گزارش
سرطان شماره یک ایران
چرا سرطان‌های گوارشی، به‌خصوص سرطان معده در ایران رواج زیادی دارد و چطور می‌شود از ابتلا به آنها جلوگیری کرد؟
پروانه بندپی | روزنامه‌نگار
علت مراجعه یک‌سوم بزرگسالان به پزشک در ایران مشکلات گوارش و کبد است و آمارهای وزارت بهداشت هم نشان می‌دهد سالانه ۱۱۲هزار نفر در کشور به انواع سرطان مبتلا می‌شوند و پیش‌بینی‌ها نشان می‌دهد که سرطان‌های این حوزه تا ۱۵سال آینده، علت ۸۰درصد مرگ‌ومیرها در ایران خواهد بود. متخصصان می‌گویند شیوع سرطان‌های گوارشی در مناطق مختلف کشور با عواملی مانند تغذیه نامناسب، مصرف بی‌رویه مواد مخدر و حتی عوامل محیطی و جغرافیایی مرتبط است. در این میان، آندوسکوپی نقش مهمی در تشخیص زودهنگام این سرطان‌ها دارد؛ موضوعی که بسیاری از افراد آن را پشت گوش می‌اندازند.
سرطان‌های گوارشی؛ دومین علت مرگ در جهان
سرطان‌های گوارش و کبد بعد از بیماری‌های قلبی و عروقی، دومین علت مرگ‌ومیر در جهان هستند و در ایران نیز رو به افزایش است؛ به‌طوری که در مردان به ازای هر 100هزار نفر، 13تا 15نفر و در زنان به ازای هر ۱۰۰هزار نفر، 9تا 12نفر به یکی از آنها مبتلا هستند.
دکتر ایرج خسرونیا، فوق‌تخصص بیماری‌های گوارش و کبد به همشهری می‌گوید: «سرطان معده جزو شایع‌ترین سرطان‌های دنیاست و محدود به ایران نیست، اما در کشورهای جهان سوم، به‌خصوص کشورهایی مثل ایران، افغانستان و پاکستان شیوع بیشتری دارد.» به گفته این متخصص گوارش، «در حال حاضر سرطان معده، شایع‌ترین سرطان در کشور است که در مردها کمی شایع‌تر از زنان است. در زنان هم سرطان کولون(روده بزرگ) شایع‌ترین سرطان دستگاه گوارش محسوب می‌شود.»
خسرونیا درباره دلایل افزایش سرطان‌های گوارشی در ایران توضیح می‌دهد: «عوامل مختلفی در این زمینه مؤثرند، ازجمله ژنتیک، رژیم غذایی نامناسب، شرایط جغرافیایی و حتی ویژگی‌های خاک و منطقه‌ای که افراد در آن زندگی می‌کنند.» دکتر خسرونیا می‌گوید: «مثلا در برخی مناطق ایران، ازجمله شمال کشور و همچنین کرمان و یزد میزان ابتلا به سرطان معده بیشتر از برخی دیگر از مناطق است. البته رژیم غذایی نادرست یکی از عوامل مهم در این زمینه است. متأسفانه عادات غذایی مناسبی هم در میان بخشی از مردم وجود ندارد. همچنین مصرف مواد مخدر بین افراد در بعضی از این مناطق بالاتر است که خود یکی از فاکتورهای ابتلا به سرطان، مخصوصا سرطان معده است.»
از عادات غذایی نادرست تا مصرف مواد مخدر
این استاد دانشگاه در پاسخ به این سؤال که کدام عادات غذایی خطر سرطان معده را افزایش می‌دهد می‌گوید: «یکی از نمونه‌های نامناسب غذایی در شمال ایران مصرف ماهی‌دودی و ماهی‌های شور است که یکی از عوامل خطر سرطان معده محسوب می‌شود. همچنین مصرف تریاک و ناس(نوعی مخدر جویدنی)، با افزایش خطر سرطان همراه است. برخلاف برخی باورهای قدیمی، مصرف تریاک نه‌تنها از سرطان پیشگیری نمی‌کند، بلکه مطالعات و آمارهای منتشرشده در ایران نشان می‌دهد که مصرف تریاک یکی از عوامل خطر ابتلا به سرطان است. بررسی‌ها نشان داده‌اند که میزان ابتلا به سرطان در میان افرادی که تریاک و سایر مواد مخدر مصرف می‌کنند بیشتر است.»
به گفته خسرونیا، «مصرف زیاد ادویه و مواد غذایی محرک، فست‌فودها و غذاهای آماده که مواد نگه‌دارنده طولانی‌مدت دارند هم در بروز مشکلات و بیماری‌های دستگاه گوارش نقش دارد. مصرف غذاها و نوشیدنی‌های بسیار داغ هم می‌تواند خطر ابتلا به برخی سرطان‌های دستگاه گوارش را افزایش دهد. چای داغ، قهوه داغ، سوپ و آش داغ، شکلات داغ، کاکائو و به‌طور کلی مواد غذایی و نوشیدنی‌هایی که به‌صورت بسیار داغ مصرف می‌شوند می‌توانند برای دستگاه گوارش آسیب‌زا باشند. سیگار و قلیان هم حاوی مواد زیان‌آوری هستند که می‌تواند خطر ابتلا به سرطان‌های گوارش، به‌خصوص معده را افزایش دهد.»
۴۰درصد سرطان‌ها به یک شرط قابل پیشگیری هستند
آمار دقیقی از سرطان‌های گوارش که بتوان براساس آن میزان خطر ابتلا را با قطعیت مشخص کرد، در ایران وجود ندارد، اما برخی برآوردها نشان می‌دهند که حدود ۱۰ تا ۱۵درصد افراد ممکن است در طول زندگی خود به یکی از سرطان‌های دستگاه گوارش مبتلا شوند. این را دکتر خسرونیا می‌گوید و اضافه می‌کند: «البته غیر از سبک زندگی، ژنتیک یکی از مهم‌ترین عوامل در ابتلا به سرطان است. به همین دلیل وقتی فردی به سرطان دستگاه گوارش مبتلا می‌شود، توصیه می‌کنیم اعضای خانواده او هم تحت نظر باشند و بررسی‌های لازم را انجام دهند، چون احتمال اینکه در یک خانواده 2 یا 3نفر به سرطان‌های دستگاه گوارش مبتلا شوند وجود دارد.» طبق گفته کارشناسان، بیش از ۴۰درصد سرطان‌ها قابل پیشگیری هستند، به این شرط که سبک زندگی سالم رعایت شود. همچنین تشخیص زودهنگام(اقدام برای انجام تست‌‌های مربوط) نیز می‌تواند مرگ‌ومیر ناشی از سرطان را تا بیش از ۵۰درصد کاهش دهد.
دومین علت مرگ‌ومیر در جهان
سرطان‌های گوارش و کبد بعد از بیماری‌های قلبی و عروقی، دومین علت مرگ‌ومیر در جهان هستند و در ایران نیز رو به افزایش است؛ به‌طوری که در مردان به‌ازای هر 100هزار نفر، 13تا 15نفر و در زنان به ازای هر ۱۰۰هزار نفر، 9تا 12نفر به یکی از آنها مبتلا هستند.
دلایل افزایش سرطان‌های گوارش در ایران
ژنتیک
رژیم غذایی نامناسب
شرایط جغرافیایی
در همینه زمینه :