خرده روایت‌هایی درباره پارک قدیمی یوسف‌آباد
تیفوسی‌های لهستانی در باغ اناری
حمیدرضا رسولی| خبرنگار:
قدیمی‌های یوسف‌آباد خوب می‌دانند که نام تفرجگاه قدیمی که درست وسط همین محله قرار دارد با روزهای پرفراز و نشیب پایتخت در بحبوحه جنگ جهانی دوم گره خورده است. پای خاطرات آنها که بنشینی روزهایی را روایت می‌کنند که باغ اناری، جلال و شکوهی داشت و در جریان جنگ جهانی دوم هم محل استقرار سربازان لهستانی شد و در گذر زمان به پارک شفق تغییر نام داد.
ماجرا از این قرار است که بعد از حمله هیتلر به لهستان در جنگ جهانی دوم قریب به10 هزار لهستانی از طریق بندر انزلی و مرز عشق‌آباد وارد ایران شدند و تعداد زیادی از آنها در 3 نقطه تهران از جمله یوسف‌آباد، سرخه‌حصار و دوشان‌تپه اسکان یافتند. بعد از مدتی نظامیان لهستانی برای کمک به جبهه متفقین به هند و آفریقای جنوبی رفتند و غیر‌نظامیان به دستور شاه در باغ اناری که ملک شخصی مستوفی الممالک بود اسکان داده شدند.
به همین دلیل در جریان جنگ جهانی دوم، نام باغ اناری به‌عنوان سکونتگاه جنگ زدگان لهستانی سر زبان‌ها افتاد و زندگی بخشی از پایتخت‌نشینان به‌ویژه ساکنان یوسف‌آباد تحت تأثیر این اتفاق قرار گرفت.
اسکان لهستانی ها در باغ اناری
روایت‌های ریز و درشتی درباره پناهندگی موبورهای لهستانی و اسکان آنها در باغ اناری و پارک شفق امروزی نقل شده است. گفته می‌شود در آن سال‌ها یوسف‌آباد حمام نداشت و اهالی برای حمام گرفتن باید تا پشت خانه رضاشاه در میدان حسن‌آباد پیاده‌روی می‌کردند. «قمرتاج اکبری» که نودمین بهار زندگی‌اش را پشت سر می‌گذارد و از بدو تولد در محله یوسف‌آباد زندگی کرده است می‌گوید: «لهستانی‌هایی که مسیر را بلد نبودند چند ماه یکبار هم حمام نمی‌رفتند و نقل است که ریش‌های بلندشان به حدی شپش داشت که هنگام شانه کردن روی زمین می‌ریخت.
اسکان آنها در باغ اناری با شیوع بیماری‌های مسری مثل تیفوس در یوسف‌آباد همراه شد اما بعد از مدتی تعدادی از پناهجویان که در خانه ثروتمندان ایرانی کار می‌کردند و عده‌ای دیگر با آموزش موسیقی به ایرانی‌ها صاحب درآمد و خانه و کاشانه شدند و وضع زندگی‌شان بهتر شد. خیلی از لهستانی‌ها به حدی با فرهنگ ایران سازگار شدند که بعد از پایان جنگ جهانی در ایران ماندند و نوادگان آنها هنوز در یوسف‌آباد و امیرآباد و حوالی باغ اناری زندگی می‌کنند.»
انارهایی همتای انار ساوه
باغ اناری در آن سال‌ها با درختان اناری که میوه آنها خواص درمانی شگفت‌انگیزی داشت هم شناخته می‌شد. به گفته قدیمی‌های یوسف‌آباد، انارهای باغ اناری در تهران معروف بود و از نظر طعم با انار ساوه برابری می‌کرد. در آن سال‌ها خیلی‌ها از مخدر تریاک به‌عنوان دارویی برای تسکین نوزادانی که دچار دل درد یا گوش درد و دندان درد می‌شدند استفاده می‌کردند. این بدعت غلط و خطرناک ادامه داشت تا اینکه عده‌ای از پزشکان سنتی به خواص درمانی انارهای باغ اناری که در همسایگی بیمارستان ارتش بود پی بردند. پزشکان برای درمان نوزادان بی‌تاب از دل درد توصیه می‌کردند چند قطره آب انار به نوزادان خورانده شود.
تبدیل باغ به تفرجگاه
باغ اناری در دوره پهلوی دوم و توسط دکتر «رضا‌زاده شفق» به تفریحگاه تبدیل شد و به پارک شفق تغییر نام داد. جالب است بدانید که در طراحی پارک شفق، ساختمان شمالی باغ که محل سکونت مستوفی بود دست نخورده باقی ماند و بعدها به فرهنگسرای شفق تبدیل شد.
باغ خاطره‌انگیز یوسف‌آباد یکی از بزرگ‌ترین باغ‌های خاورمیانه بود و 2 استخر بزرگ هم داشت که تابستان‌ها پاتوق شناگران ماهر بود؛ همان گودهایی که نوجوانان یوسف‌آباد این روزها روی بقایای آن فوتبال و بسکتبال بازی می‌کنند و احتمالاً از تاریخ پر فراز و نشیب آن خبر ندارند.
در همینه زمینه :
