به حکم شاه قاجار کلاه‌ها کوتاه شد

معصومه اصغری| خبرنگار:

در زمان آقا محمد خان قاجار کلاه بلند بر سر گذاشتن مرسوم بود. بیشتر این کلاه‌ها از پوست بخارا و سمرقند که بهای گرانی داشتند تهیه می‌شدند. از زمان محمد شاه این نوع کلاه‌ها از مد خارج شد. کنار گذاشتن این کلاه‌های بلند دو دلیل عمده داشت؛ اول برای جلوگیری از اسراف که مردم ترجیح دادند کلاه‌های کوتاه‌تری بر سر بگذارند و دوم اینکه در آن زمان تناسب داشتن اندازه کلاه اهمیت پیدا کرده بود و این کلاه‌های بلند بدجوری از تناسب خارج بودند. بنابراین به حکم محمد شاه طول کلاه‌ها کوتاه‌تر شد. در آن زمان کلاه برای مردان مثل چادر برای زنان واجب بود. طوری که هیچ مردی بدون کلاه در انظار دیده نمی‌شد.

آنهایی که استطاعت خرید کلاه را هم نداشتند سرشان را با شالمه (دستار) می‌بستند. داشتن کلاه برای مردان به حدی ضروری بود که آنها شب‌ها هم عرق‌چین به سر می‌گذاشتند و روزها داخل کلاه‌شان عرقچین داشتند. بیشتر کلاه‌ها قبل از مد شدن کلاه‌هایی که در آنها از مقوا استفاده می‌شد از جنس نمد بودند. پس واضح است که شغل از دست رفته نمدمالی در آن زمان تا چه اندازه پررونق بود.

برای ساخت و مالیدن نمد در حجره‌های مربوط به این کار، سکویی وجود داشت که اجاق داشت و سینی تو گودی با محلول آب و صابون روی آن قرار داشت و بخار می‌کرد. کارگران کارگاه نمدمالی در دوطرف آن می‌نشستند و نمدها را‌ ورز می‌دادند و به پارچه نمدی تبدیل می‌کردند که بیشتر آن صرف تهیه کلاه برای خلق‌الله می‌شد. بعدها با رونق گرفتن لاله‌زار و ویترین‌هایی که اجناس آلامد در آن به فروش می‌رفت مردم کم‌کم با کلاه‌هایی که در داخل آنها از مقوا و آهار استفاده شده بود آشنا شدند.

اما به‌طور رسمی با رواج کلاه پهلوی و بعد از آن پوشیدن کت و شلوار بود که کلاه‌های نمدی کم‌کم کنار گذاشته شدند و به تاریخ پیوستند. مد روز و پوشیدن کت و شلوار ایجاب می‌کرد که مردان کلاه مقوا‌دار رسمی به سر داشته باشند. چون باز پای تناسب وسط بود و پر واضح بود که کلاه نمدی تناسبی با کت و شلوار نداشت.