یاور طبیعت

رابعه تیموری | روزنامه‌نگار

پرنده‌ها و جانورانی که از تشنگی دامنه کوه چرمین را ترک کرده بودند، دوباره به آنجا بازگشته‌اند و باز هم پای این کوه بلند پُر شده از دسته‌های کبک، شغال، کبوتر، گراز و بز‌های کوهی... این شور زندگی را الله‌بخش فریدی به کوه چرمین استان ایلام بازگردانده است. الله‌بخش ١٤ سال پیش که بخیلی آسمان، زندگی عشایر سیروان را سخت کرده بود برای پیدا کردن شغل و پیشه‌ای راهی دیار غربت در یکی از شهرهای کانادا شد، اما وقتی کم‌آبی، جانوران و پرندگان این منطقه کوهستانی را به ترک زیستگاه‌شان واداشت، هر سال در هر شرایطی به ایران بازمی‌گردد تا برای آنها آبشخور بسازد و مانع مهاجرت‌شان شود.

تصمیمی که ماندگار شد
تابستان ٢ سال پیش که الله‌بخش فریدی برای دیدن خانواده‌اش به ایران آمد، پیش از آنکه خستگی راه را از تنش بتکاند به عادت همیشگی‌اش به دامنه کوه رفت تا با شنیدن صدای پرندگان و حیوانات زادگاهش، جانی دوباره پیدا کند اما بعد از ساعت‌ها بالا و پایین رفتن از کتل‌ها و سنگلاخ‌های مسیر، کوه چرمین را تنها و سوت‌و‌کور دید و از جست‌و‌خیز حیوانات و پرواز پرندگان در گوشه‌و‌کنار آن خبری نبود. خشک و برهوت‌شدن دامنه کوه کافی بود که مرد ایلیاتی پرتجربه سیروانی، بفهمد کم‌آبی و تنگ‌روزی‌شدن حیوانات، آنها را به رها کردن زیستگاه‌شان واداشته است: «همان موقع تصمیم گرفتم برای این موجودات زبان بسته‌فکری بکنم و برایشان آبشخور بسازم تا از تشنگی مجبور نشوند آنجا را ترک کنند. »

بازگشت زندگی
آوردن ملات و وسایل بنایی پای کوه آسان نبود، ولی دشوارتر از آن پیدا کردن راهی برای پرآب کردن آبشخور‌ها بود: «برایشان در گوشه‌و‌کنار کوه و در مسیر رفت‌و‌آمد حیوانات مختلف، ٢‌حوض ٦‌متری و ٢‌حوض ٨ متری ساختم و تانکری خریدم تا با آن آب بیاورم.»  فراهم کردن این دم و دستگاه در آن زمان(2 سال پیش) بیش از ١٠٠میلیون تومان برای الله‌بخش هزینه داشت و او هر روز با تانکری ٢ هزار و ٢٠٠ لیتری پای کوه می‌رفت تا حوضچه‌ها را پر از آب کند. پیمودن هر روزه راه خاکی پر مانع و دست‌انداز سیروان تا دامنه کوه، خالی از خطر نبود اما شوق پیچیدن قیل ‌و ‌قال حیوانات در زیستگاه چرمین، الله‌بخش را وادار کرد تا بدون خستگی هر روز این مسافت طولانی و پرسنگلاخ را طی کند. کم‌کم با جاری شدن آب در آبراهه‌های اطراف حوضچه‌ها، گیاهان آنجا سینه از خاک کندند و با جان گرفتن گل و گیاه زیستگاه، سر و کله حیوانات و پرندگان کوه هم پیدا شد: «وقتی ساخت آبشخور را شروع کردم اینجا حتی صدای زنبور هم به گوش نمی‌رسید، ولی حالا ٣ هزار کبک در پای کوه رفت‌و‌آمد دارند و آسمان چرمین هیچ‌وقت از کبوتر خالی نیست. دسته‌های شغال، بز کوهی، آهو، گراز، پلنگ و زنبور عسل هم که حیوانات بومی این محل هستند و از اینجا رفته بودند، دوباره برگشته‌اند. »

قراولی شبانه
خالی شدن زیستگاه چرمین از دسته‌های حیوانات باعث شده بود جانورانی که یکی‌یکی و به‌تنهایی به آنجا برمی‌گردند، آسان‌تر به دام شکارچیان بیفتند و الله‌بخش فریدی هر روز بعد از آبگیری آبشخور‌ها در گوشه و کنار کوه کمین می‌کرد تا مراقب‌شان باشد: «بسیاری از حیوانات روز‌ها می‌ترسند از پناهگاه خود خارج شوند و شب‌ها برای پیدا کردن آب و غذا بیرون می‌آیند. گاهی من شب را در کوه سر می‌کردم تا آنها بتوانند با خیال آسوده سیراب شوند.» فراوان پیش‌آمده که الله‌بخش با شکارچیان غیرمجاز سرشاخ شود و سربزنگاه و به قیمت به خطر انداختن جانش آنها را در صید حیوانات ناکام بگذارد.

آموزش بی‌ثمر
اواخر تابستان سال گذشته که وقت بازگشت الله‌بخش رسید، تصمیم گرفت ترس از آدمیزاد را در حیواناتی که به رفت‌و‌آمد و قراولی او خو گرفته بودند، بیدار کند تا در نبودش گرفتار شکارچیان نشوند: «با آنکه معمولا حیوانات از صدای گلوله و تیر و تفنگ واهمه دارند، انگار به غریزه خود، از آمدنم باخبر می‌شدند و هرقدر در طول مسیر تیراندازی می‌کردم یا بوق می‌زدم، حیوانات و پرندگان فرار نمی‌کردند. وقتی هم می‌رسیدم، کبک‌ها دورم جمع می‌شدند و روی سر و شانه‌های من می‌نشستند.» الله‌بخش فریدی در کانادا هم از این رفقای زبان بسته کم‌ندارد و هر بار که با یک کیسه نان خشک خرد شده به ساحل دریای بوفورت می‌رود، صد‌ها کبوتر و طوطی به استقبالش می‌آیند: «تعداد کبوتر‌ها و طوطی‌هایی که روی کاپوت ماشینم می‌نشینند آنقدر زیاد می‌شود که روی کاپوت جای خالی پیدا نمی‌شود.»

همیاران مهربانی
در ماه‌هایی که الله‌بخش در ایران نیست، برادرش آبرسانی به حیوانات و پرندگان کوه چرمین را بر عهده می‌گیرد و هر روز با تانکر برای آنها آب می‌برد.
دهان به دهان گشتن مهربانی‌های الله‌بخش در حق حیوانات تشنه چرمین، باعث شده مردم گوشه و کنار کشور برای آبادانی و زنده کردن سایر زیستگاه‌های جانوری هم از او کمک بخواهند: «من 7‌ماه از سال را در کانادا و 5‌ماه را در ایران زندگی می‌کنم، در سفر امسالم به ایران با همکاری تعدادی از دوستداران حیوانات در منطقه‌ای میان رود سیمره و تنگه بهشهر هم آبشخور درست کردم تا حیات‌وحش آنجا حفظ شود.»