گزارش
روی تاریک تزریقهای لاغری
نایبرئیس انجمن تغذیه ایران: آمپولهای درمان چاقی و دیابت در کاهش وزن مؤثرند اما عوارض مصرف خودسرانهشان هم جدی است
آرش نهاوندی | روزنامهنگار
آمپولهای نسل جدید درمان چاقی و دیابت مانند سماگلوتید و تیرزپاتید توانستهاند کاهش وزن چشمگیری ایجاد کنند اما متخصصان هشدار میدهند همه وزن از دسترفته، چربی نیست و این داروها یک روی تاریک هم دارند. بررسی برخی مطالعات نشان میدهد حدود ۲۵ تا ۴۰ درصد وزن از دسترفته در مصرفکنندگان این داروها ممکن است از توده بدون چربی بدن تشکیل شده باشد؛ موضوعی که در کنار افزایش مصرف خودسرانه این داروها، نگرانیهای تازهای را درباره سلامت عضلات و عوارض احتمالی آنها برای بدن ایجاد کرده است. این در حالی است که با وجود شیوع بالای اضافهوزن و چاقی در کشور، میل به کاهش وزن سریع باعث شده بسیاری از افراد بدون آنکه کاندیدای مناسبی برای مصرف این داروها باشند، به سراغ آنها بروند. مجید حسنقمی، نایبرئیس انجمن تغذیه ایران، در گفتوگو با همشهری به مهمترین نکات درباره مصرف این داروها اشاره کرده است.
همه وزن از دسترفته چربی نیست
داروهای تزریقی مانند سماگلوتید و تیرزپاتید کاهش وزنی ایجاد کردهاند که تا چند سال پیش بیشتر در جراحیهای درمان چاقی مانند بایپس معده دیده میشد اما در کنار این موفقیت، یک سؤال مهم مطرح است؛ آیا تمام وزن از دسترفته، چربی است؟ این نخستین نکتهای است که حسنقمی به آن اشاره میکند و در پاسخ به این پرسش میگوید: «بررسی مطالعات نشان میدهد بخشی از کاهش وزن ناشی از آگونیستهای گیرنده GLP-1 مربوط به توده بدون چربی (Fat Free Mass) است. در برخی آنالیزها، حدود ۲۵ تا ۴۰ درصد وزن از دسترفته از FFM تشکیل شده است. البته کاهش توده بدون چربی لزوما بهمعنای تحلیل شدید عضله اسکلتی نیست.»
چه کسانی در خطرند؟
بهگفته نایبرئیس انجمن تغذیه ایران، خطر تحلیل عضلانی در برخی گروهها بیشتر است؛ ازجمله سالمندان که بهطور طبیعی در معرض سارکوپنی قرار دارند؛ افرادی که در طول مصرف دارو پروتئین کافی دریافت نمیکنند، افراد کمتحرک که تمرینات مقاومتی انجام نمیدهند، مبتلایان به چاقی سارکوپنیک و همچنین کسانی که سابقه کاهش و افزایش مکرر وزن دارند.
معیار موفقیت فقط عدد روی ترازو نیست
حسنقمی معتقد است، پارادایم ارزیابی موفقیت درمان چاقی تغییر کرده و در توضیح بیشتر بیان میکند: «امروزه در مجامع علمی، موفقیت درمان تنها براساس میزان کاهش وزن سنجیده نمیشود، بلکه حفظ توده بدون چربی، کاهش توده چربی، عملکرد عضلات، توانایی فیزیکی و سلامت متابولیک بیمار نیز اهمیت دارد.» او به مثالی در اینباره اشاره میکند: «2بیمار را تصور کنید که هر دو 15کیلوگرم وزن کم کردهاند اما یکی عمدتا چربی از دست داده و دیگری بخش قابلتوجهی از عضلات خود را. هر دو روی ترازو نتیجه مشابهی دارند، اما از نظر سلامت و پیامدهای بلندمدت، شرایط آنها کاملا متفاوت است.» به همین دلیل متخصصان تأکید میکنند مصرف این داروها باید همراه با دریافت کافی پروتئین، فعالیت بدنی و تمرینات مقاومتی باشد تا از تحلیل عضلات جلوگیری شود.
هشدار مهم
آمپولهای لاغری جایگزین اصلاح سبک زندگی نیستند. افرادی که با کمک این داروها وزن کم میکنند، اگر رژیم غذایی، فعالیت بدنی و عادات زندگی خود را تغییر ندهند، پس از قطع دارو احتمال بازگشت وزن در آنها زیاد خواهد بود. اگر کاهش وزن بدون ورزش و دریافت پروتئین کافی اتفاق بیفتد، بخشی از عضلات بدن از بین میرود و هنگام بازگشت وزن، این بار چربی بیشتری جایگزین عضلات خواهد شد که هم سلامت متابولیک بدن را تحتتأثیر قرار میدهد و هم بدن را بدفرم میکند.
این داروها برای چه افرادی مناسب هستند؟
افراد مبتلا به چاقی که شاخص توده بدنی (BMI) بالای 35تا 40دارند
افراد با وزن بیش از 100کیلوگرم
افراد با BMI بالاتر از ۲۷ و ابتلا به بیماریهایی ازجمله دیابت، فشارخون بالا، چربی خون یا کبد چرب
افراد چاق با مشکلاتی ازجمله آپنه خواب، دردهای اسکلتی ـ عضلانی یا ناتوانی در کنترل اشتها
عوارضی که نباید نادیده گرفته شوند
اگرچه این داروها در کاهش وزن بسیار مؤثرند، اما مصرف خودسرانه یا بدون نظارت پزشک میتواند با عوارضی همراه باشد.
تحلیل توده عضلانی
افزایش احتمال تشکیل سنگهای صفراوی
مشکلات گوارشی
کمآبی بدن
در برخی افراد آسیب کلیوی
در موارد نادر هم التهاب پانکراس