فراتر از بستن تنگه هرمز

وقتی صحبت از تنگه هرمز می‌شود، خیلی‌ها فقط به بستن تنگه فکر می‌کنند؛ در حالی که این تازه آغاز ماجراست. کنترل چنین گلوگاه حساسی یعنی در اختیار داشتن یک اهرم بزرگ سیاسی و اقتصادی. کشوری که بر چنین نقطه‌ای مسلط است، می‌تواند فراتر از یک اقدام نظامی ساده عمل کند و معادلات تجارت و انرژی را تحت تأثیر قرار دهد.

مدیریت عبور کشتی‌ها
یکی از نخستین ابزارها، مدیریت عبور کشتی‌هاست. هر کشتی که بخواهد از این مسیر عبور کند، باید قواعدی را بپذیرد. در شرایط جنگی، تأمین امنیت مسیر خود یک خدمت محسوب می‌شود و می‌توان در ازای آن هزینه دریافت کرد. به بیان ساده، عبور امن از منطقه‌ای که درگیر تنش است می‌تواند مشروط به پرداخت هزینه امنیت یا خدمات دریایی باشد.

کنترل و بازرسی کشتی‌ها
ابزار مهم دیگر، بازرسی کشتی‌هاست. در زمان جنگ، کشورها حق دارند کشتی‌های تجاری را بررسی کنند تا مطمئن شوند محموله‌ای که حمل می‌کنند به دشمن کمک نمی‌کند. این اقدام در حقوق بین‌الملل سابقه دارد و در جنگ‌های مختلف نیز اجرا شده است.

تعریف قواعد مالی جدید
بُعد مهم دیگر، اقتصادی است. ایران می‌تواند در چنین شرایطی قواعد مالی تازه‌ای تعریف کند. مثلاً اعلام کند پرداخت‌ها برای خدمات دریایی یا تجارت انرژی در منطقه باید با ارزهایی غیر از دلار انجام شود؛ مانند یوان چین. چنین اقدامی دو اثر مهم دارد: فشار بر نظام مالی دلاری و کاهش وابستگی تجارت انرژی به دلار؛ مسئله‌ای که برای آمریکا بسیار حساس است.

محدودیت برای شرکت‌های همکار با دشمن
در کنار این‌ها می‌توان برای شرکت‌ها یا کشتی‌هایی که با دشمن همکاری می‌کنند محدودیت‌هایی اعمال کرد؛ یعنی برخی شرکت‌ها اساساً اجازه ورود به آب‌های منطقه را نداشته باشند.

صاف کردن خرده‌حساب‌های قدیمی
کنترل تنگه همچنین می‌تواند به ابزاری برای حل پرونده‌های قدیمی تبدیل شود. اگر کشوری پیش‌تر کشتی یا دارایی ایران را توقیف کرده یا بدهی مالی باقی مانده باشد، می‌توان حل این پرونده‌ها را پیش‌شرط همکاری قرار داد. نمونه‌ای از این روند در ماجرای آزاد شدن نفتکش‌های ایرانی در تعامل با هند دیده شد. در نهایت باید توجه داشت که کنترل تنگه هرمز فقط یک اقدام نظامی نیست؛ این موقعیت یک اهرم اقتصادی و دیپلماتیک بزرگ است که می‌تواند هم معادلات انرژی را تغییر دهد، هم فشار اقتصادی ایجاد کند و هم پرونده‌های قدیمی را به نفع ایران حل کند. به همین دلیل هر بحران در هرمز خیلی زود از یک مسئله منطقه‌ای به مسئله‌ای جهانی تبدیل می‌شود.