نگاه
داستانهای قدیمی چگونه نابود شدند؟
تصور کنید بیش از نیمی از داستانهای حماسی قرون وسطی که امروز شیفته آنها هستیم، هرگز بهدست ما نمیرسیدند. شاید برایتان عجیب باشد، اما دنیای افسانههای شوالیهای که امروز میشناسیم، تنها بخش کوچکی از یک اقیانوس بزرگ است. پژوهشهای جدید نشان میدهند که بخش عظیمی از دستنوشتههای شوالیهای قرون وسطی برای همیشه از پهنه تاریخ پاک شدهاند.
پیش از آنکه گوتنبرگ با اختراع دستگاه چاپ دنیا را تکان دهد تکثیر کتابها کار بسیار سختی بود. کاتبان باید ساعتها مینشستند و متون را با دست مینوشتند. در این میان، اشتباهات انسانی یا تغییرات عمدی باعث میشد نسخه جدید کمی با اصل متن تفاوت داشته باشد. این تفاوتها در دستنویسهای بعدی هم تکرار میشدند و درست مانند جهشهای ژنتیک در زیستشناسی طی نسلها انتشار مییافتند.
رابطه جالب میان تبارشناسی موجودات زنده و دستنویسهای قدیمی نخستین بار در قرن نوزدهم توجه دانشمندان را جلب کرد. ژولین راندون– فورلینگ، ریاضیدان مرکز بورلی در مدرسه عالی پاریس– ساکلی با الهام از تلاشهای مایکل پی ویتزمن در دهههای 1970 و 1980 با استفاده از مدلهای کامپیوتری به شبیهسازی مسیر تکثیر داستانهای شوالیهای از قرن دوازدهم به بعد پرداخت تا بفهمد چه مقدار از این میراث بهدست ما رسیده است.
نتایج این تحقیق که در نشریه تخصصی پیانایاس نکسوس (PNAS Nexus) منتشر شد، تکاندهنده بود: حدود ۶۰درصد از متون شوالیهای و بیش از ۹۵درصد از نسخههای خطی آنها در طول تاریخ نابود شدهاند. اولیس گودرو، پژوهشگر دانشگاه علوم و ادبیات پاریس میگوید اگرچه مورخان همیشه میدانستند میزان خسارت زیاد است، اما این مدل ریاضی توانست ابعاد دقیق این فاجعه را روشن کند.
این پژوهش با وجود آمار غمانگیزش ابزار فوقالعادهای برای شناخت تاریکیهای تاریخ است.
منبع: popsci, JUL11, 2026
