محترم مثل فرش ایرانی

راحله عبدالحسینی‌| روزنامه‌نگار

یک فرش ایرانی روی پیاده‌رو و روبه‌روی ورودی یک فرش‌فروشی پهن شده است. عابران با احتیاط از کنار فرش عبور می‌کنند تا روی آن پا نگذارند؛ این، ماجرای ویدئویی است که در فضای مجازی پربازدید شده و تحسین مخاطب از احترام به فرش ایرانی را برانگیخته. درحالی‌که هجوم تکنولوژی به زندگی امروز سبب از یاد رفتن برخی از صنایع دستی ما شده یا حتی برخی از این صنایع دستی کاربرد خود را از دست داده‌اند، فرش ایرانی به‌عنوان نمادی از میراث فرهنگی ایران زمین در تارک صنایع دستی ایران می‌درخشد. سیدمحمد بهشتی، عضو شورای‌عالی میراث فرهنگی و گردشگری کشور در این زمینه نکاتی را مرور و تأکید می‌کند که این ویدئو از جایگاه فرش به‌عنوان هویت ایرانی و احترامی که ما برای فرش قائل هستیم، نشان دارد.

وقتی فرش دستور می‌دهد
عضو شورای‌عالی میراث فرهنگی و گردشگری کشور در تحلیل این ویدئو به همشهری می‌گوید: «زنده باد‍! آفرین به این شعور! در 2دهه اخیر می‌بینیم که مدنیت در سرزمین ما با سرعت در حال پیشرفت است. با رشد مدنیت فضایل فرهنگی جامعه فرصت عرض اندام پیدا می‌کند.» 
سیدمحمد بهشتی ادامه می‌دهد: «از خواص فرش ایرانی این است که دستورالعمل رفتار در فضای داخلی معماری ما بوده. امروزه در برخی موارد در کمال بی‌حرمتی روی فرش، وسایلی مثل مبل، صندلی، میز و... می‌گذاریم.» او با اشاره به اینکه فرش در فرهنگ ایرانی به‌عنوان نظم‌دهنده مطرح بوده است، می‌افزاید: «وقتی فرش پهن می‌شد، فرش تعیین می‌کرد که کجا باید سفره پهن شود، بالای مجلس و پایین مجلس کجاست و هر فردی کجا باید بنشیند. در حقیقت فرش ما را به سمت ادب هدایت می‌کرده؛ ادب نسبت به‌خودمان و نسبت به فضا.»

   نبض فرهنگی جامعه
این کارشناس میراث فرهنگی این ویدئو را به گرفتن نبض فرهنگی جامعه تشبیه می‌کند و می‌گوید: «همانطور که برای سنجش علائم حیات، نبض فرد را می‌گیریم، در این ویدئو هم انگار نبض جامعه ایرانی گرفته می‌شود تا حال فرهنگی را تشخیص دهیم. هر نوع مواجهه با فرش که وجهه فرهنگی و هنری داشته باشد، مطلوب و مفید است؛ زیرا فرش دنیایی از مفاهیم هویتی را با خود به همراه دارد.»  موضوعی که بهشتی از آن با عنوان گرفتن نبض فرهنگی جامعه یاد می‌کند، ارزشمندی فرش به‌عنوان صنایع دستی شاخص ایران بین همه اقشار به‌ویژه نسل جوان است؛ جوانانی که از صنایعی مثل چینی‌بندزنی، موج‌بافی، احرامی‌بافی، گلابتون و مانند اینها خبر ندارند، به خوبی از هویت فرش ایرانی اطلاع دارند و می‌دانند که این میراث زنده است.

فرش‌های هر اقلیم
پیچ و تاب فرش ایرانی در گذر از گوشه و کنار این سرزمین طرح و رنگ خاصی می‌گیرد؛ از فرش ترکمن گرفته تا عشایر، از فرش تبریز تا فرش بلوچ. قالی کرمان، ترنج کاشان، ماهی تبریز، هریس، ابریشم قم، شاه عباسی اصفهان، نایین، خشتی بختیاری، ترکمن، کشکولی قشقایی، شیخ صفی اردبیل، فرش بلوچ و همدان از معروف‌ترین فرش‌های ایرانی هستند. در برخی از استان‌ها مثل اراک یا آذربایجان شرقی هر منطقه فرش دستبافت مخصوص خودش را دارد. سیدمحمد بهشتی می‌گوید: «فرش، مکان‌ها را از هم متمایز می‌کند و نشان می‌دهد که هر کجا چه فرهنگ و اقلیمی دارد.»