قهرمانی که به دشمن تبدیل شد

«ظلمت در نیمروز» نوشته آرتور کوستلر، رمانی سیاسی و روان‌شناختی است که خواننده را به قلب یکی از تاریک‌ترین پرسش‌های تاریخ می‌برد: وقتی آرمان به قدرت تبدیل شود، با کسانی که روزی برای تحقق آن جنگیده‌اند چه می‌کند؟
کوستلر در این رمان سرگذشت نیکلای روباشوف، یکی از چهره‌های قدیمی و وفادار یک نظام انقلابی را روایت می‌کند؛ مردی که سال‌ها برای آرمان‌های انقلاب مبارزه کرده، اما اکنون خودش در جایگاه متهم قرار گرفته است. روباشوف که زمانی از ارکان قدرت بوده، ناگهان دستگیر می‌شود و در زندان، در انتظار بازجویی و محاکمه، گذشته، باورها و تصمیم‌های خود را مرور می‌کند.
آنچه «ظلمت در نیمروز» را از یک رمان سیاسی معمولی جدا می‌کند، تمرکز کوستلر بر نبرد درونی انسان با ایدئولوژی است. مسئله فقط این نیست که روباشوف چه جرمی مرتکب شده یا چرا بازداشت شده است؛ پرسش مهم‌تر این است که آیا برای حفظ یک آرمان می‌توان حقیقت، اخلاق و حتی جان انسان‌ها را قربانی کرد؟
کوستلر با فضایی سرد، سنگین و خفقان‌آور، سازوکار قدرتی را نشان می‌دهد که در آن اعتراف گرفتن، بازنویسی حقیقت و وادارکردن انسان به انکار خودش، به ابزارهای حفظ حکومت تبدیل شده‌اند. در این جهان، مرز میان «خائن» و «قهرمان» به‌سادگی جابه‌جا می‌شود و کسی که دیروز قهرمان بوده، ممکن است امروز دشمن شماره یک معرفی شود.
یکی از جذاب‌ترین جنبه‌های رمان، گفت‌وگوهای روباشوف با بازجویانش است. این گفت‌وگوها بیشتر از آنکه صرفا بازجویی باشند، جدال‌ فکری‌اند؛ جدالی میان وجدان فردی و منطق قدرت جمعی. کوستلر خواننده را وادار می‌کند درباره مفهوم حقیقت، وفاداری، فداکاری و مسئولیت اخلاقی دوباره فکر کند.
«ظلمت در نیمروز» نخستین‌بار در سال ۱۹۴۰ منتشر ‌ و به یکی از آثار مهم ادبیات سیاسی قرن بیستم تبدیل شد؛ رمانی که گرچه از فضای سیاسی زمان خود تأثیر گرفته، موضوعش محدود به یک کشور یا یک دوره تاریخی نیست. هرجا قدرت، ایدئولوژی و ترس کنار هم قرار بگیرند، پرسش‌های این کتاب دوباره زنده می‌شوند.
ترجمه مژده دقیقی از این اثر، یکی از ترجمه‌های فارسی شناخته‌شده کتاب است. این چاپ از سوی نشر ماهی، ۲۴۸صفحه دارد و در قطع رقعی و جلد شومیز منتشر شده است.
«ظلمت در نیمروز» کتابی است برای کسانی ‌که از رمان انتظار چیزی بیشتر از یک داستان دارند؛ رمانی درباره لحظه‌ای که انسان مجبور می‌شود میان حقیقت و آنچه به آن ایمان داشته، یکی را انتخاب کند.
آرتور کوستلر، نویسنده و روزنامه‌نگار مجارستانی- بریتانیایی، «ظلمت در نیمروز» را در اواخر دهه ۱۹۳۰ نوشت؛ رمان نخستین‌بار در سال ۱۹۴۰ منتشر شد. کوستلر که خود در جوانی به کمونیسم گرایش داشت، بعدها از آن فاصله گرفت. تجربه‌های سیاسی و مشاهده فضای سرکوب در اتحاد شوروی، تأثیر مهمی بر شکل‌گیری این رمان و نگاه انتقادی آن به استبداد ایدئولوژیک داشت.