آداب و رسوم سال نو در شهرری

سودابه رنجبر:

تحویل سال نو در جوار بقاع متبرکه و آرامگاه‌های بزرگان دین حال و هوای دیگری دارد. اهالی شهرری این حس را از دیرباز تجربه کرده‌اند. به همین دلیل است که لحظه تحویل سال با نام حضرت عبدالعظیم(ع) و حرم مقدسش گره خورده است. خیلی از خاطرات اهالی تهران از لحظه‌های تحویل سال، رنگ و بوی حرم حضرت عبدالعظیم(ع) را دارد. 

از آن روزها برخی آداب و رسوم تحویل سال نو هنوز در خاطر مردم مانده است. خیلی از همان آداب نیز در گذر زمان از یادها رفته‌اند. یکی از رسوم جالب آن روزگار این بود که قبل از  تحویل سال، مردم در صحن حرم می‌نشستند؛ هر فرد داخل مشتش سکه‌ای برنجی یا تکه نانی نگه می‌داشت به نشانه تبرک. تا در طول سال دستش روزی داشته باشد و بعد از اینکه دعای تحویل سال در صحن حرم خوانده و سال نو می‌شد، به هیچ عنوان مشتش را باز نمی‌کرد تا اینکه به خانه‌اش برسد و مشتش را نزد اهل و عیالش باز کند تا برکت را به خانه‌اش برده باشد و در طول سال همیشه با دستی پر به خانه برود. 

یکی دیگر از آداب سال نو در۷۰ سال پیش این بود که قبل از اینکه بلندگو و حتی جریان برق به حرم حضرت عبدالعظیم(ع) برسد یکی از افرادی که دیگران آن را به خوش الحانی می‌شناختند و بیشتر مواقع مؤذن حرم بود به گلدسته حرم می‌رفت و دعای تحویل سال را می‌خواند. به دلیل کم‌ارتفاع بودن ساختمان‌های همجوار صدایش در بیشتر محله‌های نزدیک می‌پیچید. اهالی ردیف به ردیف می‌ایستادند. 

خادمان حرم همیشه در صف اول بودند. چراغ‌دارهای حرم در ایوان به صف می‌شدند. دقایقی قبل از تحویل سال مسئول چراغ‌گردانی با حضور در ایوان بزرگ با روشن کردن چراغ‌های پیه‌سوز و نفتی فریاد می‌زد: «یا شاهچراغ». بعد خادم‌ها جلو می‌آمدند و چراغ‌های روشن را به داخل صحن می‌بردند. این منظره هنوز برای قدیمی‌های شهر قشنگ‌ترین صحنه‌ای است که از آن روزها به یاد می‌آورند. 

در آن روزگار اهالی برای پذیرایی از مهمان‌هایشان نوعی شیرینی به نام «خاتون پنجره‌» یا «گوش فیل» می‌پختند. البته در شهرری که برای خودش شهری بود ۲ قنادی هم وجود داشت. هنوز هم خیلی از اهالی قدیمی به سنت گذشته در سفره شب‌ عیدشان خاتون پنجره می‌گذارند و خاطره آن روزها را زنده نگه می‌دارند؛ شیرینی دست‌سازی که از مادران شهرری به یادگار مانده است.