گزارش
جنگ از سر بچهها نمیپرد
رئیس انجمن روانپزشکی کودکان: زنگ خطرهای خاموش را در رفتار کودکان شناسایی و مدیریت کنید
مریم سرخوش | روزنامهنگار
روزهاست که صدای انفجارها خاموش شده، اما در دوران پساجنگ همچنان «سایه جنگ» روی ذهن آدمها میماند و بهگفته متخصصان گاهی سالها ادامه پیدا میکند. این سایه برای کودکان سنگینتر است؛ گروهی که هنوز در حال رشد هستند و ظرفیت کمتری برای مواجهه با بحران دارند. ترس مداوم، احساس ناامنی، اختلال استرس پس از سانحه، مشکلات رفتاری و افت تمرکز تنها بخشی از پیامدهایی است که میتواند زندگی آنها را تحتتأثیر قرار دهد. جواد محمودی قرائی، رئیس انجمن روانپزشکی کودکان در گفتوگو با همشهری به ابعاد پنهان این بحران اشاره میکند؛ ابعادی که اگر نادیده گرفته شوند میتوانند به اندازه خود جنگ آسیبزا باشند. او یک پیام مهم هم برای خانوادهها دارد: افزایش تابآوری بهعنوان یک مهارت حیاتی که با آگاهی، آموزش و حمایت شکل میگیرد.
استرس جنگ فقط انفجار نیست
رئیس انجمن روانپزشکی کودکان میگوید: استرس در شرایط جنگی 2لایه دارد؛ استرس اولیه، مانند مواجهه مستقیم با خطر یا شنیدن صدای انفجار. استرس ثانویه که از فکرکردن مداوم به پیامدها و آینده ناشی میشود، حتی بدون تجربه مستقیم حادثه. بسیاری از افراد درگیر استرس ثانویه هستند. این وضعیت اگر مدیریت نشود، میتواند به فرسایش روانی و افزایش تعارضات خانوادگی منجر شود؛ ازجمله اختلافاتی که بین زوجین، والدین و فرزندان شکل میگیرد و فضای خانه را متشنج میکند.
کودکان در سنین مختلف، آسیبهای متفاوت
بهگفته محمودی قرائی، کودکان به 3گروه زیر 6سال، سن مدرسه و نوجوانی تقسیم میشوند و آسیبپذیری در آنها متفاوت است.
زیر ۶ سال: بیشترین آسیبپذیری بهدلیل رشد سریع مغز و حساسیت بالا به استرس و احتمال تأثیر بلندمدت بر رفتار و هیجان
سن مدرسه: درک نسبی از شرایط اما بروز مشکلات رفتاری مانند پرخاشگری یا انزوا
نوجوانان: درک بیشتر، اما تمایل کمتر به درخواست کمک و احتمال بروز رفتارهای پرخطر
یک اشتباه رایج
یکی از اشتباهات رایج در خانوادهها تلاش برای «بازیگونه» نشاندادن جنگ است، اما بهگفته محمودیقرائی چنین رویکردی میتواند اعتماد کودک را از بین ببرد. کودک باید واقعیت را بدون جزئیات ترسناک و متناسب با سنش بداند تا بتواند با آن کنار بیاید.
مسیر اشتباه: پنهانکاری یا دروغگفتن درباره شرایط، بازیسازی از جنگ برای آرامکردن کودک و صحبتنکردن درباره ترسها
مسیر درست: توضیح واقعیت به زبان ساده، دادن حس امنیت و اجازه بیان نگرانی از سوی کودک
مدیریت اخبار
این متخصص، مدیریت مواجهه با اخبار را یکی دیگر از توصیههای مهم میداند و میگوید: بمباران اطلاعاتی معمولا با واکنشهای اضطرابی و نگرانکننده همراه است. کودکان در چنین فضایی دچار سردرگمی و ناامنی میشوند.
راهکار: محدودکردن دسترسی به اخبار، انتخاب منابع معتبر، دور نگهداشتن کودکان از اخبار خشن و پرهیز از دنبالکردن مداوم خبرها
راهکارهای کاهش آسیب
بهگفته این روانپزشک، مدیریت پیامدهای روانی جنگ چند مرحله دارد: ابتدا باید احساس امنیت بازگردد، سپس مداخلات روانی انجام و درنهایت به تغییرات فرهنگی توجه شود. در شرایط فعلی، آموزش عمومی و افزایش تابآوری مهمترین اقدام است. میتوانید این اقدامات را هم درنظر داشته باشید:
حفظ آرامش والدین
ایجاد حس امنیت با روتین روزانه (خواب، غذا و فعالیت)
گفتوگوی صادقانه با کودک
گوشدادن بدون قضاوت
مراجعه به متخصص درصورت مشاهده علائم
زنگ خطرهای روانی
در کودکان
ترسهای شدید و ناگهانی
اختلال خواب یا کابوس
وابستگی بیشازحد
پرخاشگری یا انزوا
افت تمرکز و عملکرد درسی
در خردسالان: علائم جسمی مثل بیاشتهایی
در نوجوانان: رفتارهای پرخطر
در همینه زمینه :
