گزارش
فتح دماوند با قاطر!
از حمل بار تا تخریب پوشش گیاهی؛ قاطرها چقدر به دماوند و خودشان آسیب می‌زنند؟
محمود مولایی | روزنامه‌نگار
قاطرها این روزها بخشی از بار صعود به دماوند را به دوش می‌کشند؛ از کوله‌پشتی و تجهیزات کوهنوردان گرفته تا بارهایی که گاهی به حدود ۱۰۰کیلوگرم می‌رسد. انتشار ویدئوهای بارکشی این حیوانات در مسیر گوسفندسرا تا بارگاه سوم، بار دیگر بحثی قدیمی را به میان آورده است: دماوند تا چه زمانی می‌تواند زیر فشار ورود گردشگران، کوهنوردان و فعالیت‌های انسانی دوام بیاورد؟ از یک‌سو، کارشناسان از آسیب به حیوانات، پوشش گیاهی و خاک و ضرورت ممنوعیت بارکشی با قاطر می‌گویند و از سوی دیگر، بر این باورند که مسئله اصلی نه صرفا حضور قاطرها، بلکه نبود نظام مشخص برای مدیریت تعداد گردشگران و نحوه استفاده از ظرفیت‌های دماوند است.
حضور بیشتر از ظرفیت
مدیر انجمن دیده‌بان کوهستان یکی از پیامدهای استفاده از قاطر برای حمل بار را تسهیل دسترسی افراد به ارتفاعات و مناطق حساس کوهستان می‌داند و به همشهری می‌گوید: «هر منطقه ظرفیت مشخصی برای پذیرش گردشگر و کوهنورد دارد. برای مثال ظرفیت برد مسیر جنوبی دماوند از سوی کارشناسان ۳۰۰نفر در روز برآورد شده، اما در روزهای تعطیل تابستان گاهی بیش از ۲هزار نفر وارد منطقه می‌شوند. استفاده از قاطر موجب شده است افرادی که آمادگی جسمانی یا صلاحیت لازم برای صعود ندارند هم با اتکا به این حیوانات تا ارتفاعات بالا صعود کنند؛ موضوعی که هم خطراتی برای خود افراد به وجود می‌آورد و هم فشار بیشتری بر محیط‌زیست وارد می‌کند.»
عباس محمدی توضیح می‌دهد که گاهی قاطرهایی با بار حدود ۱۰۰کیلوگرمی چند بار در روز مسیر ارتفاعات را طی می‌کنند و در مواردی خارج از ظرفیت تحملشان از آنها استفاده می‌شود. او با بیان اینکه حضور قاطرها علاوه بر ایجاد فشار بر حیوانات، موجب تخریب پوشش گیاهی و فرسایش خاک می‌شود تأکید می‌کند: «استفاده از قاطر برای حمل بار در دماوند باید به‌طور کلی ممنوع شود.»
حضور گردشگران مدیریت نمی‌شود
یک راهنمای گردشگری و طبیعت‌گرد از نمونه‌های جهانی استفاده از حیوانات بارکش در صعود به کوهستان‌ها صحبت می‌کند.
علی شادلو به همشهری می‌گوید: «حمل بار در مناطق کوهستانی موضوعی رایج در بسیاری از نقاط جهان است. بنابراین مسئله اصلی بارکشی از حیوانات نیست، بلکه کیفیت، حجم بار، تعداد دفعات حمل و همچنین زمان و فصل انجام آن است.» او مسئله اصلی دماوند را نبود قواعد مشخص برای مدیریت حضور گردشگران و فعالیت‌های مرتبط با آنها در این منطقه می‌داند و می‌افزاید: «برای مثال، در ماه‌های مرداد و شهریور که فصل اوج سفر به دماوند است، قاعده و چارچوب مشخصی برای تعیین تعداد افرادی که می‌توانند وارد منطقه شوند و میزان استفاده آنها از ظرفیت‌های موجود وجود ندارد.» شادلو ادامه می‌دهد: «در چنین شرایطی، اگر یک حیوان بتواند در طول هفته دفعات بیشتری بار حمل کند، طبیعتا فشار بیشتری به آن وارد خواهد شد.» این مدرس گردشگری تأکید می‌کند: «دماوند، پارک جنگلی، پارک ملی یا هر مقصد دیگری که پذیرای گردشگر است باید یک نظام مدیریتی مشخص و یکپارچه‌ای داشته باشد.»
فرسایش شدید خاک با ورود بی‌ضابطه گردشگران
مدیر انجمن دیده‌بان کوهستان یک نمونه از تخریب دماوند با ورود بی‌ضابطه گردشگران را مربوط به جاده گوسفندسرا می‌داند و می‌گوید: «این جاده تا ارتفاع حدود ۳۱۰۰متری امتداد یافته است. دسترسی خودروها به این ارتفاع و سپس انتقال افراد و بار با قاطر موجب افزایش ورود افراد به کوهستان و گسترش نوعی کوهنوردی مکانیزه شده است؛ روندی که اگر کنترل نشود، می‌تواند منجر به تخریب بیشتر دماوند شود. آثار فرسایش شدید خاک در بخش جنوبی دماوند حتی از مسیر جاده هراز نیز قابل مشاهده است.»
17
کیلومتر مسافت تقریبی صعود
۵,۶۰۹
متر ارتفاع از سطح دریا
