گزارش
همدم‌های اجاره‌ای برای سالمندان تنها
«همدم سالمند» شغل جدیدی است که شاغلان آن برای صحبت‌کردن و پیاده‌روی با سالمندان، درآمد کسب می‌کنند
رابعه تیموری | روزنامه‌نگار
در سال‌های اخیر در میان آگهی‌های رنگارنگ کار‌یابی و استخدام، عنوانی به چشم می‌خورد که نه در دسته «خدمات درمانی» جای می‌گیرد و نه در مشاغل کارگری و کار‌مندی. عنوان این شغل«همدم سالمند» و در حال تبدیل شدن به یک بازار کاری نوظهور است. این شغل برخلاف ظاهر ساده‌اش، از یک تغییر ساختاری بزرگ در سبک زندگی جامعه ایرانی حکایت می‌کند. وظیفه همدم سالمند به هم‌صحبتی و مراقبت از حال‌و‌احوال روحی سالمندان خلاصه می‌شود و کم نیستند افرادی که با توجه به فرهنگ ایرانی، استفاده از یک همدم برای تنهایی والدین را به خانه سالمندان ترجیح می‌دهند.
کار من رفع تنهایی است
در گوشه‌ای از شمال پایتخت درندشت، آقا مصطفی در خانه‌ای زندگی می‌کند که از وقتی طوبا خانم به رحمت خدا رفته، زمان در آن متوقف شده است. آقا مصطفی آلزایمر دارد و امیر که به‌عنوان همدم پا به این خانه گذاشته است، خوب می‌داند وقتی این هم‌صحبت دلشکسته‌اش، یاد روزهای زندگی با طوبا خانم می‌افتد چطور برای هزارمین بار و بدون تنگ‌حوصلگی خاطرات سفر مشهد و عروس و داماد‌کردن بچه‌هایشان را می‌گوید و او که شنونده خوبی است، پیرمرد را خاطرجمع کند که طوبا خانم او را برای اتفاقات نا‌خوش روز عروسی دختر کوچکش بخشیده است. امیر از 2سال پیش همدم آقا مصطفی شده تا در روزهای تنهایی پیرمرد کنارش باشد. او به همشهری می‌گوید:« کار من بیشتر هم‌صحبتی با آقا مصطفی است و باید حواسم به زمان مصرف داروهایش باشد. در واقع بیشتر رفع تنهایی است، برای کارهای دیگر مثل غذا درست کردن، مسئولیت با شخص دیگری است.»
پایه بازی شطرنج
ماجرای ریحانه هم شبیه امیر است. او با اینکه سنش به 30سال نمی‌رسد، چند سالی است که همدم زنی به نام پروانه شده است. او تعریف می‌کند:« پروانه خانم، بعد از بی‌وفایی نا‌مزدش، هیچ‌وقت ازدواج نکرده و خواهر کوچک‌ترش که وکالت مال‌و‌اموال پدری‌شان را بر عهده گرفته، من را استخدام کرده تا همدم و هم‌صحبت خواهرشان باشم.» ریحانه قلق‌های به اشتها آوردن و منظم‌کردن ساعت خواب کوتاه شبانه صاحب‌کار افسرده‌اش را هم خوب پیدا کرده است:«پروانه 77سالشه، کارهای روزمره‌اش رو خودش انجام می‌ده، اما من کنارش هستم تا از تنهایی در بیاد و به جای اینکه راهی خانه سالمندان بشه، توی خونه خودش زندگی کنه. ساعت‌ها با پروانه خانم شطرنج بازی می‌کنم که حوصله‌‌اش سر نره.»
استخدام همدم تخصص ماست
به‌نظر می‌رسد تا زمانی که همدم سالمندان بودن به‌عنوان یک شغل رسمی پذیرفته نشود، شرح وظایف این افراد را قرارداد‌های مؤسسات و مشتریان تعیین می‌کند. در میان شرح خدمات شرکتی که امیر و ریحانه جزو همدم‌های موفق هستند، تفکیک‌ها و مرزبندی‌های باریک‌تر از مویی وجود دارد. مدیر این مؤسسه که خود را«کرامتی» معرفی می‌کند، هم‌صحبتی با سالمند، گردش و پیاده‌روی 2نفره روزانه، دادن قرص و داروی سالمند، تعویض لباس و پوشک را از وظایف همدم عنوان می‌کند و انجام آشپزی و نگهداری‌های خاص را شرح وظایف نیروی کمکی می‌داند. اما به نتیجه نرسیدن تلاشش برای منعقد کردن قرارداد استخدام آشپز و مراقب مجزا کافی است که خرید روزمره، آشپزی روزانه برای سالمند و هفته‌ای یک‌بار نظافت معمول منزل هم به شرح خدمات همدم افزوده شود؛ موضوعی که کرامتی در مورد آن توضیح داد: «ما به همدم‌ها آموزش می‌دهیم متناسب با شرایط سالمند با خانواده همکاری کنند.»
مؤسساتی که مدیران‌شان به اندازه کرامتی منعطف نیستند، فراوانند و وقتی به بهانه استخدام همدم با آنها تماس می‌گیریم، سپردن وظایفی مانند آشپزی به همدم را باعث کاهش کیفیت خدمات می‌دانند: «اگر قرار باشد همدم کارهای خدمتکار منزل را هم انجام دهد، نمی‌تواند برای سالمند شما وقت کافی بگذارد. وظیفه همدم فقط هم‌صحبتی و رفاقت با سالمند شماست.»
هم‌زبانی با حقوق مکفی
در بسیاری از آگهی‌های استخدام همدم سالمند که شمارشان در فضای مجازی فراوان است، شرایط گزینش به داشتن وقت آزاد شبانه‌روزی، عدم‌سوء‌پیشینه، سن ٣٠ تا ۵٠سال، صبور بودن و توانایی ارتباط با سالمند محدود شده و فقط در تعدادی از آنها «داشتن سواد خواندن و نوشتن» یا «تحصیلات دیپلم و بالاتر» به‌عنوان شرایط لازم استخدام ذکر شده است، اما حقوق و دستمزد ماهانه‌ای هم که به آنها وعده داده شده، مختلف است و از ٤٠ تا ٦٠میلیون تومان متغیر است.
همدم سالمند جایگزین خانواده نیست
محســن سلمـان‌نژاد، متخصص طب سالمندی و دبیر فراکسیون سلامت سالمندان مجلس یازدهم درباره نقش همدم در افزایش کیفیت زندگی سالمندان می‌گوید: «همدم جایگزین خانواده، پزشک، روانشناس یا پرستار نیست و نباید به بهانه وجود همدم، سالمند را از حضور در کنار خانواده محروم کرد. این پدیده بیشتر از سوی فرزندانی مورد استفاده قرار می‌گیرد که مهاجرت کرده‌اند و به جای اینکه والدین سالمندشان را از وطن و خانه قدیمی‌شان دور کنند، با استخدام همدم، زندگی راحتی برای آنها فراهم می‌کنند. نقش همدم ایجاد یک رابطه انسانی و حمایت اجتماعی است که با فعالیت‌های ساده‌ای مانند گفت‌وگو ،گوش‌دادن، همراهی برای پیاده‌روی، بازی و سرگرمی، خواندن کتاب یا روزنامه، صحبت درباره خاطرات گذشته و فعالیت‌های ساده‌ای مانند نوشیدن یک فنجان چای در کنار سالمند، این نقش را انجام می‌دهد.»
سلمان نژاد به آینده این شغل نوپا در جامعه ایرانی اشاره می‌کند و توضیح می‌دهد:«با آنکه جمعیت ایران رو به پیری می‌رود، اما از آنجا که در فرهنگ ما حضور و نگهداری سالمند در جمع خانواده یک ارزش و امر پسندیده محسوب می‌شود، شاید تقاضا برای شغل همدمی در سال‌های پیش‌رو جهشی چشمگیر داشته باشد و به‌زودی «همدم سالمند» به‌اندازه «مربی کودک» در سبد هزینه‌های خانواده‌های متوسط به بالا، جایگاه پیدا کند.» او وجود ساز‌و‌کاری برای قانونمند کردن و رسمیت بخشیدن به این شغل را یک ضرورت می‌داند و می‌گوید: «بسیاری از مؤسساتی که چنین خدماتی ارائه می‌دهند، مجوز لازم برای ارائه این خدمات را ندارند و اگر این شغل به‌عنوان یک ضرورت جامعه امروزی دیده شود، شفافیت و چارچوب لازم را پیدا می‌کند.»
در همینه زمینه :
