نماز جماعت و آزاداندیشی؛ همزیستی بدون تقابل در دانشگاه

در جریان ناآرامی‌های اخیر دانشگاه، دانشجویان نماز جماعت برپا کردند اما یک روحانی ادعا کرده که دانشجویان به جای نماز جماعت باید کرسی آزاداندیشی بگذارند. برای بررسی این موضوع، با حجت‌الاسلام مصطفی امینی‌خواه، پژوهشگر و استاد حوزه در تلویزیون اینترنتی همشهری گفت‌وگو کردیم.
آنچه اخیرا درباره تقابل میان نماز جماعت و کرسی آزاداندیشی مطرح شده، از اساس یک دوگانه‌سازی نادرست است. اینگونه القا شده که گویی برگزاری نماز جماعت در دانشگاه در برابر گفت‌وگو و آزاداندیشی قرار دارد؛ درحالی‌که چنین تقابلی وجود خارجی ندارد. دانشجویانی که مورد نقد قرار گرفته‌اند، خود از نخبگان همین کشورند؛ همان دانشگاه، همان فضای علمی، با این تفاوت که پایبندی دینی و تعلق ملی خود را نیز آشکارا ابراز می‌کنند. این برخورد یک‌طرفه با بخشی از دانشجویان، منصفانه نیست.
میان اقامه نماز جماعت و برگزاری کرسی‌های آزاداندیشی هیچ منافاتی وجود ندارد. هیچ‌کس نگفته است که یکی جایگزین دیگری شود. دانشجویان متدین نشان داده‌اند که اهل تنش و درگیری نیستند و حتی در شرایط ملتهب، تلاش کرده‌اند مسائل را بدون چالش و هیاهو مدیریت کنند. برگزاری نماز در چنین فضایی، نه تحقیر دیگران است و نه نفی گفت‌وگو‌ بلکه دفاع آرام و عزتمندانه از هویت دینی است. این حرکت، واکنشی فرهنگی و غیرتهاجمی به هجمه‌هایی است که متوجه باورهای دینی شده است.
طرح چنین دوگانه‌ای از سوی فردی در کسوت روحانیت، تبعات فرهنگی دارد. وقتی بدون اتکا به مبانی دقیق دینی و تاریخی، تصویری تقابلی از دین و اندیشه ترسیم می‌شود، نتیجه آن تضعیف جایگاه دین در فضای دانشگاه است. جامعه ایران هویت اسلامی خود را آگاهانه برگزیده و نسبت به آن حساس است. از این‌رو سخنانی که به شکل‌گیری شکاف‌های بی‌مبنای فکری دامن بزند، نه به نفع دانشگاه است و نه به نفع گفت‌وگو. دفاع از دین و دفاع از آزاداندیشی می‌تواند همزمان و در کنار یکدیگر تحقق یابد، بدون آنکه یکی در برابر دیگری تعریف شود.