واردات بنزین ‌صفر‌ شد

سینا احدیان | روزنامه‌نگار

  کاهش مصرف روزانه بنزین از ۱۴۴ به ۱۳۴‌میلیون لیتر، مقابله با قاچاق، شناسه‌دار کردن کارت‌های سوخت جایگاه‌ها و توسعه ناوگان برقی تهران، مجموعه اقداماتی است که رئیس‌جمهور می‌گوید ایران را از واردات بنزین بی‌نیاز کرده است. با گذشت تابستان که نگرانی از کمبود بنزین و افزایش قیمت آن به یکی از بحث‌های داغ اقتصادی تبدیل شده بود، حالا در میانه فصل پاییز، رئیس‌جمهور از بی‌نیازی کشور به واردات این فرآورده نفتی خبر می‌دهد. این تحول، در کنار همراهی مردم در کاهش مصرف، با اقداماتی مانند مقابله با قاچاق و ساماندهی توزیع سوخت، گسترش حمل‌ونقل عمومی و برقی‌سازی ناوگان شهری همراه بوده است؛ مسیری که نشان می‌دهد مدیریت بحران بنزین صرفا به افزایش قیمت محدود نمی‌شود. مسعود پزشکیان  روز گذشته در نشست شورای اطلاع‌رسانی دولت گفت: با همراهی مردم و اجرای برنامه‌های صرفه‌جویی و مدیریت مصرف، کشور از واردات بنزین بی‌نیاز شده است. او هزینه احتمالی واردات موردنیاز را ۱۲ میلیارد دلار اعلام کرد و گفت: درآمد حاصل از افزایش قیمت سوخت و صرفه‌جویی باید به مردم بازگردد. آمارهای رسمی از کاهش مصرف بنزین و افزایش استفاده از سوخت جایگزین خبر می‌دهند. 

‌ مقابله با قاچاق؛ 006 هزار کارت سوخت بی‌هویت از مدار خارج شد‌
بخشی از اقدامات دولت برای مدیریت بازار سوخت، مقابله با قاچاق و جلوگیری از سوءاستفاده از سهمیه‌های سوخت است. مسعود پزشکیان ۲۲ مهرماه اعلام کرد که ۶۰۰‌هزار کارت سوخت گازوئیل فاقد هویت معتبر از مدار خارج شده است. همزمان، وزارت نفت و ستاد مبارزه با قاچاق کالا و ارز، طرح‌هایی را برای افزایش نظارت بر زنجیره تأمین و توزیع سوخت دنبال می‌کنند.
در همین چارچوب، بخشی از ناوگان حمل‌ونقل کشور به تجهیزات ردیابی مجهز ‌ و در مبادی ورودی و خروجی تعدادی از پالایشگاه‌ها نیز تجهیزات اندازه‌گیری نصب شده است. براساس آمار اعلام‌شده در اول مهرماه، ۷ هزار دستگاه از مجموع ۱۵ هزار دستگاه ناوگان حمل‌ونقل کشور به ردیاب مجهز شده اند.

‌ سی‌ان‌جی؛ جایگزین روزانه ۲میلیون لیتر بنزین
  افزایش استفاده از سی‌ان‌جی یکی از عوامل مؤثر در کاهش مصرف بنزین است. آمارهای شرکت ملی پالایش و پخش فرآورده‌های نفتی نشان می‌دهد مصرف روزانه سی‌ان‌جی از ۱۴ میلیون و ۷۰۰هزار مترمکعب در مردادماه به ۱۶میلیون و ۷۰۰ هزار مترمکعب در مهرماه رسیده است؛ افزایشی معادل ۲ میلیون مترمکعب که حدود ۱۴ درصد رشد را نشان می‌دهد. زیرساخت‌های کشور امکان عرضه روزانه  تا ۴۰ میلیون مترمکعب سی‌ان‌جی را دارند؛ درحالی‌که مصرف فعلی بسیار کمتر از این ظرفیت است. ایران حدود ۲۵۰۰ جایگاه سی‌ان‌جی دارد، اما برای استفاده بهتر از این ظرفیت، نوسازی تجهیزات، فعال‌سازی تمام نازل‌ها و تسهیل دسترسی در مناطق کم‌برخوردار ضروری است. گسترش استفاده از سی‌ان‌جی، به‌ویژه در خودروهای دوگانه‌سوز و ناوگان حمل‌ونقل عمومی، می‌تواند فشار بر شبکه تأمین بنزین را کاهش دهد.

‌ شناسه‌دار کردن کارت سوخت جایگاه‌ها‌، مقابله با انحراف روزانه ۵میلیون لیتر بنزین
یکی از چالش‌های بازار سوخت ایران، انحراف بنزین از شبکه رسمی توزیع است. برآوردهای اعلام‌شده از انحراف روزانه حدود ۴تا ۵ میلیون لیتر بنزین حکایت دارد؛ رقمی که تمام آن قاچاق برون‌مرزی نیست و بخشی از آن به مصارف غیرمجاز در داخل کشور اختصاص پیدا می‌کند.‌براساس اظهارات مطرح‌شده، حدود ۳ میلیون لیتر از این انحراف در استان‌های مرزی، ازجمله کرمان، سیستان‌ و بلوچستان و هرمزگان‌ رخ می‌دهد و حدود ۲ میلیون لیتر نیز به تهران مربوط است و بخشی از بنزین در مصارف صنعتی، ازجمله تولید رنگ و تینر‌ استفاده می‌شود.‌در شیوه جدید، استفاده از کارت آزاد جایگاه مستلزم احراز هویت بانکی است. رمز ثابت ۱۱۱۱ حذف شده و راننده پس از ارائه کارت بانکی و انجام استعلام هویتی، رمز یک‌بارمصرف دریافت می‌کند.‌با اجرای این طرح، اطلاعات مربوط به سوختگیری با کارت‌های آزاد قابل ردیابی خواهد بود و امکان شناسایی الگوهای غیرعادی مصرف فراهم می‌شود.عباس باصفا، مدیر سامانه هوشمند سوخت کشور، در گفت‌وگو با برنامه پارک وی همشهری اعلام کرده که این طرح در برخی جایگاه‌های تهران اجرا شده و قرار است طی 3‌ماه به سراسر کشور گسترش یابد.‌ به‌گفته او، افزایش شفافیت و مدیریت تخصیص سوخت، از اهداف اجرای این برنامه است.‌تجربه کرمان نیز نشان می‌دهد اصلاح شیوه توزیع سوخت ‌ می‌تواند به مدیریت مصرف کمک کند.‌ 
در این استان، از مردادماه طرحی برای انتقال سهمیه سوخت از کارت‌های اضطراری جایگاه‌ها به کارت‌های شخصی و اصلاح شیوه تخصیص بنزین اجرا شد.‌براساس گزارش منتشرشده از نتایج اولیه این طرح، مصرف بنزین کرمان در مقایسه با مرداد سال قبل حدود ۲۷ میلیون لیتر کاهش یافته است.

 اقدامات شهرداری، از مترو و اتوبوس رایگان تا توسعه ناوگان برقی
مدیریت شهری تهران در دوره اخیر مجموعه‌ای از اقدامات را برای تسهیل استفاده از حمل‌ونقل عمومی و گسترش وسایل نقلیه برقی اجرا کرده است. این اقدامات، علاوه بر کمک به کاهش آلودگی هوا و ترافیک، می‌تواند وابستگی بخشی از سفرهای شهری به بنزین را کاهش دهد.

 مترو و اتوبوس رایگان
 در دوره جنگ 40روزه، شهرداری تهران استفاده از مترو و اتوبوس‌های تندرو را رایگان کرد تا شهروندان برای رفت‌وآمد در شهر با هزینه کمتری مواجه شوند. در تیرماه امسال نیز شورای شهر مصوب کرد که رایگان‌بودن مترو و اتوبوس‌های بی‌آرتی تا زمان اعلام رسمی پایان جنگ، در دوره‌های 2ماهه تمدید شود. این اقدام، امکان دسترسی آسان‌تر شهروندان به حمل‌ونقل عمومی را فراهم می‌کند و می‌تواند به کاهش وابستگی سفرهای روزانه به‌خودروهای شخصی کمک کند.

  اتوبوس‌های برقی
 برقی‌سازی ناوگان اتوبوسرانی تهران در دوره اخیر شتاب گرفته است. براساس اعلام یکی از اعضای شورای شهر، قرارداد واردات ۲۵۰۰ دستگاه اتوبوس برقی منعقد شده و تا زمان انتشار این گزارش، بیش از 500 د ستگاه از این اتوبوس‌ها  فعال هستند.

 افزایش ناوگان عمومی
 در کنار توسعه ناوگان برقی، افزایش تعداد اتوبوس‌های فعال نیز در دستور کار مدیریت شهری قرار داشته است. معاون حمل‌ونقل و ترافیک شهرداری تهران اول مهرماه اعلام کرد که تعداد اتوبوس‌های فعال پایتخت که در ابتدای دوره ششم مدیریت شهری 860 دستگاه بود‌.‌ اکنون به حدود 3500 اتوبوس رسیده است.

 تاکسی‌های برقی
 تاکسیرانی تهران نیز به سمت استفاده بیشتر از خودروهای برقی حرکت کرده است. به‌طور دقیق در این مدت 1924تاکسی برقی جایگزین تاکسی‌های فرسوده شده است.

 کمک به سایر نهاد‌ها و شهروندان
 شهرداری تهران همچنین در این دوره در حال‌ واگذاری 2000 اسکوتربرقی ‌ در قالب تسهیلات کم‌بهره به شهروندان ‌ است. همچنین 150خودروی برقی به پلیس راهور ‌و 164موتورسیکلت برقی به اداره پست تهران واگذار شده است.

 ایستگاه‌های شارژ
 گسترش ناوگان برقی بدون ایجاد زیرساخت شارژ امکان‌پذیر نیست. آنطور که آمار‌ها نشان می‌دهد در این دوره 25جایگاه شارژ با 224استند ساخته و راه‌اندازی شده است. همچنین براساس اعلام مدیرعامل شرکت کنترل ترافیک تهران در شهریورماه، ۹ ایستگاه شارژ ناوگان برقی در نقاط مختلف پایتخت فعال بوده و درمجموع ۱۵۰ دستگاه شارژر پرقدرت ۱۲۰ کیلوواتی در سطح شهر نصب شده بود.‌در همان مقطع، از احداث ۶ایستگاه جدید شارژ در نقاطی ازجمله تهرانپارس، اکباتان، جنت‌آباد، جوانمرد قصاب و پایانه شرق قدیم خبر داده شد که قرار بود تا پایان سال به بهره‌برداری برسند.‌مجموع این اقدامات، از تسهیل استفاده از مترو و اتوبوس تا توسعه اتوبوس‌ها و تاکسی‌های برقی و زیرساخت‌های شارژ، نشان‌دهنده گسترش ابزارهای حمل‌ونقل جایگزین در تهران است؛ ابزارهایی که می‌توانند در کنار مدیریت مصرف و مقابله با قاچاق، به کاهش وابستگی به سوخت‌های فسیلی کمک کنند.

  همراهی مردم به کاهش مصرف بنزین رسید
یکی از محورهای مورد تأکید رئیس‌جمهور، نقش مردم در مدیریت مصرف انرژی است.آمارهای شرکت ملی پالایش و پخش فرآورده‌های نفتی نیز از تغییر الگوی مصرف سوخت حکایت دارد. براساس اعلام مدیر امور مصرف این شرکت، مصرف روزانه بنزین از ۱۴۴ میلیون لیتر در مردادماه به ۱۳۴ میلیون لیتر کاهش یافته است.‌مدیرعامل شرکت ملی پالایش و پخش فرآورده‌های نفتی نیز پیش‌تر اعلام کرده بود که مصرف بنزین در دوره اجرای طرح‌های اصلاح مصرف، در مقایسه با دوره مشابه سال قبل حدود ۳ درصد کاهش یافته و مصرف سی‌ان‌جی حدود ۱۲ درصد افزایش داشته است.‌این ارقام نشان می‌دهد در کنار مدیریت تقاضا و استفاده بیشتر از سوخت‌های جایگزین، همراهی مردم نیز می‌تواند به کاهش نیاز کشور به بنزین کمک کند. استفاده کمتر از خودروهای شخصی، کاهش سفرهای غیرضروری، بهره‌گیری از حمل‌ونقل عمومی و همراهی عموم مردم با برنامه‌های مدیریت مصرف، در کنار سیاست‌های دولت، از مسیرهای تحقق این هدف به شمار می‌روند.

‌گرانی بنزین؛ تنها راه نجات اقتصاد؟
‌ تابستان امسال و همزمان با تشدید نگرانی‌ها درباره تأمین بنزین، برخی طرفداران آزادسازی قیمت‌ها، شوک‌درمانی بهای سوخت را راهکاری اجتناب‌ناپذیر برای مهار مصرف معرفی می‌کردند؛ گویی بدون گران‌کردن بنزین، اقتصاد کشور با بحرانی حل‌نشدنی مواجه خواهد شد. با این حال، تجربه صف‌های طولانی پمپ‌بنزین‌های تهران نشان داد که مسئله بنزین فقط به قیمت و میزان مصرف محدود نمی‌شود.‌ به‌زعم طرفداران گران‌سازی‌ بنزین هیچ راهی جز افزایش قیمت بنزین وجود نداشت. روز گذشته مجید شاکری، کارشناس اقتصادی در صفحه شخصی ایکس خود، خواستار برخورد با افرادی شد که در تابستان مدعی افزایش قیمت بنزین بودند و تأکید کرد باید با عوامل ایجاد بحران یک هفته‌ای بنزین تهران در تابستان برخورد شود.‌شاکری در واکنش به بحث افزایش قیمت بنزین، درباره پیامدهای شوک‌درمانی قیمتی هشدار داد‌‌. او معتقد است افزایش دفعی قیمت بنزین، به‌دلیل آثار تورمی و تغییر مجدد قیمت‌های نسبی، دولت را وارد چرخه تکراری افزایش قیمت‌ها می‌کند. به‌گفته شاکری، اصلاحات باید تدریجی باشد تا مردم فرصت تغییر رفتار و تطبیق با شرایط جدید را داشته باشند.‌تجربه ماه‌های اخیر نشان می‌دهد که مدیریت بنزین به مجموعه‌ای از اقدامات نیاز دارد؛ از مقابله با قاچاق و اصلاح شبکه توزیع گرفته تا کاهش مصرف، توسعه حمل‌ونقل عمومی، برقی‌سازی ناوگان و بهبود بهره‌وری خودروها. افزایش قیمت ممکن است یکی از ابزارهای مدیریت تقاضا باشد، اما جایگزین اصلاح زیرساخت‌ها و رفع مشکلات ساختاری نیست.