گزارش
ایران در اوج تحریم و محاصره، راههای تازهای برای صادرات نفت باز میکند
عبور نفت از دیوار تحریم
وزیر نفت: در تلاشیم تا محاصره را بهطور کامل دور بزنیم؛ زمان رفع محاصره، نفت را به آن طرف دریای عمان منتقل کردیم
علیرضا احمدی | روزنامهنگار
در شرایطی که کاخسفید با تشدید فشارهای اقتصادی و اعمال محاصره دریایی، قطع شریانهای درآمدی ایران، بهویژه در حوزه نفت را در دستورکار محوری خود قرار داده، برخلاف انتظار واشنگتن، شبکه صادرات انرژی جمهوری اسلامی از مدار خارج نشده و نفت ایران به شیوههای مختلف به دست مشتریان میرسد.ارزیابیها و گزارشهای داخلی و بینالمللی نشان میدهد که ایران، چه در قالب محمولههای از پیش بارگیریشده و ذخایر شناور و چه از مسیرهای جایگزین، همچنان در حال کسب درآمدهای صادراتی است، تا جایی که گفته میشود تنها در ۱۱روز نخست شهریورماه جاری، بیش از یک میلیارد دلار ارز نفتی به ذخایر کشور افزوده شده است. این در حالی است که برخلاف لفاظیها و فضاسازیهای تبلیغاتی کاخسفید، ارزیابیها و موضعگیری مقامهای مسئول در تهران نشان میدهد ایران از ذخایر و منابع ارزی کافی برای مدیریت فشارهای کوتاهمدت برخوردار است و بانک مرکزی نیز توان مداخله در بازار ارز را حفظ کرده؛ موضوعی که بیش از هر چیز نشاندهنده استمرار جریان درآمدهای نفتی کشور است.
صنعت نفت متوقف نشد
از زمان آغاز جنگ علیه ایران در 9اسفندماه 1404تاکنون، با وجود حمله نظامی، محاصره دریایی و جنگ اقتصادی متوقف نشده است؛ موضوعی که در گفتههای مقامهای ایرانی، ازجمله محسن پاکنژاد، وزیر نفت به زوایای مختلف آن اشاره شده است.
زمان: از زمان آغاز جنگ در 9اسفندماه 1404 تا آتشبس نخست در 19فروردینماه
وضعیت: جنگ تحمیلی سوم آمریکا و رژیم صهیونیستی
دستاورد: عدمتوقف صادرات نفت خام ایران، حتی برای یک ساعت
نکات ویژه
بیش از 550حمله به جزیره خارک، بهعنوان قلب تپنده صادرات نفت ایران با حدود 24کیلومتر وسعت
ادامه بارگیری نفتکشها در این منطقه، با وجود بمباران
فروش چیزی در حدود ۱۲میلیون بشکه نفت ایران از آغاز جنگ تا روز 20اسفندماه 1404(براساس دادههای ردیابی بینالمللی)
ادامه صادرات در مقطع جنگ 40روزه بدون محدودیت و توقف و با وجود افزایش قیمت
تأکید رسانههای بینالمللی بر حذف تخفیفهای نفت ایران
رسیدن بارگیری نفت ایران به ۲/۲میلیون بشکه در روز(براساس گزارش رویترز)
رسیدن پیشنهادهای فروش نفت ایران از ۱۰دلار زیر برنت به برابری یا پریمیوم خفیف(براساس گزارش 19فروردینماه رویترز)
اقدام برخی پالایشگاههای چینی برای خرید نفت ایران، حدود 2دلار بالاتر از قیمت برنت، اتفاقی کمسابقه در سالهای اخیر(براساس گزارش رویترز)
تخمین درآمد ماهانه ایران از فروش نفت در حدود 6میلیارد دلار
زمان: از 24فروردینماه تا 28خردادماه 1405
وضعیت: اعمال محاصره دریایی اول
دستاوردها
تعریف خطی بین رأسالحد و بندر گوادر پاکستان
برنامهریزی و تدبیر برای حفظ جریان صادرات نفت
اجراییسازی فرایند فروش و تحویل نفت به مشتری در هزاران کیلومتر دورتر از منطقه خلیجفارس و دریای عمان
زمان: 28خردادماه تا 24تیرماه 1405
وضعیت: لغو محاصره دریایی و آتشبس
دستاوردها
سرعتبخشی به روند صادرات نفت ایران
خارج کردن بخش قابلتوجهی از نفت صادراتی ایران به خارج از حوزه دریای عمان و خلیجفارس
رساندن نفت به مناطقی با وجود امکان تحویل محموله به مشتری
براساس گزارش 22تیرماه اوپک، تولید نفت ایران طی ماه ژوئن(11خرداد تا 9تیر) به میزان 155هزار بشکه در روز افزایش یافت و به 441/2میلیون بشکه در روز رسید و این کشور در میان بزرگترین تولیدکنندگان نفت این گروه ایستاد.
خبرگزاری رویترز در 20تیرماه ضمن اشاره به ادامه صادرات نفت ایران تأکید کرد که از زمان اعلام آتشبس، 52نفتکش با محموله نفت و محصولات پتروشیمی ایران حرکت کردهاند.
زمان: از 24تیرماه تاکنون
وضعیت: اعمال محاصره دریایی دوم علیه ایران و کلید زدن «جنگ اقتصادی» گسترده علیه ایران
دستاوردها
متوقف نشدن تحویل محمولههای نفتی به مشتریان
اتخاذ تدابیر ویژه برای دور زدن محاصره دریایی
سیدحمید حسینی، سخنگوی اتحادیه صادرکنندگان فرآوردههای نفت، گاز و پتروشیمی ایران(اوپکس) در 25تیرماه گذشته، از موفقیت در صادرات ۸۰میلیون بشکه نفت خام درپی اجرای یادداشت تفاهم اسلامآباد خبر داد.
مقامهای ایرانی چه گفتند؟
مقامهای ارشد ایرانی تاکنون بارها بر استمرار جریان نفت از ایران با وجود اقدامهای خصمانه دشمن تأکید کردهاند که در ادامه به بخشی از آنها اشاره میشود.
مسعود پزشکیان، رئیسجمهور:
پس از امضای تفاهمنامه اسلامآباد، ایران حدود ۹۰میلیون بشکه نفت صادر کرده است.
محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس:
در مدت اجرای تفاهمنامه بیش از ۸۰میلیون بشکه نفت صادر کردیم.
محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی:
ایران در دوره آتشبس 80میلیون بشکه نفت صادر کرد.
علاوه بر تخلیه ذخایر شناور، مسیرهای جدیدی برای صادرات ایجاد کردهایم که بهتدریج در حال افزایش است.
محسن پاکنژاد، وزیر نفت:
صنعت نفت در زمینه تحویل نفت به مشتریان متوقف نشده است.
در تلاشیم تا محاصره را بهصورت کامل دور بزنیم.
در زمان رفع محاصره، نفت را به آنطرف دریای عمان منتقل کردیم.
برای پشت سر گذاشتن محاصره تدابیری اتخاذ کردهایم.
عبدالناصر همتی، رئیسکل بانک مرکزی:
منابع پایدار و درآمدهای نفتی و غیرنفتی متعددی در دسترس بانک مرکزی قرار دارد.
بانک مرکزی آمادگی دارد درصورت نیاز تا سقف 2میلیارد دلار ارز برای مدیریت و ثبات بازار تزریق کند.
اطلاعات تازه درباره استمرار درآمدهای ارزی
برخی اطلاعات تازه منتشرشده ازسوی رسانهها از استمرار جریان درآمدهای نفتی ایران حکایت دارد که در ادامه به برخی از آنها اشاره میشود.
بیش از یک میلیارد دلار ارز نفتی در ۱۱روز نخست شهریور به ذخایر کشور وارد شده است.
در 5ماه اول سال، رقم فروش نفت کشور بیش از ۸۰درصد درآمد بودجه سال۱۴۰۵ را پوشش داده بود.
ارز نفتی تزریقشده در شهریورماه با پر کردن دست بانک مرکزی، امکان تأمین نیازهای کشور را فراهم خواهد کرد.
فروش نفت روی آب
نفت پس از بارگیری، هنوز در نفتکش یا ذخیرهسازی شناور قرار دارد، اما برای خریدار عرضه میشود یا در فرایند انتقال به کشتی واسطه قرار میگیرد.
مزیتهای ویژه
نفت میتواند در نزدیکی بازار مصرف آسیایی نگهداری و در زمان مناسب به خریدار تحویل شود.
انتقال کشتیبهکشتی میتواند میان نفتکش مبدأ و حامل واسطه انجام شود و مرحله بعدی حمل به چین را از نقطهای غیر از خلیجفارس ممکن کند.
درصورت اختلال در مسیر خروجی ایران، محمولههای پیشتر خارجشده همچنان قابلیت فروش دارند.
پشتوانه تداوم تحویل نفت ایران
اصلیترین عامل تداوم فروش نفت ایران پس از بازگشت محدودیتها، ذخایر نفتی موجود روی آب بوده است، موضوعی که در گفتههای مقامهای ایرانی و گزارشهای بینالمللی رسانهای نیز اشارههایی به آن شده است:
مؤسسه کپلر: حدود ۸۳میلیون بشکه نفت ایران خارج از محدوده محاصره و روی نفتکشها در آبهای آسیایی ذخیره شده است.
از ۸۳میلیون بشکه ذخیرهشده خارج از محدوده محاصره حدود ۴۳میلیون بشکه در دریای جنوبی چین، دریای زرد و دریای شرقی چین قرار داشته است.
این وضعیت سبب میشود بخشی از نفت ایران به بازار و پالایشگاههای چین نزدیکتر باشد و نیاز به عبور دوباره از تنگه هرمز نداشته باشد.
دادههای مؤسسه ورتکسا: حجم کل نفت خام ایران روی آب از حدود ۱۳۵میلیون بشکه در هفته نخست مرداد تا حدود ۱۰۷میلیون بشکه در هفته نخست شهریور ارزیابی شده است.
راهکارهای متنوع برای فروش نفت
مسیرهای فروش نفت ایران یکی از سوژههای مورد توجه رسانههای بینالمللی درباره چگونگی استمرار جریان نفت ایران است که در ادامه به برخی محورهای رسانهای شده آن اشاره میشود.
ناوگان سایه
یکی دیگر از قابلیتهای مشهور ایران در تداوم بخشیدن به جریان صادرات نفت بهکارگیری ناوگانی است که در رسانههای بینالمللی با عنوان «ناوگان سایه» شهرت یافته است.
نکات ویژه
این ناوگان از صدها کشتی قدیمی با پرچمهای مختلف تشکیل شده است.
این ناوگان با خاموش کردن موقعیتیاب و انتقال کشتی به کشتی به صادرات نفت ایران استمرار میبخشند.
نفت ایران از طریق ناوگان سایه به شیوههای مختلف به آبهای دوردست، ازجمله مالزی میرسد.
مسیر مالزی
آبهای پیرامون مالزی یکی از مهمترین مسیرهای گزارششده ازسوی رسانهها برای تداوم تحویل نفت ایران است.
نکات ویژه
نفتکشهای حامل نفت ایران که پیشتر از خلیجفارس خارج شدهاند، در این منطقه به نفتکشهای دیگر میرسند و سپس محموله یا بخشی از آن به کشتی واسطه منتقل میشود و کشتی دوم بهسوی بنادر چین حرکت میکند.
این مسیر ازنظر تجاری به ایران امکان میدهد بخشی از نفت پیشتر بارگیریشده را بدون نیاز به خروج دوباره کشتیهای تازهبارگیریشده از تنگه هرمز عرضه کند.
چین، بازار اصلی نفت دریایی ایران
چین همچنان بازار اصلی نفت دریایی ایران تلقی میشود. طبق گزارشهای مبتنی بر دادههای تجاری و رهگیری نفتکشها، خریداران و پالایشگاههای چینی بخشی از نفت ذخیرهشده ایران را در آبهای آسیایی دریافت کردهاند.
نکته ویژه
براساس دادههای بینالمللی، اگرچه تحویل نفت ایران به چین پس از محاصره دریایی دوم کاهش یافته، اما همچنان ادامه دارد.
آبهای دور
فرایند فروش و تحویل نفت به مشتریان در آبهای دور همچنان ادامه دارد.
نکات ویژه
محدودیت در بارگیری و خروج محمولههای جدید به معنی قطع فروش و تحویل نیست.
محمولههای قبلی در آبهای دور، بهویژه در محدوده آسیای جنوب شرقی و شرق آسیا همچنان قابل معامله و تحویلند.
فایننشال تایمز در مردادماه گزارش داد با وجود توقف بارگیری در خارک در یک مقطع، درآمد نفتی ایران به صفر نرسیده، چراکه محمولههایی که در دوره آتشبس از خلیجفارس خارج شده بودند همچنان به مشتریان آسیایی میرسیدند.
شبکه لجستیکی و تجاری چندلایه
یکی از موضوعهای مورد توجه رسانههای بینالمللی در مورد تداوم فروش نفت ایران مربوط به این نکته است که جمهوری اسلامی طی سالها توانسته شبکه پیچیدهای در این زمینه ایجاد کند.
اجزای شبکه پیچیده ایران
نفتکشها
انتقالهای دریایی
واسطهها
خریداران آسیایی
پالایشگاههای مستقل
ذخیرهسازی در شناور
