فیلمسازان جوان در جشنواره فیلم

احسان طهماسبی 

جشنواره فیلم فجر در روایت رسمی خود همواره بر کشف استعدادهای تازه تأکید کرده است؛ ویترینی که قرار است فیلمسازان جوان را به سینمای حرفه‌ای معرفی کند و مسیر آینده آنها را هموارتر سازد. اما تجربه 4دهه برگزاری جشنواره نشان می‌دهد که در کنار طی‌کردن این مسیر و ایجاد انگیزه‌های لازم برای پرورش پایدار، فرسایش زودهنگام برخی فیلمسازان جوان نیز عامدانه یا غیرعامدانه در فجر به وقوع پیوسته است؛ فرسایشی که در برخی موارد، در همان نخستین مواجهه با فجر آغاز شده و در پاسخ به ورود هیجان‌زده برخی جوانان فیلم‌اولی‌، جشنواره اغلب به جای ایجاد امنیت حرفه‌ای، آنها را به مدار توقعات ناپایدار پرتاب کرده است. در واقع، در طول ادوار مختلف، فجر استعداد را کشف کرده، اما کمتر مسئولیت ادامه مسیر آن را پذیرفته است. فیلمساز جوان پس از نخستین حضور، ناگهان با فشار تولید، سفارش، تکرار موفقیت یا اصلاح مسیر، مطابق سلیقه مدیران و داوران مواجه می‌شود و یکی از آسیب‌های جدی این روند نیز تعریف نادرست موفقیت در فجر بوده است. 
در بسیاری از موارد، جوایز، توجه رسانه‌ای یا تحسین مقطعی، به‌سرعت به معیار ادامه حیات حرفه‌ای بدل شده است و فیلمساز جوان، به جای تجربه‌گری و خطا، ناچار است خود را با الگوهای امتحان‌پس‌داده جشنواره تطبیق دهد. نتیجه، سینمایی محافظه‌کار است که در همان سال‌های ابتدایی، جسارت خود را از دست می‌دهد. از سوی دیگر، در برخی از دوره‌های برگزاری، جشنواره با برچسب «استعداد تازه» فیلم اول فیلمسازان را معرفی و ارائه کرده و اما از فیلم دوم، در فضای انتظارات نابرابر، با به فراموشی‌سپردن ساختار تولید، حمایت و نقد سینمای ایران، امکان رشد تدریجی را نیز غیرعامدانه از فیلمساز سلب کرده است. از این‌رو است که در این سازوکار، برخی از فیلمسازان جوان یا به حاشیه رانده شده‌اند یا برای بقا به مسیرهای امن‌تر و کم‌ریسک‌تر پناه برده‌اند. 
با این حال در برخی موارد، فیلمسازان توانسته‌اند از این چرخه عبور کنند و با فاصله‌گرفتن از اتمسفر جشنواره‌ای و با تعریف مسیری دیگر، به موفقیت‌هایی در فیلمسازی برسند. بدون‌شک، تا زمانی که فجر از نمایش استعداد به سمت مسئولیت‌پذیری در قبال رشد آن حرکت نکند، این چرخه تکرار خواهد شد و ممکن است هر سال، چهره تازه‌ای‌در مسیر فرسایش قرار دهد.‌