های ارزی و وابستگی ادامه‌دار به مونتاژکاران را مطرح کرده است.‌صنعت مونتاژ خودرو طی سال‌های گذشته به یکی از مصرف‌کنندگان بزرگ منابع ارزی کشور تبدیل شده است؛ مسیری که قرار بود با جذب سرمایه‌گذاری، انتقال فناوری و توسعه ساخت داخل به تقویت صنعت خودرو منجر شود اما اکنون نسبت میان منابع ارزی مصرف‌شده و دستاوردهای اقتصادی این شرکت‌ها با پرسش‌های جدی مواجه شده است. این موضوع در شرایطی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند که اقتصاد ایران با پیامدهای جنگ، محدودیت منابع ارزی و افزایش فشار بر بازار ارز روبه‌روست و تأمین ارز برای نیازهای ضروری و استمرار فعالیت صنایع داخلی اهمیت بیشتری می‌یابد.

 10/5 میلیارد دلار
سهم مونتاژکاران از ارز صنعت خودرو در 5سال گذشته
ارزهای میلیاردی در اختیار مونتاژکاران
مجتبی یوسفی، نماینده مجلس، شهریور امسال اعلام کرد طی ۵سال گذشته حدود ۳۰‌میلیارد دلار ارز به صنعت خودرو اختصاص یافته که از این میزان، حدود 10/5 میلیارد دلار سهم مونتاژکاران خودروهای سواری بوده است. به‌گفته او، سهم مدیران‌خودرو از این منابع حدود ۶ میلیارد دلار، کرمان‌موتور 2/8 میلیارد دلار و بهمن‌موتور 1/8 میلیارد دلار بوده است. ‌‌در این میان، کرمان‌موتور با حدود 2/8 میلیارد دلار ارز اعلام‌شده، یکی از مهم‌ترین نمونه‌های قابل بررسی است. پرسش این است که شرکتی با این میزان استفاده از منابع ارزی چه دستاوردی در زمینه افزایش تولید، اشتغال، توسعه قطعه‌سازی داخلی، انتقال فناوری و صادرات داشته است؟

مونتاژکاری یا واردات قطعات با تعرفه ترجیحی؟
انتقاد از عملکرد مونتاژکاران فقط به حجم منابع ارزی اختصاص‌یافته محدود نمی‌شود. گزارش مرکز پژوهش‌های مجلس با عنوان واردات خودرو در پوشش تولید، مسئله گسترش مونتاژ خودروهای سواری و ارزبری تولید خودرو در کشور نشان می‌دهد در سال ۱۴۰۲ بیش از 3/5 میلیارد دلار از منابع ارزی کشور صرف واردات قطعات خودروهای مونتاژی شده است. کل ارزبری صنعت خودرو در همان سال نیز حدود ۸ میلیارد دلار برآورد شده است.‌براساس همین گزارش، ۵ شرکت خصوصی شامل مدیران‌خودرو، کرمان‌موتور، بهمن‌موتور، آرین پارس‌موتور و صنایع اتومبیل‌سازی فردا در سال ۱۴۰۲ برای تولید ۲۴۷ هزار دستگاه خودرو، بیش از ۳/۳ میلیارد دلار ارز مصرف کرده‌اند. به این ترتیب، متوسط ارزبری هر دستگاه در این مجموعه حدود ۱۳‌هزار دلار بوده است.‌سیدابوالفضل مرتضوی، کارشناس اقتصادی مرکز پژوهش‌های مجلس نیز در میزگرد همشهری با انتقاد از روند توسعه مونتاژکاری گفت افزایش منابع ارزی اختصاص‌یافته به این شرکت‌ها با رشد متناسب اشتغال و انتقال فناوری همراه نبوده است. به اعتقاد او، نظام تعرفه‌ای کشور به‌گونه‌ای عمل کرده که برخی شرکت‌ها با انجام بخشی از عملیات مونتاژ از مزایای تعرفه‌ای برخوردار می‌شوند، بی‌آنکه زنجیره تأمین داخلی خود را به میزان متناسب توسعه دهند.‌البته مونتاژ خودرو به‌خودی‌خود فعالیتی منفی نیست و می‌تواند مقدمه‌ای برای انتقال فناوری‌  باشد‌ اما مشکل این است که این شرکت‌‌ها پس از سال‌ها  همچنان در مرحله ‌ مونتاژ باقی‌مانده اند.

 ۶میلیارد دلار
‌سهم مدیران‌خودرو از منابع ارزی
افت تولید با وجود منابع ارزی میلیاردی
آمار تولید 7 ‌ماهه خودروسازان نیز پرسش‌های تازه‌ای درباره عملکرد مونتاژکاران ایجاد می‌کند. براساس آمار وزارت صمت، مجموع تولید خودروهای سواری کشور در 7 ‌ماه امسال به ۳۵۱ هزار و ۲۰۹ دستگاه رسید، درحالی‌که این رقم در مدت مشابه سال قبل ۵۵۶ هزار و ۴۱۱دستگاه بود. به این ترتیب، تولید خودروهای سواری کشور حدود ۳۷ درصد کاهش یافته است.‌در میان مونتاژکاران، مدیران‌خودرو با افت ۹۱ درصدی بیشترین کاهش تولید را تجربه کرده است. تولید بهمن‌موتور نیز ۶۲ درصد و کرمان‌موتور ۵۲ درصد کاهش یافته است. ‌

 2/8 میلیارد دلار
سهم کرمان‌موتور از منابع ارزی