مزاحم‌ها از کجا شماره دارند؟

 رابعه تیموری | روزنامه‌نگار 

 در زندگی دیجیتال امروزی لابه‌لای پیامک‌های خوش‌ونا‌خوشی که با خواست و اراده شخصی از طریق تلفن همراه به‌دست ما می‌رسد «پیامک‌های تبلیغاتی» حکم مهمانان نا‌خوانده‌ای را دارند که وقت‌وبی‌وقت و بدون اراده و تصمیم ما روی نمایشگر گوشی‌های تلفن همراه ظاهر می‌شوند تا سود و منفعتی اقتصادی را برای صاحب سرمایه‌ای ناشناس فراهم کنند. پایان‌دادن به این سناریوی تکراری که به خطری برای حریم خصوصی‌ کاربران تلفن‌های همراه تبدیل شده و آثار و پیامد‌های نا‌خوشی برای اعصاب و روان آنها به همراه داشته، از مطالبات چندین‌ساله دارندگان تلفن همراه است که اهمیت آن وزرای ارتباطات دولت‌های مختلف را به واکنش واداشته، اما هیچ‌گاه پاسخ و اقدامی عملیاتی به‌دنبال نداشته است.

پشت‌پرده یک دسترسی آسان
مسیر دسترسی صاحبان سرمایه و کسب‌و‌کار به سامانه‌های ارسال انبوه پیامک‌های تبلیغاتی دشوار نیست. جست‌وجویی ساده در گوگل کافی است که سایت‌های فروشنده و پشتیبان این سامانه‌ها یکی‌یکی رخ نشان دهند و با تماسی تلفنی اطلاعات و شیوه خدمات‌رسانی‌شان را مفصل توضیح دهند. تفاوت خدمات این سایت‌ها هم که در قالب بسته‌های سالانه «اقتصادی»، «شرکتی»، «تجاری» و «حرفه‌ای» ارائه می‌شوند، فقط میزان تخفیفی است که برای مشتریان درنظر می‌گیرند. در یک‌بسته اقتصادی که نرخ خرید آن به ٢٠٠هزار تومان نمی‌رسد، امکاناتی مانند ٢٠هزار تومان شارژ هدیه، استفاده یک‌ساله از یک خط تلفن همراه اختصاصی، امکان ارسال فهرست سیاه (پیامک به خط‌هایی که پیامک‌های تبلیغاتی را بسته‌اند)، ارسال پیامک منطقه‌ای، اتصال پنل به سایت و نرم‌افزار و دسترسی به بانک شماره اصناف و مشاغل درنظر گرفته شده است. در بسته اقتصادی دیگر که با هزینه ٣۵٩هزار تومان قابل خریداری است، این خدمات به اضافه ١۵هزار تومان شارژ هدیه بیشتر درنظر گرفته شده و در بسته تجاری دیگری هزینه خرید به ٦٤٩هزار تومان می‌رسد و علاوه بر افزایش مبلغ شارژ هدیه به ٨٠هزار تومان، ٢خط اختصاصی رند هم در اختیار صاحب کسب‌و‌کار قرار می‌گیرد. در بسته حرفه‌ای که مبلغ خرید اشتراک سالانه آن یک‌میلیون و ٤٩٠هزار تومان است، آپشن‌های جذاب‌تری مانند یک خط رند اضافه، ٧٠هزار تومان شارژ هدیه بیشتر، امکان رد‌یابی لینک پیامک و  ارسال پیامک زنده به دکل‌های مخابراتی وجود دارد.

سود بالا با هزینه ارسال هر پیامک
جذابیت‌های خاص بسته‌های گران‌قیمت‌تر زمانی مشخص می‌شود که خریدار هزینه ارسال هر پیامک را درنظر می‌گیرد. وقتی با یکی از شرکت‌های پشتیبان تبلیغات پیامکی تماس می‌گیریم، تفاوت این هزینه‌ها را با طول‌وتفصیل شرح می‌دهد: «این هزینه برای بسته شرکتی به‌ازای ارسال هر پیامک ٢٢۵تومان است که اگر بسته شرکتی را بخرید، این هزینه برای هر پیامک ٢٠٤تومان می‌شود. در بسته‌های تجاری و حرفه‌ای هم هزینه ارسال هر پیام ١٨٢تومان و ١٦١تومان است.» سودآوری این شیوه تبلیغات برای اپراتور‌ها و سایت‌های فروش هم در همین هزینه ارسال پیامک نهفته است که با در‌نظر‌گرفتن شمار قابل‌توجه کسب‌و‌کار‌های خریدار این بسته‌های ارسال انبوه، قابل‌توجه‌بودن سود‌آوری این تبلیغات نمودار می‌شود.  با یک حساب و کتاب سرانگشتی باید گفت که حداقل هزینه ارسال ۲۰۰پیامک تبلیغاتی برای یک‌بار ارسال انبوه ۴۰میلیون تومان می‌شود و این مبلغ به‌حساب سایت‌های فروش شماره تلفن و اپراتورها واریز می‌شود. یکی از شرکت‌های شناخته‌شده در این رابطه به خبرنگار همشهری توضیح داد: «شما باید با توجه ‌به تعداد پیامک‌هایی که می‌خواهید بفرستید و محدوده مخاطبان‌تان بسته‌هایتان را انتخاب کنید، اما بسته‌های حرفه‌ای پرفروش‌ترین بسته‌های ما هستند و هر روز لااقل هزار درخواست برای فعال‌کردن این بسته دریافت می‌کنیم. ولی اگر کسب‌و‌کارتان کوچک و در حد یک سوپرمارکت است، می‌توانید بسته‌های شرکتی و تجاری را انتخاب کنید. این بسته‌ها هم مشتریان زیادی دارند و ما هر روز بیشتر از 7٠٠-6٠٠‌درخواست برای فعال‌کردن این بسته‌ها داریم.» پیشنهادنشدن بسته اقتصادی از سوی اپراتور‌های شرکت‌های خدمات‌دهنده نکته ظریفی دارد که اپراتور‌ها فقط برای مشتریان پرچانه خود رو می‌کنند: «فهرست شماره‌تلفن‌های این بسته مربوط به قبل از سال١٣٩۵ است و به‌روز‌رسانی نشده است.» اگر هم بسته‌های گران‌قیمت‌تر را انتخاب کنید، خاطرجمع‌تان می‌کنند که اطلاعات و مشخصات کاربران تلفن‌های همراه منطقه‌ای و صاحبان کسب‌و‌کار‌های مختلف، به‌صورت دوره‌ای به‌روز می‌شود تا پیامک‌های تبلیغاتی بدون هیچ مشکلی به مخاطبان برسند.

پیامک‌های شخصی‌سازی‌شده
استفاده از کلمات وسوسه‌کننده‌ای مانند «اطلاعیه مهم»، «دوست عزیز»، «مشتری‌گرامی» در ابتدای پیامک‌های تبلیغاتی ترفند زیرکانه‌ای است که مخاطب را تشویق می‌کند از پیامک‌های تبلیغاتی بی‌تفاوت نگذرد، اما گویا این بیان محبت‌آمیز در تبلیغات تجاری کارآمد است که طراحان پیامک‌های تبلیغاتی میزان خودمانی‌بودن لحن و محتوای پیامک‌هایشان را به‌جایی رسانده‌اند که گیرندگان پیامک‌ها را با اسامی کوچک افراد و با پسوند‌های محبت‌آمیز خطاب می‌کنند یا با استفاده از اطلاعات خصوصی شخص مانند شغل و حرفه‌اش، پیامک‌ها را شخصی‌سازی‌شده ارسال می‌کنند. اما آنچه در این میان نباید از یاد ببریم، حس ناامنی نا‌خوشایندی است که به‌محض بازکردن پیامک جای احساس نزدیکی و صمیمیت را می‌گیرد؛ حسی ناشی از فاش‌بودن اطلاعات خصوصی اشخاص برای صاحبان سرمایه‌ای که پرسه‌زنی در حریم خصوصی آنها را برای خود مجاز می‌شمرند.

مسدودسازی و لغو هم فایده ندارد
در بسیاری از سایت‌های فروش پیامک‌های تبلیغاتی در کنار گذاشتن آپشن و امکان ارسال پیام به فهرست سیاه برای مشتریانشان، راه‌ها و شیوه‌های مسدود‌سازی ارسال پیامک‌های تبلیغاتی و حتی مسیر شکایت از فرستنده‌های این پیامک‌ها هم توضیح داده شده است؛ رفتاری که تناقض آن به‌راحتی قابل درک نیست. در یکی از سایت‌هایی که این تناقض جالب و عجیب به چشم می‌خورد، یک خط خدماتی در اختیار خریداران بسته‌های ارسال پیامکی قرار می‌گیرد تا بتوانند با این خط برای کاربرانی که ارسال پیامک‌های تبلیغاتی را متوقف کرده‌اند و در «فهرست سیاه» آنها قرار می‌گیرند، پیامک ارسال کنند. در این سایت شماره‌گیری کد   به‌عنوان مسیر سریع و میانبر لغو ارسال پیامک‌های تبلیغاتی معرفی شده و نوشته‌اند: «با شماره‌گیری این کد دستوری می‌توانید ارسال پیامک‌های تبلیغاتی یا محتوایی به شماره خود را لغو کنید.» سیاست یکی به نعل و یکی به میخ زدن این سایت پرفروش به معرفی این مسیر میانبر ختم نمی‌شود و بعد از نشان‌دادن راه و نیمراه‌های توقف دریافت پیامک، سامانه١٩۵ به‌عنوان یکی از آسان‌ترین بستر‌های شکایت از پیامک تبلیغاتی‌ معرفی شده  است.

مکث
دور‌زدن قانون آسان است
در قوانین سازمان تنظیم مقررات و ارتباطات رادیویی برای کسب‌وکارهای متخلفی که در سامانه١٩۵ یا اپلیکیشن‌های همراه من، ایرانسل من و رایتل من از آنها شکایت شده، مجازات‌هایی مانند جریمه‌های مالی و مسدود‌سازی خط ارسال پیامک درنظر گرفته شده است.
این اعمال قانون هم به اپراتور‌ها واگذار شده و اگر شکایت‌های متعدد علیه یک سرشماره یا پنل پیامکی ثبت شود، اپراتور‌ها موظفند با مسدود‌سازی کامل خط ارسال پیامک و در مواردی اعمال جریمه‌های مالی با کسب‌وکار متخلف برخورد کنند. البته مسیر دور‌زدن این قانون و فرار از این جریمه‌ها هم بسیار آسان است و با آنکه سازمان تنظیم مقررات و ارتباطات رادیویی «مدیریت انتظارات و اطمینان از رعایت حریم خصوصی کاربران» را به‌عنوان فلسفه وضع و اجرای این قوانین عنوان کرده، کافی است فرستنده پیام‌ها امکاناتی مانند گزینه‌های لغو ارسال و انصراف را در پیامک‌ها قرار دهد تا محدودیت‌های قانونی شامل حالش نشود.