چشم یونسکو به ماسوله

راحله عبدالحسینی | روزنامه‌نگار 

شایفول بن شاهیدان، ارزیاب شورای بین‌المللی بناها و محوطه‌ها (ایکوموس) برای بررسی پرونده ثبت جهانی «منظر فرهنگی ماسوله و سایت‌های آهنگری باستانی آن» دوشنبه (۴ آبان) وارد کشور شد و تا پنجشنبه (7آبان) از ماسوله بازدید میدانی کرد. ارزیابی میدانی پرونده، مرحله‌ای مهم در روند ثبت جهانی ماسوله به شمار می‌رود؛ پرونده‌ای که نتیجه آن در سال۲۰۲۷ مشخص خواهد شد. 

بازدید ارزیاب از بازار تاریخی ماسوله
یکی از حامیان ثبت جهانی ماسوله به همشهری گفت: «ارزیاب اعزامی یونسکو در روز اول از مسجد تاریخی قنبرآباد بازدید کرد و بعد راهی بازار تاریخی ماسوله شد. او در این بازدید با کسبه فروشگاه‌های صنایع‌دستی، چاقوسازی و آهنگری گفت‌وگو کرد. در روز دوم هم از سایت تاریخی ارتفاعات (کهنه ماسوله) در ۶کیلومتری شرق و سر راه ماسوله ـ خلخال، همچنین پایه‌های سازه‌های مسکونی و آثار کوره‌های تاریخی مخروبه یا بازسازی‌شده بازدید و نحوه عملکرد سازه‌های حرارتی (کوره‌های فلزکاری و ساختارهای حرارتی مرتبط با ذوب و فرآوری سنگ‌آهن خام) را براساس شواهد میدانی و لایه‌نگاری محوطه‌ها ارزیابی کرد.»
ارزیاب ایکوموس در جریان این بازدید، درباره چگونگی سازوکار حرارتی سازه‌های کشف‌شده، تکنیک‌های استحصال فلز و پیوند این نظام‌های تولیدی با اقتصاد و معیشت مردم ماسوله هم گفت‌وگو و تبادل نظر کرد. علی شرفی، توضیح داد که ارزیاب پرونده روز پنجشنبه با حضور در محوطه باستانی مالمون در منطقه گیلوندرود، ابعاد دیگری از فناوری کهن استحصال آهن و زنجیره صنعتی وابسته به آن را بررسی کرد. 

چرا پرونده قبلی پذیرفته‌ نشد؟
پرونده ماسوله در ارزیابی سال۲۰۲۳ به ثبت نرسید. گزارش‌های منتشرشده از استدلال ناکافی برای اثبات ارزش جهانی برجسته، ضرورت بازنگری در دامنه و چارچوب پرونده، مشارکت جامعه محلی در مدیریت ‌ گردشگری و پیامدهای اقتصادی آن روایت داشتند. مدیر پرونده ثبت جهانی ماسوله، برجستگی تاریخ صنعت باستانی آهن را محور اصلی پرونده جدید عنوان کرد و به همشهری گفت: «ماسوله بهترین معادن آهن ایران را دارد. گزارش‌های زیادی جمع‌آوری شده که تأیید می‌کند شکل‌گیری و توسعه منظر فرهنگی ماسوله متاثر از صنعت باستانی آهن است.» مصطفی پورعلی ادامه داد: «بعد از ارزیابی نهایی و جمع‌بندی گزارش ارزیاب اعزامی، در اجلاس ۲۰۲۷در استانبول نتیجه پرونده مشخص می‌شود.»‌

معرفی داشته‌های ماسوله از سوی کسبه
حضور ارزیاب یونسکو در بازار تاریخی ماسوله، فرصتی برای طرح مطالبات جامعه محلی درباره ثبت جهانی این شهر و معرفی داشته‌های تاریخی، معماری و صنایع‌دستی آن بود. عطار قدیمی بازار ماسوله که سابقه فعالیت حدود 3‌دهه‌ای در این بازار دارد، درباره حضور ارزیاب یونسکو در بازار به همشهری گفت: «هر یک از کسبه که میزبان ارزیاب یونسکو می‌شد متناسب با شناخت و توان خود، پیشینه ماسوله، صنایع‌دستی، تولیدات و ویژگی‌های معماری این شهر را برایش توضیح می‌داد. همچنین درباره آداب و رسوم و فرهنگ‌های منسوخ‌شده یا در حال انجام این منطقه صحبت کردیم.»
طاهر حنیفه‌زاد، افزود: «مردم محلی هم خواسته خود را با او در میان گذاشتند. خواسته ما این است که ماسوله در فهرست میراث جهانی ثبت و داشته‌های این شهر به دنیا معرفی شود.»
او یکی از ارکان مهم در رونق گردشگری ماسوله را حضور راهنمایان گردشگری آگاه و مسلط به تاریخ ماسوله دانست و ادامه داد: «راهنمای گردشگری باید شناخت کافی از تاریخ، فرهنگ و ویژگی‌های منطقه داشته باشد تا بتواند آن را به‌درستی به گردشگران معرفی کند.»

پرونده ثبت جهانی شهر تاریخی ماسوله با قدمتی بیش از هزارسال رابطه تاریخی میان انسان و محیط کوهستانی را در قالب یک مجموعه فرهنگی توضیح می‌دهد؛ رابطه‌ای که معماری، دانش بومی، معیشت و شواهد تولید و فلزگری از اجزای آن هستند