خانقاه روستایی به یادگار مانده از گذشته دور

«خانقاه»، روستایی از دل ِ تاریخ، محصور شده در دستان سرسبز هورامان است. روستایی کوهپایه‌ای که در میان کوه‌های «شاهو» با ارتفاع 3490متر در شمال روستا و «آتشگاه» با 2500متر از سطح دریا در جنوب آن قرار دارد. معماری و بافت زیبای روستا، از گذشته‌های دور ِ سرزمینی باستانی و هنرپرور حکایت می‌کند ؛سرزمینی که در آن بامِ هر خانه‌اش استراحت گاه و حیاطِ خانه  همسایه‌اش است؛ بافت قدیمی روستا همانند جزیره‌ای در اقیانوس سبز‌ ِ جنگل‌های زاگرس قرار دارد و ساحل زیبای شهر «پاوه»شهر‌ِ‌ هزار ماسوله ی کرمانشاه در حدود 2000متری آن واقع است. در فرهنگ لغت دهخدا آمده که:«خانقاه دهی است از دهستان اورامان لهون، بخش پاوه، شهرستان سنندج، واقع در 3هزار گزی جنوب باختری پاوه...ناحیه‌ای است کوهستانی و سردسیر دارای 750تن سکنه که به زبان کردی و فارسی تکلم می‌کنند...».

امروزه جمعیت این روستا در حدود 2000نفر است و 73/98درصد از افراد 10تا 49سال آن باسواد هستند. دو مقطع دبستان، راهنمایی در این روستا وجود دارد و مهدکودک خصوصی نیز در این روستا دایر است.اکثر جوانان این روستا دانشجو یا فارغ التحصیل دانشگاه‌های مختلف کشور در مقاطع دکترا، کارشناسی ارشد، پزشکی، کارشناسی و...هستند و استاد دانشگاهی عده‌ای از اهالی، اشتغال در سطوح عالی اداری(مدیرکلی و...) و وجود شاعران و هنرمندان ماهر و زبده از افتخارات این روستا است.

در سال‌های پر باران مراتع خانقاه به‌دلیل شیب شمالی، آب فراوانی را در خود ذخیره کرده که این امر موجبات به‌وجود آمدن چشمه‌های جاری دائم و فصلی در آن مکان‌ها شده است. در مراتع جنوبی و غربی روستا چشمه‌های زیادی وجود دارد که هر ساله گردشگران زیادی را به‌خود جذب می‌کند، ازجمله این چشمه‌ها می‌توان از چشمه‌های «شلماو»، «‌همروله»، «هانه شیخ حسن»، «بیار»، «هه رزه لو»‌ و «گارا» نام برد. چشمه ی «شلماو» که در جنوب غربی خانقاه واقع است، محلی به نام« قلعه گاوران»‌ وجود دارد که محل و جایگاه نگهبانان آتشکده زردشتیان بوده است. در کوهی به نام «آتشگاه»‌ یا «آتشکده»، در روبه‌روی روستای خانقاه، هنوز هم آثاری از محل برافروختن آتش باقی است و بنا به گفته ی «پروفسور شاهپور شهبازی»، «آتشگاه»، دومین آتشکده ی بزرگ ایران از لحاظ وسعت بعد از آتشکده ی «‌آذر گشنسب» تکاب است و قدمت آن به 750قبل از میلاد مسیح می‌رسد.

 اهالی روستای «خانقاه» به زبان اورامی یا هورامی تکلم می‌کنند و پوشش لباسی آنان نیز همانند سایر مردم مناطق اورامانات، کرُدی است.

هم‌اکنون روستای خانقاه دارای دو مسجد، یک تکیه(خانقاه)، یک مدرسه ی علوم دینی(قدمت آموزش‌های دینی در این روستا حداقل به 700سال پیش برمی‌گردد)، یک زیارتگاه تاریخی(باباشیخ حسن)، سه مدرسه در مقاطع مختلف تحصیلی، شرکت تعاونی روستایی، دفتر خدمات ارتباطی و... است. پل‌هایی که روی رودخانه ی پایین روستا و در میان درختان سرسبز و کهن بنا شده‌اند جاده ی آسفالتی که از میان انبوه شاخه‌ها می‌گذرد، کوچه‌هایی که سنگفرش شده و نمای زیبایی میان سنت و مدرنیته پدید آورده، نیز از دیگر جاذبه‌های گردشگری «خانقاه» هستند.