• سه شنبه 12 مهر 1401
  • الثُّلاثَاء 8 ربیع الاول 1444
  • 2022 Oct 04
شنبه 24 مهر 1400
کد مطلب : 142946
+
-

ماجرای تپه‌‌ای که در میراث فرهنگی شمیرانات ثبت شده است

تنگل‌خانه کجاست؟

تنگل‌خانه کجاست؟

راحله عبدالحسینی

  این بار برای دیدن یکی از آثار تاریخی راهی لواسانات می‌شویم. ممکن است کمی عجیب به نظر برسد. چون اسم لواسانات با طبیعت بکر و آب و هوای خوش پیوند خورده و هر وقت صحبت از گردشگری طبیعی شمیران به میان می‌آید، اسم لواسانات هم در میان است. یکی از آثار تاریخی ثبت شده در میراث فرهنگی شمیرانات «تپه تنگل‌خانه» است که در روستای برگ جهان لواسان واقع شده. تپه تنگل‌خانه مربوط به دوره‌های تاریخی پس از اسلام است. «داریوش شهبازی» نویسنده کتاب تهران‌نامه و تاریخ نگار درباره این اثر تاریخی اطلاعات بیشتری به ما می‌دهد.
روستای برگ جهان«بلگ جون به گویش محلی» از روستاهای لواسانات است؛ همان روستایی که به داشتن دشت هویج و طبیعت زیبا و چشمنوازش شهره است. تپه تنگل‌خانه هم در این روستا قرار دارد. شهبازی می‌گوید: «این تپه از طریق میراث فرهنگی شمیرانات ثبت شده و از آن به‌عنوان تپه باستانی یاد می‌شود. ولی متأسفانه روی آن چنان که باید و شاید مطالعاتی انجام نشده. در ایران تپه‌هایی که تاریخ مفصل چندهزار ساله دارند زیاد است؛ مثل تپه چشمه‌علی، حسنلو، حصار دامغان و.... باستان‌شناسان تپه‌ها را با توجه به قدمت چند هزار ساله آنها حفاری و شناسایی می‌کنند. در این شناسایی و تحقیقات هم طبقات مختلف به دوره‌های مختلف باستانی می‌رسند که ارزش مطالعاتی بسیار زیادی دارد. در معرفی و شناسایی تپه‌های تاریخی که تا به حال ثبت شده است اسناد کافی داریم. گرچه هنوز نقاط ابهام در آنها همچنان باقی است. اما در مورد تنگل‌خانه هیچ‌گونه باستان‌شناسی و مطالعاتی توسط کارشناس دانشگاه و سازمان میراث فرهنگی انجام نشده و تا این اتفاق نیفتد هرچه را بخواهیم در مورد این تپه بگوییم در حوزه حدس و گمان قرار می‌گیرد.»


 وجه تسمیه
نخستین پرسش برای پی بردن به هویت این اثر باستانی پیدا کردن وجه تسمیه آن است. شهبازی این مورد را این‌طور توضیح می‌دهد: «در مورد وجه تسمیه این تپه مشهور باید بگوییم که از 2قسمت تنگل و خانه تشکیل شده. خانه جزو پسوندهایی است که در ریشه‌شناسی اسامی می‌بینیم و نام مکان را تداعی می‌کند مثل کتابخانه، رصدخانه و.... به‌عنوان مثال رصدخانه جایی است که دانشمندان به بررسی ستارگان و آسمان می‌پردازند. تنگل خانه هم جایی برای تنگل است. اما اینکه تنگل چیست، مشخص نیست کدام معنی تنگل برای این محل مورد نظر بوده. معانی بسیاری برای تنگل وجود دارد. اما اینکه کدامیک از این کلمات در این مکان مورد نظر آن شخص یا اشخاصی بوده که نام را وضع کرده‌اند بر ما مشخص نیست.»


داریوش شهبازی/ تاریخ نگار

 بر بلندای کوه
شهبازی یکی از معانی تنگل را برمی‌گزیند و می‌گوید: «در میان معانی متعدد تنگل، ستیغ کوه به معنای نوک قله بیشتر معنا پیدا می‌کند. باید دنبال ریشه‌شناسی برویم و در دوران پیش از اسلام و ادیان ابراهیمی و سامری جست وجو کنیم. چون ادیان ابراهیمی به‌طور کلی اعتقاد به خداوند یکتا داشتند. پیش از آن هم در سرزمین‌هایی مثل ایران و هندوستان، اجرام آسمانی و خورشید و ستارگان را می‌پرستیدند. تپه قیطریه مربوط به 3هزار و 200 سال پیش است و در بررسی آن هم با توجه به نحوه و شیوه دفن مردگان متوجه می‌شویم که در آن زمان به دلیل پرستش خورشید، مردگان را در جهت خورشید دفن می‌کردند. از سوی دیگر در مورد تپه خورآذین که نام قدیمی محله الهیه است کلمه خور به معنای خورشید است.

در قلعه دختر که نزدیک آهار و شکراب است، پرستشگاهی هست که به دوره ساسانیان می‌رسد و محل پرستش ناهید بوده. به‌طور کلی پرستشگاهی که در ارتفاعات بوده به دوران اسلامی مربوط نمی‌شود. بعد از ظهور اسلام، این اماکن را تخریب نمی‌کنند. چون در برخی از آنها نیاکان خود را دفن کرده بودند. در مورد تنگل خانه دقیق نمی‌دانیم که به چه صورت بوده. اگر از زبان‌های مازنی، گیلک و تاتی در ریشه‌شناسی استفاده کنیم، معنی دیگری پیدا می‌کند؛ جایی که برای دیده‌بانی هم استفاده می‌شده، مثل قلعه دختر. در گستره کوهستانی و ارتفاعات به‌خصوص ستیغ کوه، محل مناسبی برای دیده‌بانی بوده است.»
 

این خبر را به اشتراک بگذارید