وقتی کتاب چند دقیقه آرامش می‌دهد

مرجان آقبلاغی؛ روزنامه‌نگار

در زندگی امروز، اضطراب فقط نتیجه یک اتفاق بزرگ نیست. گاهی انبوهی از پیام‌ها، خبرها، کارهای نیمه‌تمام، نگرانی‌های مالی و فشارهای روزمره، ذهن را حتی در لحظه‌هایی که ظاهرا کاری نداریم، مشغول نگه می‌دارد. در چنین شرایطی کتاب می‌تواند چیزی فراتر از سرگرمی باشد: فرصتی برای فاصله گرفتن از جریان بی‌وقفه زندگی.
پژوهش‌های سال‌های اخیر نیز از این ایده حمایت می‌کنند. یک مرور پژوهشی منتشرشده در سال ۲۰۲۵ که ۴۳ مطالعه درباره «مطالعه برای لذت» را بررسی کرده، نشان می‌دهد کتاب خواندن می‌تواند از راه‌هایی مانند ایجاد فاصله از عوامل استرس‌زای روزمره، تحریک ذهن، افزایش خودشناسی و ایجاد ارتباط با دیگران، به بهزیستی روانی کمک کند. پژوهشگران البته تأکید می‌کنند که اثر مطالعه به شرایط فرد و شیوه استفاده از آن بستگی دارد.
اما چرا خواندن می‌تواند ذهن را آرام‌تر کند؟ یکی از پاسخ‌ها تمرکز است. وقتی مشغول خواندن یک داستان هستیم، توجه ما باید جمله‌ها، شخصیت‌ها، اتفاق‌ها و روابط میان آنها را دنبال کند. همین درگیری ذهنی می‌تواند برای مدتی توجه را از نگرانی‌های تکرارشونده جدا کند. به بیان ساده، کتاب به ذهن «موضوع دیگری برای فکر کردن» می‌دهد.
البته هر مطالعه‌ای الزاما آرامش‌بخش نیست. خواندن یک گزارش کار، متن درسی دشوار یا خبری اضطراب‌آور ممکن است حتی فشار ذهنی را بیشتر کند. آنچه در بسیاری از پژوهش‌ها مورد توجه قرار گرفته، مطالعه برای لذت است؛ یعنی خواندن متنی که فرد با میل خودش انتخاب می‌کند و از آن لذت می‌برد. یک مطالعه روی ۲۳۱ دانشجوی دانشگاه نیز نشان داده مطالعه ‌تفریحی در طول سال تحصیلی با کاهش پریشانی روان‌شناختی همراه بوده است.
برای استفاده روزمره از این ویژگی لازم نیست از همان ابتدا روزی یک ساعت کتاب بخوانیم. می‌توان از ۱۵ تا ۲۰ دقیقه مطالعه بدون تلفن همراه شروع کرد؛ ترجیحا در ساعت مشخصی از روز. انتخاب کتابی که واقعا جذاب باشد،
کنار گذاشتن اعلان‌های تلفن و خواندن در محیطی آرام می‌تواند این زمان کوتاه را به یک «وقفه ذهنی» تبدیل کند.
کتاب البته درمان اضطراب بالینی نیست و نباید جایگزین کمک تخصصی در موارد جدی شود اما برای بسیاری از آدم‌های گرفتار در ریتم تند زندگی می‌تواند یک عادت ساده و کم‌هزینه باشد: چند دقیقه نشستن، ورق زدن و
اجازه‌دادن به ذهن برای اینکه دست‌کم موقتا  از شتاب روزمره فاصله بگیرد.
منبع: 
Sirisena، M. et al.، «Reading for wellbeing:
a realis‌t review of evidence»، Perspectives in Public Health، 2025.PubMed