30 میلیارد دلار؛ توافق تجاری تهران- آنکارا

علیرضا احمدی-روزنامه‌نگار

سفر رئیس‌جمهور ایران به ترکیه پس‌از یکی، دو بار تعویق انجام شد و سیدابراهیم رئیسی در بیست‌وچهارمین مقصد خارجی خود طی بیش‌از 2سال‌گذشته، در آنکارا با رجب طیب اردوغان، همتای ترکیه‌ای خود دیدار و گفت‌وگو کرد؛ رایزنی‌هایی چندوجهی که از جنبه‌های مختلف دارای اهمیت بسیاری است.
روسای‌جمهور ایران و ترکیه در جریان این سفر درباره طیف گسترده‌ای از موضوع‌های مورد علاقه دوطرف، چه در زمینه تحولات منطقه‌ای و بین‌المللی و چه پیرامون مناسبات دوجانبه بحث و تبادل‌نظر کردند که کارشناسان معتقدند این سفر را می‌توان تحول تازه‌ای در روابط 2کشور به‌حساب آورد؛ تحولی که علاوه‌بر گسترش همکاری‌های اقتصادی، بسترساز شکل‌گیری همگرایی روزافزون در جهت‌گیری‌های منطقه‌ای و بین‌المللی خواهد شد.
بررسی تحولات جنگ در غزه، گسترش همکاری‌های تجاری و اقتصادی، تقویت همکاری‌های امنیتی و ضدتروریستی و رایزنی درباره موضوع‌های منطقه‌ای با محوریت عراق، سوریه، قفقازجنوبی و افغانستان از مهم‌ترین محورهای رایزنی مقا‌م‌های ایرانی و ترکیه‌ای درجریان سفر رئیسی به آنکارا به‌حساب می‌آید.

دستورکارهای سفر
انجام استقبال رسمی از رئیس‌جمهور ایران در کاخ «آق‌سرای»
گفت‌وگوی خصوصی روسای‌جمهور 2کشور
حضور در مراسم امضای اسناد همکاری
برگزاری هشتمین نشست شورای‌عالی همکاری‌های اقتصادی ایران و ترکیه
حضور در نشست مطبوعاتی مشترک
حضور رئیس‌جمهور در نشست مشترک فعالان اقتصادی ایران و ترکیه
دیدار رئیسی با جمعی از ایرانیان مقیم ترکیه
صدور بیانیه مشترک پایانی

همگرایی در حمایت از مردم غزه
ایران و ترکیه ‌ راهبردهای مشترکی درباره جنگ در غزه و ضرورت حمایت از مردم مظلوم فلسطین‌دارند. با توجه به این موضوع، بررسی تحولات در سرزمین‌های اشغالی و لزوم انجام اقدام‌های لازم به‌منظور توقف هرچه سریع‌تر نسل‌کشی رژیم‌صهیونیستی در غزه از مهم‌ترین محورهای رایزنی روسای‌جمهور ایران و ترکیه در آنکارا بود. براین اساس هم بود که رئیس‌جمهور ایران در نشست‌خبری مشترک با همتای ترکیه‌ای خود، تأکید کرد به‌طور قطع همکاری تهران و آنکارا با دیگر کشورهای اسلامی و ملت‌های آزاده و دغدغه‌مند نسبت به حقوق‌بشر در ایجاد و جایگزینی نظم نوین و عادلانه‌جهانی با نظام ناعادلانه فعلی بسیار مؤثر خواهد بود. رئیسی همچنین خاطرنشان کرد که ایران و ترکیه درباره حمایت از فلسطین، مقاومت اسلامی، احقاق حقوق ملت فلسطین، رفع اشغال 75ساله و مواخذه اشغالگران اتفاق‌نظر دارند. رئیس‌جمهور ایران در نشست‌خبری با همتای ترکیه‌ای خود، به یک نکته مهم دیگر نیز اشاره کرد؛ اینکه محدودسازی ارتباط و قطع شریان‌های حیاتی رژیم‌صهیونیستی ازسوی کشورهای مرتبط با این رژیم، در وادار کردن صهیونیست‌ها به توقف جنایت علیه مردم مظلوم غزه حائز اهمیت است. این تأکید درحالی بود که اگرچه روابط آنکارا و تل‌آویو پس‌از جنگ در غزه با تنش‌هایی مواجه بوده‌است، اما بررسی‌ها نشان می‌دهد مراودات اقتصادی دوطرف همچنان برقرار است.

ثبات‌سازی در قفقاز جنوبی
ایران و ترکیه 2بازیگر مهم در تحولات حوزه قفقازجنوبی به‌حساب می‌آیند که طی ماه‌ها و سال‌های اخیر در چارچوب منافع و امنیت ملی خود، تحولات این حوزه را زیرنظر داشته‌‌اند. درهمین چارچوب هم بود که تحولات جاری در منطقه قفقازجنوبی از محورهای مهم رایزنی رئیسی و اردوغان درجریان سفر اخیر بوده‌است. درچنین شرایطی رئیس‌جمهور درجریان هشتمین نشست شورای‌عالی همکاری‌های اقتصادی ایران و ترکیه با اشاره به تحولات قفقازجنوبی، تأکید کرد حضور دولت‌های فرامنطقه‌ای، ازجمله آمریکایی‌ها و برخی دیگر از دولت‌های غربی، برای قفقازجنوبی امنیت و ثبات به ارمغان نمی‌آورد. رئیسی به این نکته راهبردی هم اشاره کرد که ایران از توافق میان جمهوری‌آذربایجان و ارمنستان حمایت می‌کند و معتقد است همکاری‌های امنیتی تهران، آنکارا، باکو و ایروان برای این منطقه امنیت‌ساز خواهد بود. علاوه‌بر این به‌نظر می‌رسد رایزنی درباره کریدور «زنگزور» که از اهمیت ویژه‌ای برای همه طرف‌ها برخوردار است و تهران با حساسیت ویژه‌ای این موضوع را دنبال می‌کند، از محورهای مهم رایزنی مقام‌های دوطرف بوده‌است.

امضای اسناد همکاری
امضای اسناد همکاری دوجانبه از مهم‌ترین دستورکارهای سفر رئیس‌جمهور ایران به ترکیه بود که با امضای 10سند همکاری مشترک همراه شد. براین اساس مقام‌های 2کشور در حضور روسای‌جمهور، 10سند همکاری مشترک در حوزه‌های مختلف امضا کردند که بخش‌هایی ازجمله فرهنگی، رسانه و ارتباطات، حمل‌ونقل ریلی و هوایی، برق، انرژی و اقتصادی و مناطق آزاد تجاری را دربرمی‌گرفت.

نگرانی‌های مشترک امنیتی
ترکیه و ایران ازجمله کشورهای منطقه به‌حساب می‌آیند که در عرصه امنیتی با تهدیدهای مشترکی مواجهند و با توجه به این موضوع، گسترش همکاری‌ها دراین حوزه از مهم‌ترین دستورکارها در سفر رئیس‌جمهور ایران به ترکیه بود. براین اساس هم بود که رئیسی در نشست‌خبری مشترک با اردوغان تأکید کرد که ایران امنیت ترکیه را به‌مثابه امنیت خود، مهم و غیرقابل خدشه می‌داند. این درحالی بود که طی روزهای اخیر رسانه‌های ترکیه عنوان کرده بودند ترکیه درجریان این سفر، خواستار تقویت همکاری‌های ضد‌تروریستی مشترک با ایران به‌منظور مقابله با فعالیت‌های مخرب گروهک‌های تروریستی ازجمله «پ.ک.ک» و «پژاک» خواهد شد. درچنین شرایطی رئیس‌جمهور ایران بر وجود نگاه مشترک تهران و آنکارا در زمینه مبارزه با تروریسم تأکید کرد و گفت که ضرورت برخورد با گروه‌های تروریستی، ایران و ترکیه را کنار یکدیگر قرار داده‌است.

هدف‌گذاری 30میلیارد دلاری
تلاش برای گسترش هرچه بیشتر مراودات تجاری و اقتصادی، از مهم‌ترین محورهای رایزنی روسای‌جمهور ایران و ترکیه درجریان سفر اخیر بوده‌است. در شرایطی که به‌نظر می‌رسد تهران و آنکارا از عزم کافی برای توسعه مناسبات اقتصادی برخوردارند، دوطرف دراین سفر دستیابی به حجم 30میلیارد دلاری را در همکاری‌ها و تبادلات تجاری هدف‌گذاری کردند؛ هدفی که اگرچه رسیدن به آن آسان نیست، اما تهران و آنکارا دراین مسیر روی افزایش فعالیت‌های بخش‌خصوصی حساب ویژه‌ای باز کرده‌اند. در شرایطی که به‌گفته مقام‌های گمرک ایران، ارزش تجارت ایران و ترکیه در 10ماه سال‌جاری حدود ۹میلیارد و ۵۴۱میلیون دلار بوده‌است، تهران و آنکارا مشغول برنامه‌ریزی برای تحقق هدف‌گذاری 30میلیارد دلاری هستند.

15 راهبرد مشترک
در پایان سفر رئیسی به ترکیه، بیانیه مشترکی ازسوی 2کشور صادر شد که در آن بر عزم تهران و آنکارا به‌منظور گسترش همکاری‌ها تأکید شده بود. در ادامه مهم‌ترین محورهای این بیانیه را می‌خوانید:
تأکید بر گسترش روابط در همه زمینه‌ها
مبارزه مشترک با همه اشکال و مظاهر تروریسم
توافق به‌منظور تقویت همکاری‌های اقتصادی و تجاری باثبات، پایدار و منصفانه
تقویت همکاری‌ها در حوزه ترانزیت، همکاری در زمینه کریدورها، تقویت تجارت مرزی و ایجاد پایانه‌های مرزی جدید
همکاری در زمینه محیط‌زیست
توسعه همکاری‌های فرهنگی و آموزشی
تقویت همکاری‌های دوجانبه برای مقابله با اسلام‌هراسی
طرح درخواست رفع فوری و بدون قید و شرط محاصره ظالمانه نوار غزه
رسیدگی به جنایات سران رژیم‌صهیونیستی در مجامع بین‌المللی
تأکید بر تمامیت ارضی، یکپارچگی و حاکمیت سیاسی سوریه
احترام به تمامیت ارضی کشورهای منطقه قفقاز
تعامل برای ایجاد دولت فراگیر در افغانستان
اعلام حمایت از یکپارچگی سرزمینی یمن
تأکید بر اهمیت حفظ امنیت کشتیرانی در آب‌های منطقه‌ای و بین‌المللی ازجمله دریای سرخ
تأکید بر ضرورت برقراری صلح عادلانه و قابل دوام در اوکراین

توسعه مراودات مرزی
توسعه همکاری‌های مرزی از دیگر محورهای مهم رایزنی‌های روسای‌جمهور ایران و ترکیه بود؛ موضوعی که با تأکید رئیسی و اردوغان بر ساخت چهارمین پایانه بین‌المللی بین ایران و ترکیه همراه شد. با توجه به رایزنی‌های انجام شده دراین زمینه، با ساخت پایانه «کوزه‌رش سلماس - گلینجک وان» تحول مهمی در مراودات اقتصادی دو طرف ایجاد خواهد شد و رونق ویژه‌ای برای اقتصاد شهرهای مرزی دوطرف به همراه می‌آورد. این درحالی‌است که طی 2سال گذشته ایران و ترکیه رایزنی‌های بسیاری، آن‌هم در سطوح مختلف برای راه‌اندازی پایانه بین‌المللی «کوزه‌رش سلماس - گلینجک وان» داشته‌اند؛ رایزنی‌هایی که با پیگیری مقام‌های ارشد 2کشور، درمراحل نهایی است.