آبگوشت 150ساله بمی‌ها

راحله عبدالحسینی | روزنامه‌نگار 

اهالی روستاهای بم روز آبگوشت‌پزان دور یک دیگ بزرگ جمع می‌شوند تا نذر خود را ادا کنند و آبگوشت شریکی را بار بگذارند؛ آیینی که به‌تازگی در فهرست میراث ملی معنوی ثبت شده است. آنها برای ادای رسم آبگوشت شریکی، قطعه گوشت خود را با نشانه‌ای داخل دیگ می‌اندازند و در پایان، اهالی روستا، نه‌فقط کسانی که گوشت نذری داخل دیگ انداخته‌اند، دور سفره می‌نشینند.

شیوه یک رسم مشارکتی
اصل و ریشه آیین آبگوشت شریکی بم به حدود ۱۵۰سال پیش در روستای دریجان بم برمی‌گردد. آبگوشت شریکی از همان روزگار فقط یک خوراک و ترکیبی از گوشت و حبوبات نبود، بلکه همانطور که اسمش می‌گوید، شریک‌شدن اهالی در این آیین اهمیت داشته است.
یک مردم‌شناس کرمانی و مسئول ثبت میراث ناملموس کرمان به همشهری می‌گوید: «آنچه این آیین را از پخت یک خوراک سنتی ایرانی متمایز می‌کند، نه مواداولیه متفاوت، بلکه شیوه مشارکت مردم، نشانه‌گذاری گوشت‌ها و تقسیم محصول نهایی است.» ماجرا از نذرهای فردی آغاز می‌شود. ممکن است یکی از اهالی برای ادای نذر خود گوسفندی ذبح کند و فرد دیگری به اندازه یک وعده غذایی، گوشت نذری با خود آورده باشد. فاطمه رضاپور ادامه می‌دهد: «در رسم آبگوشت شریکی، افراد گوشت‌های نذری خود را در زمان مشخص که بانی مراسم یا همان معتمد روستا مشخص می‌کند، به محل برگزاری آیین می‌آورند. سهم گوشت هر فرد مشخص است، اما همگی در یک دیگ پخته می‌شوند.»‌

همه اهالی سهم دارند
شهناز دریجانی، یکی از بانیان آیین آبگوشت شریکی در روستای دریجان بم، این رسم را از مادرش «حوا دریجانی» آموخته است. او به همشهری می‌گوید: «مادرم همیشه می‌گفت آبگوشت شریکی بهانه‌ای است تا دور هم جمع شویم. برای همین هم بیشتر اوقات مادرم داوطلب میزبانی این 
مراسم می‌شد.»  دریجانی درباره شیوه میزبانی این مراسم بیشتر توضیح می‌دهد و می‌گوید: «میزبان هم در خانه‌اش به روی اهالی باز است و مدیریت مراسم را به‌عهده دارد و هم مابقی مواد آبگوشت را تهیه می‌کند؛ موادی که ما به آن آجیل آبگوشت می‌گوییم، مثل سیب‌زمینی، پیاز، گوجه خشک یا رب گوجه‌فرنگی و نخود.» پخت آبگوشت شریکی معمولاً از صبح آغاز می‌شود. شهناز دریجانی 58ساله است و در سال دست‌کم یک‌بار میزبان مراسم آبگوشت شریکی می‌شود. او ادامه می‌دهد: «یادم هست همسایه‌ها از صبح گوشت‌هایی را که به سیخ یا چوب زده بودند، به مادرم می‌دادند. آبگوشت برای وعده شام حاضر می‌شد و هر خانواده‌ای متناسب با تعداد اعضا و گوشتی که داده و پیش‌تر نشانه‌گذاری کرده بود، ظرفی می‌آورد تا سهم خود را تحویل بگیرد.»‌

گوشت رها در آبگوشت شریکی
رضاپور از بخشی با عنوان «گوشت رها» یاد می‌کند و می‌گوید: «گوشتی که بدون نشانه در دیگ قرار می‌گیرد به شخص خاصی تعلق ندارد و گوشت رها نامیده می‌شود. این گوشت برای کسانی درنظر گرفته می‌شود که گوشت نذری نیاورده‌اند یا بضاعت و توانایی شریک‌شدن در مراسم را نداشته‌اند.»

آیینی برای تمام فصول
پخت آبگوشت شریکی بم در طول سال و چندبار انجام می‌شود. رضاپور می‌گوید: «این آیین فقط مختص به ماه محرم نیست. گاهی زمان برگزاری با مناسبت‌های مذهبی همزمان است و گاهی نیز به نذرهای شخصی، مانند نذر برای سلامت یک بیمار، ارتباط دارد.» علت ثبت ملی این آیین در پیوند میان نذر فردی، همکاری جمعی و تقسیم غذا خلاصه می‌شود.