روایت خبر

تغییر راهبرد نظامی و دفاعی ایران
در دیدار اخیر فرماندهان ارشد نیروهای مسلح با رهبر انقلاب، چند عبارت مهم مطرح شد: پاسخ فوری، اثرگذار و بدون محدودیت جغرافیایی؛ تعیین زمان و شرایط پایان حملات از سوی ایران؛ و به‌روزرسانی بانک اهداف دشمن.
اما این مفاهیم چه معنایی دارند؟
اول، پاسخ ایران دیگر لزوما به محل حمله محدود نیست. مبدأ و پشتیبان حمله نیز می‌توانند در دایره اهداف قرار گیرند. این موضوع به‌معنای افزایش برد موشک‌های ایران تا اروپا یا آمریکا نیست، بلکه از گسترش جغرافیای احتمالی پاسخ و اهداف حکایت دارد.
دوم، فقط آغاز جنگ اهمیت ندارد؛ پایان آن نیز مهم است. یعنی دشمن نمی‌تواند حمله کند و هر زمان با مشکل مواجه شد، به‌صورت یک‌طرفه به جنگ پایان دهد.
سوم، دفاع بومی باید در دکترین و تاکتیک عمق بیشتری پیدا کند؛ از تجهیزات و فناوری گرفته تا شیوه‌های جنگیدن. آیا دکترین هسته‌ای نیز تغییر کرده است؟ هنوز مشخص نیست.
چهارم، بانک اهداف صرفا شامل پایگاه‌ها، هواپیماها و موشک‌ها نیست؛ دارایی‌های غیرمادی، ازجمله شبکه‌های اطلاعاتی، ارتباطی و سایبری نیز اهمیت دارند.
اما قدرت دفاعی صرفا به تجهیزات محدود نمی‌شود. رهبر انقلاب بر روحیه جهادی، بنیه معنوی، معیشت نیروهای مسلح و حمایت مردم تأکید کردند و حضور 8‌ماهه مردم در میدان را امتداد دفاع‌مقدس 8‌ساله دانستند.
دشمن دیگر لزوما محل پاسخ ایران، زمان پایان جنگ و محدوده هزینه‌هایی را که در جریان درگیری متحمل می‌شود، تعیین نمی‌کند.

چرا قطر تا این اندازه بر میانجیگری اصرار دارد؟
ابتدا قطر را بشناسیم. شبه‌جزیره‌ای در جنوب خلیج‌فارس با ۱۱هزار و ۵۰۰کیلومترمربع مساحت، تقریبا به‌اندازه استان قم. مساحت ایران ۱۴۳برابر قطر است.
جمعیت قطر در سال۲۰۲۵ حدود ۳میلیون نفر بوده؛ جمعیت ایران ۳۰برابر آن است. تنها ۱۰ تا ۱۲درصد جمعیت قطر شهروند این کشورند و بقیه را مهاجران تشکیل می‌دهند.
میانگین بارندگی قطر ۷۰میلی‌متر و ایران ۲۴۰میلی‌متر است. این کشور رودخانه دائمی ندارد، تقریبا تمام آب آشامیدنی خود را از آب‌شیرین‌کن‌ها تأمین می‌کند و ۹۰درصد مواد غذایی‌اش وارداتی است.
اما قطر سومین ذخایر بزرگ گاز جهان را در اختیار دارد؛ حدود ۱۳درصد ذخایر جهانی. این کشور از بزرگ‌ترین صادرکنندگان گاز طبیعی مایع (LNG) نیز محسوب می‌شود. گاز قطر از گنبد شمالی استخراج می‌شود؛ همان میدان مشترک پارس‌ جنوبی ایران که بزرگ‌ترین میدان گازی جهان است.
تمام صادرات LNG قطر از تنگه هرمز عبور می‌کند و این کشور مسیر دریایی جایگزینی ندارد. ناامنی در این میدان یا تنگه به‌معنای ضربه به شریان اقتصادی قطر است. العدید، بزرگ‌ترین پایگاه نظامی آمریکا در منطقه با حدود ۱۰هزار نیروی نظامی در قطر قرار دارد. ارتش قطر تنها ۱۷ تا ۲۰هزار نفر نیرو دارد و امنیت خود را به آمریکا، ترکیه و دیپلماسی متکی کرده است. بنابراین قطر هم میزبان نیروهای آمریکایی است و هم همسایه ایران؛ کشوری با آسیب‌پذیری شدید در حوزه آب، غذا و انرژی. جنگ ایران و آمریکا برای قطر یک تهدید وجودی محسوب می‌شود. میانجیگری بیمه راهبردی این کشور است، زیرا درصورت شکست تلاش‌های صلح، ممکن است قطر ناچار به انتخاب یکی از طرفین شود؛ انتخابی که این کشور را با چالش جدی مواجه می‌کند. این همان مسئله‌ای است که بسیاری از کشورهای منطقه با آن روبه‌رو هستند: تشخیص آینده منطقه و تعیین قدرتی که باید به آن تکیه کنند. این بلاتکلیفی سیاستگذاری بسیاری از کشورهای منطقه را نیز آشفته کرده است.

ایران هر زمان بخواهد می‌تواند به سمت ساخت بمب هسته‌ای حرکت کند؟
اعترافی قابل‌توجه از دل رسانه‌های اسرائیلی بیرون آمده است. روزنامه وای‌نت در گزارشی درباره ۱۷سال مواجهه اسرائیل با برنامه هسته‌ای ایران به مجموعه اقداماتی پرداخته که تل‌آویو برای متوقف ‌کردن این برنامه انجام داده، اما به اهداف مورد نظر خود نرسیده است. از ترور دانشمندان هسته‌ای و حملات سایبری به تأسیسات نطنز گرفته تا برهم ‌زدن توافق برجام و 2جنگ در سال‌های ۲۰۲۵ و ۲۰۲۶، اسرائیل تقریبا تمام ابزارهای در اختیار خود را به ‌کار گرفته، اما نتوانسته برنامه هسته‌ای ایران را متوقف کند. ایران در سال۲۰۰۹ حدود ۴هزار سانتریفیوژ داشت، اما این تعداد تا ژوئن۲۰۲۵ به حدود ۲۱هزار دستگاه رسید. همچنین ذخیره اورانیوم ۶۰درصدی ایران به میزانی رسیده بود که درصورت غنی‌سازی بیشتر، می‌توانست مواد اولیه مورد نیاز برای حدود ۱۱سلاح هسته‌ای را تأمین کند.
نکته مهم‌تر اینکه طبق همین گزارش، حتی پس از 2جنگ و وارد آمدن آسیب جدی به تأسیسات هسته‌ای، سرنوشت ذخایر اورانیوم غنی‌شده ایران همچنان روشن نیست. وای‌نت همچنین مطرح می‌کند که ایران می‌تواند با استفاده از بخش کوچکی از ظرفیت باقی‌مانده خود، در مدتی کوتاه تولید مواد لازم برای ساخت سلاح هسته‌ای را از سر بگیرد. به این ترتیب، پس از ۱۷سال ترور، خرابکاری، تحریم و حمله نظامی مسئله هسته‌ای ایران همچنان پابرجاست. چالش اسرائیل صرفا تأسیسات هسته‌ای ایران نیست، بلکه حفظ دانش، ظرفیت و توانمندی هسته‌ای ایران، حتی پس از سال‌ها فشار و حمله معادله‌ای است که با تخریب چند مرکز یا توقف موقت فعالیت‌ها حل نمی‌شود.