گزارش
مجوز علیه طبیعت
گزارشی از چالشهای ارزیابی محیطزیستی؛ از تعارض منافع در تهیه مطالعات تا اعتبار مجوزها
مجید جباری| روزنامه نگار
ارزیابی اثرات محیطزیستی قرار بود پیش از اجرای پروژههای بزرگ عمرانی، زنگ خطر و هشداری برای کاهش تخریب طبیعت باشد، اما این فرآیند در سالهای اخیر با چالشهای جدی مواجه شده است. بهگفته فعالان محیطزیست، نحوه تهیه گزارشهای ارزیابی، وابستگی مطالعات به کارفرمای پروژه و اعتبار مجوزهایی که با گذشت سالها از شروع پروژه همچنان مبنای تصمیمگیری قرار میگیرند، از مهمترین چالشهای این فرآیند است. سد فینسک، سد سجادرود در مازندران و طرح انتقال آب کاسپین به سمنان فقط 3 نمونه از پروژههایی هستند که طی سالهای گذشته محل اختلاف میان مجریان طرح، سازمان حفاظت محیطزیست و فعالان این حوزه بودهاند.
تهیه ارزیابیها توسط کارفرمایان
یک فعال محیطزیست درباره مهمترین ضعف نظام ارزیابی محیطزیستی در کشور میگوید: نخستین نقطه ضعف و پاشنه آشیل مطالعات ارزیابی اثرات محیطزیستی این است که خود کارفرما، فرآیند مطالعه را انجام میدهد. زمانی که مجری پروژه هزینه انجام مطالعات را پرداخت میکند، ممکن است منافع او بر نتیجه ارزیابیها اثر بگذارد. حنیفرضا گلزار در گفتوگو با همشهری توضیح میدهد: وقتی شما بهعنوان مجری پروژه، خودتان مسئول تهیه مطالعه میشوید، ممکن است بخشی از آسیبهای محیطزیستی دیده نشود یا کمرنگ شود، چون
در نهایت قرار است همان پروژه اجرا شود. پس از تهیه این گزارشها سازمان حفاظت محیطزیست براساس همان مطالعات درباره صدور مجوز تصمیم میگیرد که این موضوع استقلال ارزیابی را زیرسؤال میبرد.
ارزیابان محیطزیستی مستقل نیستند
این فعال محیطزیست راهکار اصلاح این وضعیت را تغییر ساختار تهیه مطالعات ارزیابی میداند و میگوید: ارزیابی اثرات محیطزیستی پروژههای بزرگ باید توسط یک نهاد حاکمیتی مستقل و بیطرف انجام و نباید به شرکتهایی واگذار شود که اجرای پروژه برای آنها سود و منفعت اقتصادی دارد. در واقع وقتی پای پروژههایی با ارزش اقتصادی بالا در میان باشد طبیعی است که فشار برای دریافت مجوز افزایش پیدا کند.به همین دلیل، فرآیند ارزیابی باید از ابتدا از وابستگی به کارفرما خارج شود. یکی دیگر از انتقادات حنیف گلزار متوجه اعتبار زمانی گزارشهای ارزیابی محیطزیستی است. او در اینباره میگوید: این مطالعات مانند هر بررسی علمی دیگری نمیتوانند برای همیشه معتبر باشند، زیرا شرایط محیطی، منابع آب، پوشش گیاهی، کاربری اراضی و حتی جمعیت منطقه در طول زمان تغییر میکند.
3نمونه از ارزیابیهای مسئلهدار
فعال محیطزیست با اشاره به سد سجادرود، سد فینسک و طرح انتقال آب دریای کاسپین به سمنان، این پروژهها را نمونههایی از چالشهای نظام ارزیابی محیطزیستی میداند.
حنیف رضا گلزار میگوید: این پروژهها نشان میدهند که اختلاف اصلی در این زمینه فقط درباره اجرای یک طرح مشخص نیست. در پروژههایی مانند سد فینسک، وزارت نیرو بیشتر بر میزان آب انتقالی و محاسبات منابع و مصارف تأکید دارد، اما فعالان محیطزیست معتقدند آثار یک پروژه باید فراتر از اعداد مربوط به حجم آب بررسی شود.
او یکی دیگر از انتقادات بر ارزیابیهای محیطزیستی را به وعدههای جبران خسارت محیطزیستی وارد میکند و میگوید: مواردی مثل کاشت درختان جایگزین از نظر اکولوژیک به هیچ عنوان قابل مقایسه با جنگل طبیعی نیست.
قانون داریم؛ مشکل در اجراست
حنیف گلزار، فعال محیطزیست با اشاره به اینکه کشور از نظر قوانین محیطزیستی کمبودی ندارد، تأکید میکند: قوانین و مصوبات متعددی برای حفاظت از منابع طبیعی، جنگلها و منابع آب وجود دارد، اما مشکل اصلی در اجرای قوانین است. تا زمانی که ارزیابیهای محیطزیستی مستقل و نظارت بر اجرای تعهدات محیطزیستی تقویت نشوند، پروژههای بزرگ عمرانی همچنان به محل اختلاف میان توسعه و حفاظت از طبیعت تبدیل خواهند شد.
در همینه زمینه :
