لاله مرزبان نشانه کدام بیماریست؟

ماجرای فیلم «مراقب» دوباره یک سؤال جدی را مطرح کرده است: دستگاه فرهنگی بر فیلمنامه نظارت می‌کند یا بر فیلمی که نهایتاً ساخته و عرضه می‌شود؟
«مراقب» به کارگردانی محسن قرایی در جشنواره ونیز ۲۰۲۶ نمایش داده شد و لاله مرزبان جایزه بهترین بازیگر زن بخش «افق‌ها» را گرفت. حاشیه اما زمانی شکل گرفت که مشخص شد فیلم با حضور بازیگران زن بدون حجاب در ایران فیلمبرداری شده است. مهم‌تر اینکه کارگردان در گفت‌وگو با «ددلاین» گفته برای دریافت مجوز، فیلمنامه‌ای متفاوت به شورای پروانه ساخت ارائه کرده است.
این اتفاق سابقه دارد. «من، مریم، بچه‌ها و ۲۶ نفر دیگر» و «منطقه بحرانی» بدون مجوز رسمی در ایران ساخته و سپس راهی جشنواره‌های خارجی شدند. «برادران لیلا» نیز بدون مجوز اکران در جشنواره کن نمایش داده شد.
بنابراین با یک پرونده منفرد مواجه نیستیم. مسئله اصلی، خلأ در زنجیره نظارت فرهنگی است. نظارت نمی‌تواند با صدور پروانه ساخت تمام شود. از فیلمنامه و عوامل تا سرمایه‌گذار، روند تولید، نسخه نهایی و عرضه خارجی باید زنجیره مسئولیت روشنی وجود داشته باشد.
«مراقب» از این منظر یک آزمون است: آیا نظام فرهنگی فقط مجوز صادر می‌کند یا بر محصولی که با این مجوز ساخته می‌شود نیز نظارت دارد؟