در مسیر باد

زهرا رفیعی | روزنامه‌نگار 

در سرزمین چهارفصل ایران، باد نه یک پدیده‌ جوی، بلکه نیرویی خلاق در شکل‌دهی به زندگی، فرهنگ و معماری مردمان است. اگر از معماری و نحوه زیستن در شهر‌های بزرگ و امروزی بگذریم که سنخیتی با اقلیم و جغرافیا ندارد، زیستن در سرزمین پهناور ایران همیشه همراه با سازگاری با طبیعت بوده است. نشانه همراهی با مسیر، سرعت و دمای باد را می‌توان در نحوه ساخت خانه‌ها، انتظار برای به‌ثمررسیدن میوه‌ها، دوری از وجه مخرب آن و... دید. در این سرزمین آدم‌ها روی بادها نام ‌می‌گذارند و منتظرشان می‌مانند تا با آمدنشان کوچ کنند، محصول برداشت کنند و آن را گرامی بدارند. در این گزارش به بخش کوچک و معروفی از این بادها پرداخته‌ایم.

شمال
North
باد منجیل (در فصل‌های گرم سال) 
به‌دلیل سردبودن دریای خزر مرکز پرفشاری در این منطقه ایجاد می‌شود که عمدتا از شمال به جنوب است.
گیلوا باد (در فصل بهار و تابستان)
باد خنک و مرطوبی است که از شرق به غرب می‌وزد و هوای شمال را لطیف و خنک می‌کند.
سرتوک (در فصل زمستان)
از شرق به غرب می‌وزد و در زمستان چند روزی با خود توفان می‌آورد و بعد از آن، صید ماهی افزایش می‌یابد.

 شرق
East
باد 120روزه (فصل‌های گرم سال)
این باد دنباله بادهای موسمی از اقیانوس هند به سمت ایران است. زابلی‌ها به آن لوار می‌گویند.
باد کولوجا (فصل‌های گرم سال)
نام محلی آن گَپ لوت یا گَپ کویر است و در شرق دشت کویر، از کویر لوت تا جازموریان می‌وزد.
باد قوس (آذرماه هرسال)
این باد مقدمه باران‌های موسمی در شمال سیستان و بلوچستان است.

غرب
West
باد شمال (فصل تابستان)
از سمت شمال به جنوب کرمانشاه می‌وزد و نقش مهمی در تعدیل تابستان و کشاورزی دارد.
باد سیاه (فصل پاییز) 
سرمای ناگهانی با خود می‌آورد و باعث خسارت به محصولات کشاورزی می‌شود.
باد زلان (زمستان و بهار)
از بادهای خشکی است که رطوبت را کاهش می‌دهد و برای کشاورزان خسارت‌زاست.

 جنوب
South
باد سهیلی (تابستان)
بادی گرم که از جنوب‌شرق به شمال‌غرب می‌وزد و باعث رسیدن میوه خرما می‌شود.
باد لوار (تابستان)
در زبان محلی به آن تَش‌باد می‌گویند و از بیابان‌های عربستان به ایران می‌وزد و بسیار گرم است.
باد قوس (زمستان) 
با نام محلی باد کوش در جهت شرقی-غربی که با خود باران بسیار زیاد می‌آورد.