توهم محاصره زمینی

سینا احدیان | روزنامه‌نگار

آمریکا بعد از نتیجه نگرفتن از محاصره دریایی ایران، این بار فشار بر مسیرهای زمینی و دریای خزر را هدف گرفته و با تشکیل کارگروه «دروازه آهنین» در سنتکام می‌خواهد با محدود کردن جابه‌جایی سامانه‌های تسلیحاتی پیشرفته و تجارت کالاهای تحریمی بر تجارت منطقه‌ای ایران فشار وارد کند.‌به گزارش همشهری، هدف اصلی درحرکت جدید آمریکا فشار به شبکه‌های حمل‌ونقل، شرکت‌های واسطه و شرکای تجاری ایران با هدف زمینگیر کردن تجارت منطقه‌ای و افزایش هزینه آن است تا شاید رؤیای فروپاشی 2 هفته‌ای اقتصاد ایران محقق شود، هرچند شکست این سیاست قطعی به‌نظر می‌رسد.

محاصره یا فشار بر شبکه تجارت؟
در نگاه نخست، عنوان دروازه آهنین این تصور را ایجاد می‌کند که آمریکا قصد دارد مرزهای زمینی ایران را نیز به سرنوشت بنادر جنوبی دچار کند اما ازنظر اقتصادی و اجرایی باید میان محاصره فیزیکی مرزها و محدودسازی شبکه‌های تجاری تفاوت قائل شد.‌فارغ از اینکه آمریکا کارگروهی ۲۰نفره در فلوریدا تشکیل داده تا جریان تجارت ایران را رصد کند و هیچ نیرویی برای محاصره مرزهای ما ارسال نمی‌کند، این نکته مشهود است که 5700کیلومتر مرز زمینی ایران با 7کشور و 750کیلومتر خط ساحلی در شمال، ظرفیتی غیرقابل محاصره و بستن است و آمریکا هیچ شانسی برای توقف جریان تجارت در گذرگاه‌های متعدد ایران ندارد.‌اهمیت این کارگروه بیشتر در هماهنگی اطلاعاتی، شناسایی شرکت‌های واسطه، ردیابی محموله‌ها و اعمال فشار بر شبکه‌های مالی و حمل‌ونقل است.

 ماهیت محاصره زمینی آمریکا
فرماندهی مرکزی ارتش آمریکا شنبه گذشته از تشکیل کارگروه ویژه‌ای با عنوان «دروازه آهنین» خبر داد. این کارگروه حدود ۲۰ نیروی نظامی و غیرنظامی دارد و در شهر تمپا در ایالت فلوریدا مستقر خواهد شد. مأموریت اعلام‌شده این کارگروه جلوگیری از جابه‌جایی سامانه‌های تسلیحاتی پیشرفته، فناوری‌های دومنظوره، کالاهای تحریمی و آنچه واشنگتن جریان‌های درآمدی غیرقانونی می‌نامد، از مسیر مرزهای زمینی ایران و دریای خزر است.‌این تصمیم در ادامه محاصره دریایی بنادر ایران اتخاذ شده؛ محاصره‌ای که سنتکام مدعی است تاکنون مانع صادرات ۲۵میلیارد دلار نفت خام ایران شده است. اکنون واشنگتن می‌خواهد دامنه محدودیت‌ها را به مسیرهایی گسترش دهد که در سال‌های تحریم به یکی از مجاری اصلی تجارت خارجی کشورمان تبدیل شده‌اند.

 آزمون آمریکا در کاسپین
بعد از محاصره بنادر جنوبی ایران واردات کالاهای اساسی که عمدتا حجیم و انبوه هستند به بنادر شمالی در دریای کاسپین منتقل شد. در این وضعیت، هرگونه فشار آمریکا به این بنادر می‌تواند آشکارکننده نیت پلید این کشور برای اخلال در تأمین کالاهای اساسی و فشار به تأمین معیشت مردم ایران باشد.‌اهمیت دریای خزر در راهبرد جدید آمریکا از آن‌ جهت است که این پهنه آبی، ایران را به روسیه و کشورهای آسیای مرکزی متصل می‌کند و می‌تواند بخشی از فشار محاصره را کاهش دهد.

هژمونی اقتصاد منطقه‌ای ایران
پس از چند دهه تحریم، بخش مهمی از تجارت خارجی کشور بر شبکه‌ای از بازرگانان خصوصی، شرکت‌های کوچک و متوسط، واسطه‌های محلی و شرکای تجاری در کشورهای همسایه استوار شده است. در بسیاری از مناطق مرزی، روابط اقتصادی دوطرف به‌تدریج به بخشی از زندگی اجتماعی و معیشت خانوارها تبدیل شده است، به‌گونه‌ای که خانواده‌ها و کسب‌وکارهای دوسوی مرز در زنجیره تأمین و توزیع کالا با یکدیگر ارتباط حیاتی دارند.‌این ساختار، تجارت با ایران را به منافعی مشترک برای طرفین تبدیل کرده است. برای نمونه، مبادلات ایران و عراق و افغانستان تنها به تجارت رسمی شرکت‌های بزرگ محدود نیست و بخش قابل‌توجهی از فعالیت اقتصادی در شهرهای مرزی و بازارهای محلی جریان دارد، بنابراین هرگونه فشار خارجی برای محدود کردن این مبادلات علاوه بر اقتصاد ایران، منافع بازرگانان و فعالان اقتصادی کشورهای همسایه را نیز تهدید می‌کند.‌تجربه‌های قبلی نیز نشان داده است که فشار بر ارتباطات اقتصادی و رفت‌وآمد مردم ایران، لزوما با همراهی طرف مقابل مواجه نمی‌شود. ماجرای تلاش برای محدود کردن پذیرش مسافران ایرانی در فرودگاه نجف و اعتراض مردم عراق، نمونه‌ای از حساسیت اجتماعی نسبت به این منافع مشترک است.