جشنواره‌ای که می‌خواست مردمی باشد

حافظ روحانی

در نشست خبری چهل و چهارمین دوره جشنواره «ملی» فجر، چندین‌بار به سیمرغ مردمی به‌عنوان مهم‌ترین جایزه جشنواره اشاره شد؛ جایزه‌ای که از زمان اضافه شدن به جشنواره فیلم فجر، هم جنجال‌آفرین بوده و هم مسبب دعوای قدیمی میان فیلم‌ها و فیلمسازان جایزه‌بگیر و فیلم‌ها و فیلمسازان پرفروش شده که گاه برندگان سیمرغ مردمی آن را بهانه‌ای برای حمله به گروه اول تبدیل و محبوبیت مردمی را دلیل اصلی موفقیت خود عنوان کرده‌اند.
اما آنچه در نشست خبری این دوره اهمیت می‌یافت، تأکید بر این سیمرغ به‌عنوان مهم‌ترین جایزه جشنواره بود؛ عنوانی که هر چند اغراق‌آمیز می‌نماید اما از طرف دیگر هم قابل درک است؛ جایزه‌ای که قرار است مستقیم با رأی عمومی تماشاگران اهدا شود.
جشنواره فجر از ابتدای تأسیس تاکنون کوشیده تا در مرز میان یک جشنواره تخصصی و یک رویداد فرهنگی عمومی حرکت کند. اگر در طول دهه‌های اخیر جشنواره‌های بین‌المللی رقابتی که گاه الف خوانده می‌شوند، کوشیده‌اند تا جشنواره‌ها را به یک رویداد تخصصی مخصوص اهالی سینما، تهیه‌کنندگان و پخش‌کنندگان تبدیل و سلیقه سینمایی خود را به بازار جهانی فیلم تحمیل کنند، جشنواره فجر مدام بر ریشه‌های محلی و خاستگاه ملی‌اش تأکید کرده است. حتی کوشش برای تفکیک جشنواره جهانی و تبدیل آن به یک جشنواره بین‌المللی رقابتی (الف) مخصوص جمع کوچک متخصصان سینما هم با تغییر دولت سرکوب شد تا جشنواره فجر همچنان به ریشه‌های «ملی» و خاستگاه محلی‌اش مفتخر باشد. سیمرغ مردمی انگار به‌عنوان بخشی از این سازوکار با مشارکت دادن تماشاگر عام، مانع از تخصصی شدن جشنواره می‌شود و آن را به همان خاستگاه‌های نخستینش برمی‌گرداند.
جشنواره‌های بین‌المللی رقابتی (الف) هم تماشاگران غیرمتخصص را با آغوش باز می‌پذیرند تا شاهد تالارهای مملو از تماشاگر باشند که بیش از هر چیز حامیان مالی جشنواره را خوشحال می‌کند اما کمتر جشنواره‌ای را می‌توان یافت که اینگونه بر حضور تماشاگر عام تأکید و در برابر حضور متخصصان حرفه‌ای محافظه‌کارانه رفتار کند. پس شاید بتوان از این منظر سیمرغ مردمی را مهم‌ترین جایزه جشنواره خواند.‌