نظارت برای اصلاح، نه برای جنجال

محمد آخوندی؛  رئیس کمیسیون برنامه و بودجه شورای اسلامی شهر تهران

نظارت زمانی معنا پیدا می‌کند که به اصلاح منجر شود. اگر صدها گزارش حسابرسی تهیه کنیم، ده‌ها تخلف و ایراد را پشت تریبون‌ها بخوانیم، اما سال بعد همان مشکلات تکرار شوند، در‌واقع نظارت نکرده‌ایم؛ فقط ایرادات را گزارش کرده‌ایم. تفاوت نظارت مؤثر با نظارت نمایشی دقیقا همین‌جاست. در 5سال گذشته، شورای ششم شهر تهران تلاش کرده است نظارت مالی بر شهرداری را از یک اقدام صرفا گزارشی به فرایندی مستمر، کارشناسی و اصلاحگر تبدیل کند. حاصل این تلاش، بررسی و قرائت ۵۶۲ گزارش حسابرسی در صحن شورا بوده است اما اهمیت ماجرا فقط در تعداد گزارش‌ها نیست، بلکه در اتفاقاتی است که پس از بررسی آنها رخ داده است. در ابتدای دوره ششم، برخی مناطق شهرداری با حدود ۲۰۰‌بند حسابرسی مواجه بودند. امروز تعداد این بندها در برخی مناطق به حدود ۲۰‌بند رسیده است. این کاهش، نتیجه صدها جلسه کارشناسی، پیگیری اسناد، اصلاح فرایندها و حل مسائل مشترک مالی و مالیاتی بوده است. 
 البته کاهش تعداد بندها به‌تنهایی به‌معنای رفع همه مشکلات مالی نیست؛ مهم آن است که ایرادات واقعا برطرف شوند، نه اینکه صرفا از متن گزارش‌ها کنار بروند. ما نظارت را به بررسی عملکرد گذشته محدود نکردیم. نظارت مالی باید از پیش از هزینه‌کرد آغاز شود، هنگام هزینه‌کرد ادامه پیدا کند و پس از آن نیز با حسابرسی و ارزیابی نتایج تکمیل شود. تصویب برنامه چهارم توسعه، بررسی هزاران ردیف بودجه، تأیید ۱۱۵ قائم‌مقام ذی‌حساب و دریافت گزارش‌های مستمر مالی، بخش‌هایی از همین زنجیره نظارتی بوده است. یکی از مسائل مهم در آغاز دوره، عقب‌ماندگی چندساله گزارش‌های حسابرسی بود. آخرین گزارش حسابرسی مناطق به سال‌۱۳۹۵ بازمی‌گشت. امروز گزارش‌های سال‌۱۴۰۲ تکمیل شده، گزارش‌های ۱۴۰۳ در حال ارائه است و حسابرسی سال ۱۴۰۴ نیز در دست بررسی قرار دارد. همچنین ۳۴ گزارش حسابرسی سال‌۱۴۰۴ سازمان‌ها و شرکت‌ها تاکنون در صحن شورا قرائت شده است. در کنار این اقدامات، اصلاح ساختارهای مالی نیز دنبال شد. تصویب اساسنامه ۲۱ سازمان و ۹‌شرکت، تدوین و تصویب آیین‌نامه‌های مالی و معاملاتی و حذف حسابرسی‌های موازی، اقداماتی برای رفع ریشه‌ای مشکلات بوده‌اند. ارائه ۱۰ گزارش دوره‌ای 6ماهه و ۶۲‌گزارش ماهانه مالی نیز امکان نظارت مستمر بر عملکرد شهرداری را فراهم کرده است. موضوع مهم دیگر، سرعت نظارت است. گزارشی که با ۱۵‌ماه تأخیر ارائه شود، بخش مهمی از کارکرد اصلاحی خود را از دست می‌دهد. به همین دلیل، تلاش کردیم فاصله تهیه و ارائه گزارش تفریغ بودجه کاهش یابد تا ایرادات مالی پیش از تصویب بودجه سال بعد شناسایی و اصلاح شوند. البته نظارت مالی فقط به این معنا نیست که پول کجا هزینه شده است؛ باید مشخص شود این هزینه چه نتیجه‌ای برای مردم داشته است. اگر برای پروژه‌ای اعتبار تخصیص یافته، باید پیشرفت فیزیکی آن نیز متناسب با منابع مصرف‌شده باشد. نظارت بر هزینه بدون ارزیابی نتیجه، نظارتی ناقص است. همه این اقدامات حاصل تلاش جمعی ۲۱ عضو شورای ششم، کمیسیون‌های تخصصی و مجموعه کارشناسان شورا و شهرداری است. طبیعی است که هنوز نواقصی وجود دارد و مسیر اصلاح پایان نیافته است. اما تجربه این 5سال یک واقعیت را روشن کرده است؛ نظارت مؤثر الزاما پرسروصداترین نظارت نیست. گاهی 10جلسه کارشناسی برای رفع یک ایراد مالی، بیش از ده‌ها موضع‌گیری رسانه‌ای از اموال عمومی صیانت می‌کند. مردم از شورای شهر فقط انتظار ندارند که مشکلات شهرداری را اعلام کند؛ انتظار دارند برای حل آنها اقدام کند. معیار موفقیت نظارت نیز نه تعداد تیترها و تذکرها، بلکه میزان اصلاح فرایندها، کاهش ایرادات واقعی، افزایش شفافیت و صیانت از حقوق عمومی است. نظارت باید به اصلاح ختم شود، نه به خبر.