آنچه در عملیات نصر۴ رخ داد

گروه 24

مهدی شامحمدی پس از فیلم امیدبخش «مجنون» که نویدبخش ظهور چهره‌ای خوش‌قریحه و تازه‌نفس در سینمای دفاع‌مقدس بود، در فیلم دومش «جانشین» پا به حیطه‌ای دشوارتر گذاشته است؛ روایت زندگی و زمانه حسین املاکی، جانشین لشکر 16 قدس‌گیلان که در طراحی و اجرای عملیات بزرگ و پیچیده نصر۴ نقشی کلیدی ایفا کرد. 
در «جانشین» که این روزها بر پرده سینماهاست، شکیب شجره، آرمان درویش‌‌ و امیر آقایی نقش‌آفرینی کرده‌اند؛ فیلمی که سازنده‌اش می‌گوید آن را برای ثبت رخدادی مهم از دفاع‌مقدس و معرفی یکی از اسطوره‌های جنگ، شهید حسین املاکی به نسل جوان، کارگردانی کرده است. 
آنچه پیش رو دارید گزیده‌ای از صحبت‌های مهدی شامحمدی در گفت‌وگو با همشهری است.

سینمای جنگ جزو علائق شخصی من است 
 من از سینمای مستند آمده‌ام و تخصصم هم تاریخ معاصر بوده و علاقه شخصی‌ام هم سینمای جنگ. نتیجه‌اش این شد که بخواهم عملیات خیبر و اهمیتش را با محوریت حضور مهدی زین‌الدین روایت کنم و حاصلش شد «مجنون» که خدا را شکر روی مخاطبش اثر گذاشت.
 با همین رویکرد، شهید حسین املاکی را که بسیار گمنام‌تر و خیلی شجاع و سلحشور بود و اتفاق بزرگی‌‌ در تاریخ این مملکت رقم زده انتخاب کردم.

حسین املاکی‌ قهرمان شجاعی بود 
عملیاتی را انتخاب کردم که قله زندگی حرفه‌ای حسین املاکی بوده، یعنی عملیات نصر۴ که در خرداد و تیر۱۳۶۶سرنوشت جنگ را در غرب کشور تغییر می‌دهد. قهرمان نصر۴ حسین املاکی است که بسیار شجاع و باهوش و فرمانده بود و حتی جلوی خمپاره سر خم نمی‌کرد. با همان فرمول قبلی آمدم سراغ این موضوع.
اگر من سراغش نروم و کسی مثل من ثبتش نکند، از یاد می‌رود. فیلم‌هایی مثل «موقعیت مهدی»، «آخرین روزهای زمستان»، «ایستاده در غبار»، «مجنون» و همین «جانشین» فارغ از تأثیرات جشنواره‌ای و اکران، در درازمدت اهمیت تاریخی‌شان را پیدا می‌کنند و حتی منبعی می‎شود برای پژوهش.

ثبت عملیات نصر۴ 
 تمام اینها برای این است که ببینیم در نصر۴ چه اتفاقی افتاده، در آن دوره تاریخی مهم چه چیز دغدغه بوده، ما چه موقعیتی داشتیم و دشمنانمان چه موقعیتی. 
اینها همه ثبت می‌شود و تبدیل به مرجع تاریخی می‌شود و این برای من بسیار مهم است. متأسفانه از طریق مستند نمی‌شود این کار را کرد. چون مسئولان ما این ماجرا ذره‌ای برایشان اهمیت ندارد، به‌ناچار دست به دامن سینمای داستانی شدم، درصورتی که خیلی علاقه‌ای به سینمای داستانی ندارم. همه علقه و دغدغه‌ام سینمای مستند است، ولی اجبارا به‌دلیل میزان دیده‌شدن و اثرگذاری سینمای داستانی به این سمت حرکت کرده‌ام.

شباهت‌ها و تفاوت‌های «مجنون» و «جانشین»
من به‌دلیل وامدار بودنم به سینمای مستند، آن حال مستندگونه‌ای را که در «مجنون» می‌بینیم سعی کردم در «جانشین» هم حفظ کنم، چون مطمئن هستم این نوع ادبیات روایی باورپذیری را پیش مخاطب در بهترین حالت خودش نگه می‌دارد. اما در بعضی مسائل سعی کردم در «جانشین» تغییر موضع بدهم. در «مجنون» با فیلمنامه استاندارد ارسطویی مواجه نیستیم.
یک موقعیت است و اینکه قهرمان‌ در این موقعیت چه عکس‌العملی دارد و چه تصمیمی می‌گیرد. اما در «جانشین» درام در فیلمنامه به‌معنای واقعی کلمه شکل می‌گیرد و در خط درام، از آغاز تا پایان‌ با نقطه‌عطف‌ها و فراز و فرودها سعی کردیم تمام استانداردهای فیلمنامه را رعایت کنیم، با توجه به وفادارماندن به واقعه تاریخی.
این تفاوت 2 فیلم است و البته با توجه به قابلیتی که زندگی حسین املاکی دارد و تفاوت مسیر زندگی‌اش با مهدی زین‌الدین. میزانسن و دکوپاژ را نسبت به «مجنون» سعی کردم ارتقا بدهم، ولی مسیر را تغییر ندادم.

هدف؛ روایت رخدادهای مغفول‌مانده جنگ 
من برای پرداختن به سینمای جنگ، یک الگو برای خودم تعریف کردم و این الگو این است که بتوانم بخشی از تاریخ جنگ را که معمولاً مغفول مانده با محوریت یک قهرمان به نحو احسن روایت کنم تا هم یک قهرمان را معرفی کنم و هم مخاطب را با بخشی از تاریخ معاصر که برای زندگی امروز ما تعیین‌کننده بوده، آشنا کنم. به همین منظور، من این دو مقوله را لازم و ملزوم هم می‌دانم؛ یعنی کاراکتر محور روایت آن عملیات است‌