گزارش
خودرو در بنبست سیاستگذاری
به عقیده کارشناسان مشکلات بازار خودرو در ساختار سیاستگذاری و حکمرانی این صنعت ریشه دارد
سینا احدیان | روزنامهنگار
بازار خودرو سالهاست میان قیمتگذاری دستوری، محدودیت واردات و سیاستهای متغیر سرگردان مانده است. خودروسازان از زیان انباشته میگویند، واردکنندگان از مقررات متناقض و مصرفکنندگان از قیمتهایی که هر روز دورتر از توان خرید آنها میشود.به گزارش همشهری، بازار خودروی ایران در سالهای اخیر بیش از هر زمان دیگری زیر سایه تصمیمات متناقض، تغییر مداوم مقررات، سیاستهای ارزی ناپایدار و مداخلات گسترده دولت قرار گرفته است. در میزگرد تلویزیون همشهری امیرحسین کاکایی، کارشناس صنعت خودرو و مهدی دادفر، دبیر انجمن واردکنندگان خودرو، با وجود تفاوت دیدگاهها در برخی موضوعات، بر یک نقطه مشترک تأکید کردند: بخش بزرگی از مشکلات بازار خودرو نه در تولیدکنندگان و واردکنندگان، بلکه در ساختار سیاستگذاری و حکمرانی این صنعت نهفته است.
خودرو قربانی سیاستگذاری شد
امیرحسین کاکایی در این میزگرد با اشاره به روند چند دهه اخیر صنعت خودرو گفت: آنچه بازار خودرو را به وضعیت فعلی رسانده، مجموعهای از سیاستهای متناقض و نامتوازن است.بهگفته او، قانون ساماندهی صنعت خودرو که چند سال پیش تصویب شد، از ابتدا نیز بیشتر بر واردات متمرکز بود تا ساماندهی صنعت خودرو.حتی نام اولیه این قانون «ساماندهی بازار خودرو» بود و بعدها به «ساماندهی صنعت خودرو» تغییر کرد، درحالیکه در متن آن نشانی از برنامهای برای اصلاح ساختار صنعت دیده نمیشد.او معتقد است که نتیجه اجرای این سیاستها نه ساماندهی واردات بود و نه ساماندهی بازار.
خصوصیسازی یا واگذاری مدیریت؟
یکی از محورهای اصلی بحث، موضوع خصوصیسازی صنعت خودرو بود. کاکایی با اشاره به اصل۴۴ قانون اساسی تأکید کرد: خصوصیسازی تنها واگذاری مالکیت نیست، بلکه 2بال دارد؛ حکمرانی صحیح و تصدیگری بخش خصوصی.او معتقد است: آنچه در صنعت خودرو رخ داده، خصوصیسازی واقعی نیست، صرفا بخشی از مدیریت به بخش خصوصی واگذار شده است.
سالی متفاوت برای صنعت خودرو
کاکایی سال گذشته را یکی از دشوارترین سالهای تاریخ اقتصاد ایران توصیف کرد و با اشاره به مجموعهای از رخدادهای اقتصادی و سیاسی ازجمله مشکلات ارزی، کمبود برق، اختلال در زنجیره تأمین و تحولات امنیتی و نظامی، گفت: صنعت خودرو در شرایطی فعالیت کرده که در بسیاری از مقاطع با بحرانهای همزمان مواجه بوده است.
سیاستگذاران خودرو را نمیشناسند
دادفر با انتقاد از شیوه حکمرانی در بازار خودرو، بخش مهمی از مشکلات فعلی را ناشی از حضور افرادی دانست که شناخت کافی از صنعت و تجارت خودرو ندارند؛ اما در جایگاه سیاستگذاری و تصمیمگیری قرار گرفتهاند.او با اشاره به انحراف از قانون ساماندهی بازار خودرو گفت: این قانون به مجموعهای از مقررات متناقض تبدیل شد و هیچکس تصویر روشنی از نحوه اجرای آن ندارد.
زخم کهنه قیمتگذاری دستوری
به اعتقاد دادفر سالها قیمتگذاری دستوری، صنعت خودرو را با زیان انباشته مواجه کرده و امکان توسعه را از آن گرفته است.او تأکید کرد: خودرویی مانند تارا ممکن است ارزش چندمیلیارد تومانی نداشته باشد، اما قیمت واقعی تولید آن نیز بالاتر از ارقامی است که در سالهای گذشته بهعنوان قیمت مصوب تعیین شده است. دولت با هدف جلب رضایت عمومی، قیمتهای غیرواقعی را به خودروسازان تحمیل کرده است.
واردات؛ راهحل یا صورتمسئله؟
دبیر انجمن واردکنندگان خودرو در بخش دیگری از این میزگرد به موضوع واردات خودرو پرداخت و عملکرد سیاستگذار در این حوزه را ناموفق ارزیابی کرد. دادفر با اشاره به اهداف اعلامشده برای واردات خودرو گفت: بخش مهمی از برنامههای اعلامی محقق نشده است و واردات نتوانسته نقش مؤثری در افزایش رضایت مصرفکنندگان ایفا کند.
بوروکراسی؛ متهم ردیف اول
یکی از نقاط اشتراک دیدگاه 2مهمان در میزگرد تلویزیون همشهری انتقاد از تعدد نهادهای تصمیمگیر و نظارتی است.به اعتقاد دادفر حجم بالای نهادهای تنظیمگر و دستگاههای نظارتی باعث شده فرایند تصمیمگیری در صنعت خودرو پیچیده و ناکارآمد شود.کاکایی نیز با اشاره به تجربههای متعدد در صنعت خودرو، بخشی از مشکلات فعلی را ناشی از همین بوروکراسی پیچیده دانست.
تأثیر بحران ارزی بر خودرو
کاکایی با انتقاد از عملکرد بانک مرکزی در سال گذشته تأکید کرد: بسیاری از مشکلات تولید ناشی از تأخیر در تأمین ارز بوده است. او با اشاره به موضوع ترخیص درصدی کالاها توضیح داد: خودروسازان در برخی موارد قطعات مورد نیاز را پیش از تعیینتکلیف نهایی ارز وارد و خودروها را تولید و عرضه کردهاند، اما بعدا با تغییرات ناگهانی نرخ ارز مواجه شدهاند.بهگفته او، وقتی سیاست ارزی به شکل ناگهانی تغییر میکند، مدیران صنعتی ناچارند آثار آن را در محاسبات خود لحاظ کنند و همین موضوع بر قیمت تمامشده خودرو تأثیر میگذارد. دادفر نیز معتقد است که بخش مهمی از افزایش هزینه تولید خودرو ناشی از وابستگی این صنعت به مواداولیه، تجهیزات و فناوری خارجی است. او گفت: حتی در مواردی که مواد اولیه در داخل تولید میشود، قیمتگذاری آنها بر مبنای نرخهای جهانی انجام میشود و همین موضوع هزینه تولید را افزایش میدهد.
نسخه کارشناسان برای درمان صنعت خودرو
اگرچه امیرحسین کاکایی و مهدی دادفر از 2زاویه متفاوت به صنعت خودرو نگاه میکنند، اما در یک موضوع اشتراک نظر دارند؛ بحران امروز بازار خودرو محصول یک تصمیم یا یک دولت نیست،نتیجه انباشت سالها سیاستگذاری متناقض، مداخلات گسترده، بیثباتی مقررات و ضعف حکمرانی است.کاکایی بر ضرورت یک «جراحی بزرگ» در ساختار صنعت خودرو تأکید میکند و معتقد است که بدون اصلاح بنیادین سیاستگذاری، امکان خروج از وضعیت فعلی وجود ندارد. دادفر نیز راهحل را در کاهش مداخلات دولت، افزایش شفافیت، آزادسازی رقابت و بازگشت به منطق بازار میداند.
در همینه زمینه :