ذخایر نفت آمریکا آب رفت!

سینا احدیان | روزنامه‌نگار 

قیمت نفت در سایه تداوم تنش‌های ایران و آمریکا و کاهش ذخایر نفت خام آمریکا بار دیگر در مسیر صعود قرار گرفته است؛ روندی که نشان می‌دهد واشنگتن پس از مصرف نزدیک به ۱۰۰میلیون بشکه از ذخایر استراتژیک خود دیگر نمی‌تواند به‌سادگی از این ابزار برای مهار موج بعدی افزایش قیمت نفت استفاده کند.‌ بازار نفت در حالی به روند صعودی خود ادامه می‌دهد که کاهش ذخایر نفت خام آمریکا در کنار تداوم تنش‌های ژئوپلیتیکی در خاورمیانه نگرانی‌ها درباره توان بازار جهانی برای جبران اختلال در عرضه را افزایش داده است. در این شرایط آمریکا اگرچه با آزادسازی ذخایر استراتژیک خود توانسته بخشی از فشار ناشی از کاهش عرضه نفت را کنترل کند اما همین سیاست باعث شده ذخایر استراتژیک این کشور به پایین‌ترین سطح در بیش از 4دهه گذشته برسد؛ موضوعی که می‌تواند توان واشنگتن برای مقابله با شوک‌های جدید نفتی را محدود کند.‌در چنین شرایطی قیمت نفت از زمان آغاز دوباره تنش‌ها میان ایران و آمریکا روندی صعودی را دنبال کرده است، به‌طوری که قیمت نفت برنت که در ۱۵ تیرماه در محدوده ۷۱ دلار و ۶۲ سنت معامله می‌شد اکنون به ۸۸ دلار و ۱۰ سنت رسیده است؛ روندی که نشان می‌دهد بازار نفت همچنان ریسک‌های ژئوپلیتیکی را در قیمت‌ها لحاظ می‌کند و شعار‌های واشنگتن درباره جبران ذخایر نفتی‌اش نتوانسته است بازار نفت را به تعادل باز گرداند. اما ماجرا از چه قرار است و چرا قیمت نفت همچنان روند صعودی دارد.

نفت در مسیر صعود؟
کاهش ذخایر نفت آمریکا به‌تنهایی به‌معنای آن نیست که قیمت نفت الزاما باید به‌صورت خطی افزایش پیدا کند. تقاضای جهانی، سطح تولید اوپک‌پلاس، وضعیت صادرات سایر تولیدکنندگان و میزان واقعی اختلال در عرضه همچنان عوامل تعیین‌کننده بازار هستند.
با این حال، کاهش شدید ذخایر آمریکا یک پیام مهم برای بازار دارد. یکی از مهم‌ترین ابزارهای مقابله با شوک عرضه، یعنی ذخایر استراتژیک آمریکا اکنون نسبت به ابتدای جنگ به‌طور محسوسی ضعیف‌تر شده است.
به همین دلیل درصورت تداوم تنش‌ها و ادامه اختلال در مسیرهای انتقال نفت، بازار دیگر نمی‌تواند با همان اطمینان گذشته روی آزادسازی ذخایر آمریکا حساب کند. همین موضوع می‌تواند ریسک صعودی قیمت نفت را افزایش دهد.‌در چنین شرایطی، حتی اگر بازار در کوتاه‌مدت با اصلاح قیمت مواجه شود کاهش ذخایر آمریکا و دشواری بازسازی سریع آن در کنار ریسک‌های ژئوپلیتیکی می‌تواند زمینه تداوم روند صعودی قیمت نفت را فراهم کند. به بیان دیگر، ذخایر آمریکا که در ماه‌های گذشته برای مهار قیمت نفت مورد استفاده قرار گرفت اکنون خود به یکی از عوامل نگرانی بازار تبدیل شده است.

چرا جایگزینی ذخایر آمریکا آسان نیست؟
در نگاه اول، بازگرداندن ذخایر استراتژیک آمریکا به سطح پیش از جنگ ممکن است صرفا یک مسئله مالی به‌نظر برسد، یعنی دولت آمریکا نفت را خریداری و مجددا در مخازن ذخیره کند اما واقعیت بازار نفت پیچیده‌تر است.‌نخست آنکه، ذخایر استراتژیک آمریکا برای جبران حدود ۱۰۰میلیون بشکه کاهش‌یافته و باید نفت را از بازار جهانی خریداری کند. خرید گسترده و ناگهانی نفت خود می‌تواند تقاضای اضافی ایجاد کند و به افزایش قیمت‌ها منجر شود.‌دوم آنکه، بازسازی ذخایر در شرایطی انجام خواهد شد که بازار جهانی همچنان با ریسک اختلال در عرضه روبه‌روست. سوم اینکه، فرآیند جایگزینی نفت قبلی زمانبر است. اگر فرض کنیم جنگ به‌زودی پایان یابد و تنگه هرمز مجددا باز شود، با درنظر گرفتن حداکثر ظرفیت تزریق روزانه ۴۴۰ هزار بشکه برای جبران حدود 100میلیون بشکه کاهش‌یافته، به بیش از ۲۲۰ روز زمان نیاز است اما این محاسبه در شرایط ایده‌آل است، درحالی‌که در عمل به‌دلیل محدودیت‌های فنی و احتمال وقوع مجدد تنش‌ها این فرآیند می‌تواند تا چند سال به طول انجامد.‌چهارم اینکه، زیرساخت‌های ذخیره‌سازی‌ نفت آمریکا به‌شدت فرسوده شده‌ و توانایی قبل را از نظر سرعت ذخیره‌سازی‌ از دست داده‌اند. در حال حاضر ظرفیت تزریق روزانه (برای پر کردن مجدد مخازن) به حدود ۴۴۰ هزار بشکه در روز کاهش یافته است. این در حالی است که ظرفیت طراحی اولیه برای تزریق حدود ۷۸۵ هزار بشکه در روز بود.‌به‌عبارت ساده‌تر، حتی اگر نفت کافی در بازار موجود باشد زیرساخت‌های آمریکا توانایی بازگرداندن سریع نفت به مخازن را ندارند.


ذخایر آمریکا‌ نقطه ضعف جدید بازار
کاهش ذخایر نفت آمریکا فقط به ذخایر تجاری محدود نمانده و بخش مهم‌تر این کاهش در ذخایر استراتژیک نفت این کشور اتفاق افتاده است. تا قبل از آغاز جنگ تحمیلی سوم ذخایر استراتژیک نفت آمریکا حدود ۴۱۵.۴ میلیون بشکه بود. این رقم اکنون به حدود ۳۱۶.۵ میلیون بشکه کاهش یافته است.
به این ترتیب، آمریکا در فاصله حدود 4 ‌ماه نزدیک به ۱۰۰میلیون بشکه از ذخایر استراتژیک خود را مصرف کرده است. ذخایر استراتژیک(SPR )اکنون به پایین‌ترین سطح خود از سال ۱۹۸۳ رسیده است؛ وضعیتی که نشان می‌دهد سیاست استفاده از ذخایر استراتژیک برای کنترل شوک عرضه، اگرچه در کوتاه‌مدت از جهش شدیدتر قیمت نفت جلوگیری کرده اما در بلندمدت ظرفیت واکنش آمریکا به بحران‌های بعدی را کاهش داده است.‌همزمان، ذخایر تجاری نفت خام آمریکا نیز از ۴۳۹.۳ میلیون بشکه به ۴۰۹.۷ میلیون بشکه رسیده است. مجموع ذخایر نفت خام آمریکا شامل ذخایر تجاری و ذخایر استراتژیک، نیز از حدود ۸۵۴.۷ میلیون بشکه به ۷۲۶.۲ میلیون بشکه کاهش یافته است.

آیا آمریکا می‌تواند ذخایر خود را به سطح قبل از جنگ بازگرداند؟
 بله، آمریکا می‌تواند ذخایر نفتی خود را به سطح قبل از جنگ برگرداند و این کار از نظر فنی امکان‌پذیر است اما ‌ نمی‌تواند به سرعت انجام شود و هزینه‌های بسیار زیادی را به دولت دونالد ترامپ تحمیل می‌کند.‌آمریکا همچنان یکی از بزرگ‌ترین تولیدکنندگان نفت جهان است و تولید نفت خام این کشور در محدوده ۱۳.۹ میلیون بشکه در روز قرار دارد. با این حال، تولید داخلی به‌تنهایی نمی‌تواند به سرعت ذخایر استراتژیک را بازسازی کند، زیرا بخش قابل‌توجهی از نفت تولیدی مستقیما وارد چرخه پالایش و مصرف می‌شود و خرید گسترده برای ذخیره‌سازی نیز می‌تواند قیمت نفت را افزایش دهد.‌از سوی دیگر، واشنگتن ممکن است برای بازسازی ذخایر خود منتظر کاهش قیمت نفت بماند اما این استراتژی نیز با یک تناقض جدی مواجه است. اگر تنش‌های ایران و آمریکا ادامه یابد و قیمت نفت در سطوح بالا باقی بماند خرید نفت برای بازسازی ذخایر پرهزینه خواهد بود.
کارشناسان بر این باورند که خرید نفت با قیمت بالای ۸۰ دلار و انجام تعمیرات اساسی در تأسیسات کهنه، بودجه‌ای بالغ بر ده‌ها میلیارد دلار نیاز دارد که کنگره آمریکا هنوز تأیید نکرده است.‌همچنین تا زمانی که تهدیدات نظامی در منطقه خلیج‌فارس ادامه دارد هیچ تضمینی برای ایمنی محموله‌های خریداری‌شده وجود ندارد.‌ سرمایه‌گذاران و معامله‌گران می‌دانند که ذخایر استراتژیک آمریکا به سطحی رسیده که دیگر نمی‌تواند نقش ضربه‌گیر خود را در برابر شوک‌های قیمتی ایفا کند. این موضوع خود به عاملی برای افزایش قیمت‌های آتی تبدیل شده است.