ابهام در معاملات طلای آنلاین

رضا کربلائی | روزنامه‌نگار 

 ‌درحالی‌که فعالیت پلتفرم‌های خریدوفروش آنلاین طلا در حال شدت‌گرفتن است، نبود سازوکار شفاف نظارتی خطر خالی‌فروشی و تبدیل به بحران را افزایش می‌دهد. در چنین شرایطی بانک مرکزی به‌تازگی از نسخه اولیه سامانه ناظر بر معاملات برخط طلا و نقره خبر داده است.‌ این نسخه با هدف مدیریت و نظارت بر تراکنش‌های خریدوفروش برخط طلا و نقره، طراحی و پیاده‌سازی شده و گفته می‌شود فعلا در مرحله تست گرم نهادهای امنیتی قرار دارد تا از این مسیر ضابطان انتظامی و قضایی‌ از تخلفات پیشگیری و  بر دادوستد آنلاین فلزات گرانبها نظارت کنند تا از تخلفاتی مانند خالی‌فروشی در پلتفرم‌ها جلوگیری شود و شفافیت معاملات افزایش یابد. ‌ با این حساب کاربران ابتدا به پلتفرم‌های دارای مجوز و مورد تأیید مراجعه و درخواست ‌ خود را‌ ثبت می‌کنند.
‌ پس از ثبت درخواست، پلتفرم‌های طلا و نقره موظف می‌شوند برای انجام معامله تأییدیه لازم را از سامانه ناظر دریافت کنند که درصورت مجازبودن، پس از تأیید تراکنش، یک کد یکتای معاملاتی برای سکو صادر و این کد برای کاربر نیز ارسال می‌شود. با دریافت این کد یکتا کاربر می‌تواند به‌صورت مستمر و برخط در پنل مربوط، وضعیت و اصالت معامله خود را در سامانه ناظر بررسی و پیگیری کند.‌افزایش قیمت طلا و کاهش جذابیت برخی بازارهای موازی باعث شده طی 2سال اخیر پلتفرم‌های آنلاین خریدوفروش طلا به یکی از مقاصد اصلی سرمایه‌های خرد در ایران تبدیل شوند؛ سکوهایی که با تبلیغات گسترده، خرید آسان و امکان سرمایه‌گذاری با مبالغ اندک، میلیون‌ها کاربر را جذب کرده‌اند. اما همزمان با گسترش این بازار، نگرانی نهادهای رسمی درباره نبود نظارت کافی، احتمال «خالی‌فروشی»، ابهام در پشتوانه واقعی طلا و تهدید امنیت سرمایه مردم نیز شدت گرفته است.‌مقام‌های ‌رسمی بارها نسبت به ضرورت ساماندهی فوری این بازار هشدار داده‌اند؛ هشداری که نشان می‌دهد پرونده طلای آنلاین دیگر صرفاً یک موضوع فناورانه یا تجاری نیست، بلکه به مسئله‌ای مرتبط با امنیت اقتصادی و اعتماد عمومی تبدیل شده است.

تصمیم وزرای دولت
پیش از این هیأت وزیران دستورالعمل اجرایی خریدوفروش آنلاین طلا و نقره را تصویب کرده و مسئولیت طراحی سامانه نظارت بر عملکرد سکوها را بر عهده بانک مرکزی گذاشته است. طبق این مصوبه باید سامانه‌ای ایجاد شود که بتواند موجودی واقعی طلا، میزان معاملات و تعهدات پلتفرم‌ها را به‌صورت مستمر پایش کند. این تصمیم را می‌توان نخستین گام جدی برای رگولاتوری بازار طلای آنلاین دانست.

اهمیت حفظ امنیت سرمایه مردم ‌
آنچه حساسیت درباره سکوهای طلا را افزایش داده صرفاً حجم معاملات نیست‌ بلکه ارتباط مستقیم این بازار با سرمایه‌های خرد مردم است. بسیاری از کاربران این پلتفرم‌ها افرادی هستند که برای حفظ ارزش دارایی خود، سرمایه‌های اندکشان را وارد بازار طلا کرده‌اند و هرگونه اختلال یا تخلف می‌تواند خسارت گسترده اجتماعی ایجاد کند.‌به‌گفته کارشناسان حوزه فناوری مالی، یکی از مشکلات مهم این بازار نبود شفافیت کافی درباره محل نگهداری طلا، نحوه تسویه معاملات، سازوکار تحویل فیزیکی و حتی مدل درآمدی برخی پلتفرم‌هاست. در بسیاری از موارد کاربران صرفاً یک عدد در حساب کاربری خود مشاهده می‌کنند، بدون آنکه اطمینان دقیقی از پشتوانه واقعی آن داشته باشند.‌بااین‌حال برخی فعالان صنفی و فناوری معتقدند اصل فعالیت پلتفرم‌های آنلاین طلا نه‌تنها تهدید نیست‌ بلکه می‌تواند به شفافیت بیشتر بازار و تسهیل سرمایه‌گذاری کمک کند؛ به شرط آنکه قواعد نظارتی دقیق و یکپارچه وجود داشته باشد. 

فروش طلای بدون پشتوانه
اما خالی‌فروشی چیست؟ منظور، فروش طلایی است که پشتوانه واقعی و موجودی فیزیکی مشخصی ندارد که می‌تواند به بحران مالی گسترده و ازبین‌رفتن سرمایه کاربران منجر شود. پلیس امنیت اقتصادی فراجا اعلام کرده با هرگونه خالی‌فروشی و سوءاستفاده از دارایی مردم برخورد خواهد کرد. براساس اعلام رسمی پلیس، در ماه‌های گذشته برای چند مجموعه فعال در این حوزه پرونده قضایی تشکیل و برخی فعالیت‌ها متوقف شده است.