داروی ایرانی برای سنگ کلیه کودکان

مریم سرخوش | روزنامه‌نگار 

 سال‌ها درمان و پیشگیری از سنگ‌های ادراری در کودکان با محلول‌هایی انجام می‌شد که در داروخانه‌ها به‌صورت دست‌ساز تهیه می‌شدند؛ داروهایی با طعم نامطلوب، ماندگاری محدود و کیفیتی که به شیوه ساخت وابسته بود و همین مسئله، مصرف منظم آنها را برای کودکان و خانواده‌ها دشوار می‌کرد. حالا اما برای نخستین بار در کشور داروی «سیترولیز-کی» برای پیشگیری از تشکیل سنگ‌های کلیه و مجاری ادراری در کودکان تولید شده است؛ دارویی که در سطح جهانی رقبای زیادی ندارد و تنها یک یا 2شرکت در این زمینه فعالیت می‌کردند که ورود محصولات آنها به ایران نیز تقریبا قطع شده است. سیترولیز-کی با فرمولاسیون استاندارد و در قالب ساشه، طعم قابل‌تحمل‌تری برای کودکان دارد و نه‌تنها وابستگی به نمونه‌های خارجی و روش‌های سنتی را کاهش می‌دهد، بلکه می‌تواند با افزایش پذیرش دارو از سوی کودکان منجر به پیشگیری و درمان‌های کم‌هزینه‌تر شود.

عبور از روش سنتی درمان
به‌گفته عباس بصیری، رئیس مرکز تحقیقات ارولوژی دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی، داروی سیترولیز-کی ترکیبی از سیتریک اسید و سیترات پتاسیم است که با تغییر محیط، مانع از چسبیدن کریستال‌ها به یکدیگر و تشکیل سنگ می‌شود. البته او عنوان می‌کند که این دارو پیش از این به شکل دست‌ساز در داروخانه‌ها تهیه می‌شد، اما تفاوت در نحوه ساخت و تأثیر نیروی انسانی باعث می‌شد کیفیت و اثربخشی آن یکسان نباشد. طعم نامطلوب، تغییر رنگ و نیاز به نگهداری در شرایط خاص هم مصرف آن را برای کودکان و خانواده‌ها دشوار می‌کرد. پیش از این هم داروی «یوروسیترا» به شکل قرص و عمدتا برای درمان بزرگسالان در بازار وجود داشته اما داروی جدید ویژه کودکان تولید شده و افزودنی‌های مورد استفاده در آن نیز طعم دارو را برای آنها قابل‌تحمل‌تر می‌کند.

مزیت‌های تولید بومی دارو
شاهین آخوندزاده، معاون تحقیقات و فناوری وزارت بهداشت هم تولید این دارو را نمونه‌ای از تبدیل پژوهش دانشگاهی به یک محصول کاربردی عنوان می‌کند و می‌گوید: شیوع سنگ‌های ادراری در ایران نسبت به بسیاری از کشورهای آسیایی بالاتر است، چون ایرانی‌ها معمولا کمتر از میزان مورد نیاز آب مصرف می‌کنند و این مسئله می‌تواند یکی از دلایل افزایش سنگ‌سازی باشد. آخوندزاده درباره ظرفیت اقتصادی این دارو هم توضیح می‌دهد: «سیترولیز-کی، اگرچه یک محصول های‌تک با هدف درآمد ارزی بالا نیست، اما می‌تواند به صرفه‌جویی ارزی و کاهش هزینه‌های درمان کمک کند. پیشگیری از تشکیل سنگ، بیمار را از برخی هزینه‌های تشخیصی و درمانی بعدی، ازجمله انجام تصویربرداری‌هایی مانند سی‌تی‌اسکن بی‌نیاز می‌کند.»

پژوهش و تولید در مسیر نیاز مردم
محمداسماعیل قیداری، رئیس دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی، رونمایی از این دارو را نمونه‌ای از حرکت دانشگاه در مسیر پاسخ به نیازهای واقعی جامعه عنوان می‌کند و می‌گوید: «دانشگاه‌ها باید علاوه بر آموزش و پژوهش، مسئولیت اجتماعی خود را نیز جدی بگیرند و فعالیت‌های علمی را در جهت حل مشکلات مردم هدایت کنند.» به‌گفته قیداری تولید داروی جدید هم نمونه‌ای از همین رویکرد است؛ پژوهشی که از یک نیاز واقعی آغاز شده و با هدف ارائه راهکاری کاربردی برای پیشگیری از سنگ‌های کلیوی کودکان به محصول رسیده است.»

دارویی که دغدغه خانواده بیماران را حل می‌کند
نکیسا هومن، رئیس انجمن نفرولوژی کودکان نیز تولید این دارو را گامی مهم برای حل یکی از مشکلات قدیمی درمان کودکان عنوان می‌کند:« بسیاری از داروهای موجود برای کودکان، به‌ویژه در سنین پایین، قابل استفاده نیستند. محلول‌هایی هم که در برخی داروخانه‌ها تهیه می‌شوند، ماندگاری محدودی دارند و حتی ممکن است ترکیبات آنها از شهری به شهر دیگر متفاوت باشد. این مسئله برای خانواده‌هایی که در شهرستان زندگی می‌کنند دشوارتر است و گاهی مجبورند برای تهیه داروی مورد نیاز کودک، به تهران مراجعه کنند.» هومن ادامه می‌دهد: «ساشه‌های مشابه خارجی را در گذشته داشتیم که طعم مناسبی برای کودکان داشتند اما واردات آنها متوقف شده، به همین دلیل تولید نمونه داخلی می‌تواند بخشی از این خلأ را جبران کند.» او یکی از مزیت‌های اصلی سیترولیز‌کی را ساشه‌ای بودن آن می‌داند که حمل و مصرف دارو را برای کودک و خانواده آسان‌تر می‌کند و می‌تواند پذیرش درمان را افزایش دهد.

روند افزایشی ابتلای کودکان
به سنگ‌های ادراری
شیوع سنگ‌های دستگاه ادراری در ایران براساس آخرین مطالعه سال2023 قابل توجه است و ایران را در بخش بالای دامنه شیوع در آسیا قرار داده است. درباره کودکان، آمار دقیقی اعلام نشده اما به‌گفته متخصصان سالانه بین ۵ تا ۱۰درصد به جمعیت کودکان سنگ‌ساز اضافه می‌شود؛ روندی که می‌تواند با تغییر الگوی تغذیه، مصرف فست‌فود، نمک زیاد و همچنین مصرف کمتر آب ارتباط داشته باشد.