جاسوس‌های اجاره‌ای
پشت پرده فعالیت کارآگاهان خصوصی که از رازهای شخصی و پرونده‌های مالی درآمد چندصد میلیونی دارند
سحر جعفریان عصر
کارآگاهان خصوصی با شامه پلیسی، گاهی پی‌جوی صاحبان چک‌های برگشتی یا پیگیر همسران خیانتکارند، گاهی هم به سفارش مشتری انجام تحقیقات مفصل در ارتباط با خواستگاران مشکوک را دست می‌گیرند. حتی انگشت‌شماری‌شان مدعی‌اند که گره از پرونده‌های مختومه و خاک‌گرفته مفقودی و قتل هم باز می‌کنند. دستمزدشان نیز توافقی است؛ از 20 تا بیش از 100میلیون‌تومان که با توجه به پیچیدگی و وقتگیری هر پرونده تعیین می‌شود. کارآگاهان خصوصی سال‌هاست که به این شغل با عنوانی خاص و جایگاه اجتماعی و قانونی نامعلوم مشغولند و آگهی‌های تبلیغاتی خود را در فضای مجازی انتشار می‌دهند. به‌تازگی نیز مؤسساتی اقدام به برگزاری دوره‌های آموزشی کارآگاه خصوصی کرده‌اند.
کارآگاهان خصوصی، متخصصند نه بیکار
بعضی‌شان چندان شناخته‌شده نیستند و دست‌تنها مو را از ماست هر پرونده بیرون می‌کشند؛ اما بعضی دیگرشان که اسم و رسمی کسب کرده‌اند، به شکل گروهی، پرونده موارد مشکوک را پیگیری می‌کنند. اینها در تماس با شماره تلفن کارآگاهی خصوصی که آگهی‌اش در یکی از شبکه‌های اجتماعی ثبت شده، مطرح می‌شود. پاسخگوی تلفن، زن جوانی است که از سر تجربه، سخت و دیر به تماس‌گیرندگان اعتماد می‌کند. برای همین است که ابتدای گفت‌وگوی تلفنی، تماس‌گیرندگان را حسابی سؤال‌پیچ می‌کند تا خیالش از مزاحمت‌نداشتن یا دردسر ایجادنکردن آنها راحت شود، بعد شروع به بازارگرمی می‌کند: «کارآگاه خصوصی باید متخصص و کاربلد باشه تا با سند و مدرک درست‌وحسابی ادعایی رو ثابت کنه، وگرنه که شما می‌تونی همین الان خیلی ارزون‌تر یه آدم بیکار پیدا کنی و بذاری بپای شوهرت تا مثلا آمارشو دربیاره. ولی مطمئن باش یکی، دو ساعت نشده هم خودش لو می‌ره و هم شما. اونوقت فقط روسیاهیش می‌مونه واسه‌تون.» پشت‌بند بازارگرمی هم چندوچون درخواست تماس‌گیرنده را بررسی می‌کند: «کدوم شهر هستید؟ شغل شوهرتون چیه؟ چند وقته بهش شک دارید؟ مدرک خاصی از خیانتش دارید یا حس ششم‌تون این‌رو می‌گه؟» دست‌آخر به اعلام حدود دستمزد استخدام کارآگاه خصوصی مرتبط با پرونده کشف خیانت همسر بسنده می‌کند: «30میلیون تومن برای یه هفته که نصفش رو اول کار می‌گیریم...»
نرخ تعقیب در شیفت روز یا شب
در قسمت توضیحات آگهی دیگری، عبارتی متفاوت به چشم می‌آید: «...کارآگاه خصوصی برای شیفت روز و شیفت شب...» این بار نیز پاسخگو زن است، با این تفاوت که بعد از اطلاع از نوع درخواست، شماره تلفن کارآگاه خصوصی مرتبط با درخواست را می‌دهد. او بعد از اطلاع از سیر تا پیاز ماجرای کلاهبرداری، می‌گوید: «این مورد شما زمان‌بره، ضمن اینکه طرف روزا آفتابی نمی‌شه و تعقیبش فقط شبا امکان‌پذیره. نرخ شیفت شب با شیفت روز فرق داره.» می‌خواهد مشتری طوری از سختی کار در شیفت شب شیرفهم شود که هم میانگین دستمزد آن را بداند و هم در تورش بماند: «تفاوت قیمتش خیلی زیاد نیست؛ تقریبا بین 15 تا 20میلیون تومن. البته مبلغ کلاهبرداری مالی هم مهمه‌ها... » میان مشاوره و ویزیت کاری‌اش به تعداد نیروهای وردست کارآگاه خصوصی هم اشاره می‌کند؛ نیروهایی که هریک دستمزد جداگانه دارند.
هاله ابهام کارآگاهان خصوصی
تعداد نیروهای وردست کارآگاهان خصوصی نکته‌ای است که پاسخگوی تلفن آگهی بعدی نیز از آن می‌گوید: «...ببین، کیس داریم که موتور زیر پاشه. دنبال موتور نمی‌تونیم با ماشین راه بیفتیم. از طرفی چون احتمال گم‌کردنش توی شلوغی و ترافیک خیابونا هست باید دست‌کم 2نفری دنبالش بیفتیم. اینجوری قیمت هم می‌ره بالاتر... یه چیزی حدود 10میلیون تومن فرق معامله است. اولا قابل شما رو نداره، دوما مورد شما برای استخدام یه کارآگاه خصوصی به اضافه 2تا نیرو حدود 50میلیون تومن می‌شه.» در ادامه گفت‌وگو مشخص می‌شود پاسخگوی تلفن آگهی، همان کارآگاه خصوصی است: «این قیمتی که دادم برای یه هفته است، دستمزد کارآگاهی معمولا هفتگی توافق می‌شه. یه مورد داشتم برای تحقیق از یه خواستگار که توی 3سال رفت‌وآمد و آشنایی، بابای دختره نتونسته بود مچشو بگیره. اونوقت من ظرف 4روز با عکس و فیلم و ویس دستشو رو کردم. ویزیتور تجهیزات پزشکی بود ولی خودشو جای دکتر جا زده بود.» بسیاری از پاسخ‌دهندگان تلفنی آگهی‌های استخدامی مرتبط با کارآگاه خصوصی، در جواب به این پرسش که «تحت نظارت کدام سازمان فعالیت دارید؟» جملاتی مشابه این جمله بیان و ادعا می‌کنند: «ذات کار ما خودش انتظامی و قضاییه. این خودش یه جور ضمانت و نظارت محسوب می‌شه.» همچنین در ادامه تماس‌های تلفنی این مطلب نیز آشکار می‌شود: «...بیشترین پرونده‌ها به کشف خیانت و تحقیق پیش از ازدواج اختصاص دارد.»
کارآگاهان خصوصی در پیچ‌وخم قانون
سال1397 رئیس وقت پلیس آگاهی ناجا از تلاش‌هایی برای استفاده از ظرفیت کارآگاهان خصوصی دارای شرایط لازم خبر داده و عنوان کرده بود که «به‌دنبال آن هستیم تا برخی از کارآگاهان بازنشسته خود را برای پیگیری بعضی پرونده‌های پلیسی به‌کار بگیریم. در این طرح با استفاده از بعضی کارآگاهان بازنشسته و حرفه‌ای پلیس آگاهی، پرونده‌های قدیمی مورد پیگیری و پی‌جویی قرار خواهد گرفت.» سال1398 جلسه‌ای با عنوان «هم‌اندیشی طرح کارآگاه خصوصی» با حضور چهره‌هایی از قوه قضاییه و نیروی انتظامی برگزار شد. در آن جلسه نتایج یک نظرسنجی عمومی با موضوع بهره‌مندی از توانمندی کارآگاهان خصوصی بررسی شده‌بود: «آیا به فعالیت کارآگاه خصوصی نیاز هست؟» 46درصد شرکت‌کنندگان پاسخ مثبت داده بودند. اقدام بعدی، تدوین پیش‌نویس طرح استفاده از نیروهای کارآگاهان خصوصی بود که سال1400 توسط معاونت اجتماعی و پیشگیری از وقوع جرم قوه قضاییه انجام شد. در روزهای اخیر نیز رضا غنی‌لو، رئیس کمیته تخصص کارآگاهی مرکز کارشناسان قوه قضاییه در این‌باره اظهاراتی را بیان کرد: «در 50 تا 60کشور، کارآگاهان خصوصی در قالب تشکل و انجمن‌هایی قانونی به فعالیت می‌پردازند. در ایران، طرح شروع به‌کار کارآگاهان خصوصی در چارچوب قانونی نوشته شده اما هنوز به تصویب مجلس شورای اسلامی و همچنین شورای نگهبان نرسیده‌است.» با این همه، کارآگاهان خصوصی بسیاری همچون گذشته در حریم خانوادگی و شخصی افراد بی‌آنکه قراردادی نوشته شده باشد، مشغول کارند.
در همینه زمینه :
