گزارش
جشنواره ونیز
نمایش رسوایی نتانیاهو
مستندی تکان‌دهنده درباره دستگاه اطلاعاتی اسرائیل که جشنواره ونیز را به تحسین واداشت
زَن بروکس، گاردین| ترجمه ناصر احدی
«نازا»- ساخته فیلم‌سازان اسرائیلی، ریچل زور و یووال آبراهام، و تهیه‌شده توسط گاردین- مستندی هولناک درباره یک کشتار جمعی است که در بالاترین سطوح رژیم مجوز آن صادر شده است. اما این فیلم در درجه اول درباره فرایند است، درباره سیستم و حلقه‌های کوچک زنجیره کشتار. زور و آبراهام فیلم خود را بر روایت‌های ۲۴ نفر از افراد ناشناسِ نظامی و اطلاعاتی بنا کرده‌اند. در فیلم دستگیرمان می‌شود که «نازا» (NAZA) سرواژه‌ای است که دستگاه اطلاعاتی برای نشان دادن تعداد غیرنظامیانی به‌کار می‌برد که انتظار دارد در یک حمله هوایی به غزه جانشان را از دست بدهند. ارتش اسرا ئیل ترجیح می‌دهد افراد حماس را شب‌ها در خانه‌هایشان هدف قرار دهد و اگر آنها همراه خانواده‌شان زندگی کنند یا در محله‌هایی بسیار پرجمعیت باشند، ظاهراً اهمیتی ندارد. یکی از منابع فیلم می‌گوید در مقطعی مجوز کشتار ۵۰۰ «نازا» در ازای کشتن یک عضو حماس صادر شده بود.
خانه‌ای در کنار جهنم
زور و آبراهام را در جشنواره فیلم ونیز ملاقات می‌کنم، جایی که «نازا» برای دریافت جایزه شیر طلایی در رقابت است. این دو برای مستند قبلی‌شان، «سرزمین دیگری نیست» (۲۰۲۴)، که با همکاری باسل عدرا و حمدان بلال ساخته بودند، برنده اسکار شدند. آن فیلم مقاومت فلسطینیان در کرانه باختری اشغالی را به تصویر می‌کشید.
آبراهام می‌گوید: ««سرزمین دیگری نیست» جنایت‌های هولناکی را مستند کرد. اما در عین حال به مردم... نمی‌خواهم بگویم امید، اما دست‌کم نوری برای امیدواری داد. تصادفی نیست که این فیلم تماماً در تاریکی می‌گذرد. ما الان در شهری بسیار تاریک هستیم.»
وزارت بهداشت غزه اعلام کرده که در سه سال بمباران اسرائیل بیش از ۷۳ هزار نفر جان باخته‌اند شده‌اند که اکثریت قریب‌به‌اتفاق آنها غیرنظامی بوده‌اند. «نازا» برای لحظاتی کوتاه ما را با خرابه‌ها، والدین داغدار و کودکان جان باخته روی زمین روبه‌رو می‌کند. اما پس‌زمینه اصلی فیلم، تل‌آویوی آرام و عادی است؛ تنها ۴۴ مایل آن‌سوتر در شمال، جایی که ترافیک ساعت شلوغی با حالتی رؤیایی در خیابان‌ها جریان دارد. معنادار است که تهیه‌کننده اجرایی فیلم، جاناتان گلیزر، کارگردان «منطقه مورد علاقه» است. زور می‌گوید گلیزر از ساختار و رویکرد خلاقانه‌ای که او و آبراهام در پیش گرفته بودند حمایت کرد؛ چون این حس را ایجاد می‌کند که خانه‌ای در کنار جهنم قرار گرفته است.
سیستم شیطانی
«نازا» عمداً بیشتر از آنکه به روانشناسی فردی افراد درگیر بپردازد، به‌خود سیستم می‌پردازد: سیاست نظارت گسترده و صنعتِ قتل. اما ظاهراً منابع فیلم باید احساس گناه و شرم داشته باشند؛ وگرنه چرا باید حاضر می‌شدند شغل و آزادی خود را به خطر بیندازند؟ البته آبراهام چنین برداشتی ندارد. می‌گوید: «انگیزه‌های زیادی وجود دارد که باعث می‌شود فردی حرف بزند. بعضی‌ها حرف می‌زنند چون احساسشان دقیقاً نقطه مقابل شرم است. آنها به دستاورد و تخصص خودشان افتخار می‌کنند. یادتان باشد این افراد در واحدهای حساسی خدمت می‌کنند. معمولاً کسی از آنها نمی‌پرسد چه کار می‌کنند. بنابراین، کنجکاوی ما برایشان جذاب است و همین کنجکاوی آنها را به حرف زدن سوق می‌دهد.»
فیلم سیستمی را آشکار می‌کند که به شیطانی‌ترین شکل ممکن کارآمد است. مجموعه‌ای از گسست‌ها و فاصله‌ها در این سیستم تعمداً طراحی شده‌اند تا عاملان را از جنایت دور نگه دارند. بسیاری از این مردان از راه دور و از تل‌آویو کار می‌کنند. هوش مصنوعی هدف را انتخاب می‌کند و یک پهپاد بمب را می‌اندازد. آبراهام می‌گوید: «بله، وقتی آدم‌ها را از پشت یک صفحه نمایش می‌کشید، کار آسان‌تر می‌شود. مأموران اطلاعاتی به تلفن‌های همراه گوش می‌دهند و می‌دانند خانه‌ای که دارند بمباران می‌کنند پر از کودک است. می‌توانند صدای گریه نوزادان را بشنوند و با این حال باز هم دستور حمله دیگری را صادر می‌کنند.»
25دقیقه تشویق ایستاده
پس از نمایش نخست «نازا» در ونیز، فیلم با ۲۵ دقیقه تشویق ایستاده تماشاگران روبه‌رو شد. مجله ورایتی آن را «افشاگری ویرانگر» درباره کشتار سیستماتیک و گسترده خواند.
هالیوود ریپورتر نیز نوشت: افشاگری‌های «بمب‌گونه» فیلم احتمالاً خشم و انزجار عمیقی را برخواهد انگیخت و رژیم کنونی اسرائیل و نخست‌وزیر آن، بنیامین نتانیاهو، را هدف قرار خواهد داد. ارتش اسرائیل روز جمعه اعلام کرد که «قاطعانه» اتهامات مطرح‌شده در این مستند را رد می‌کند و از استفاده فیلم از شهادت‌های ناشناس انتقاد کرد.
عادی‌سازی کشتار
«نازا» می‌پرسد این مردان چگونه به کشتن ده‌ها هزار غیرنظامی کمک کردند. اما به‌طرزی عجیب، این پرسش ساده‌تر و کمتر ترسناک از این پرسش است که چرا چنین کردند. آبراهام می‌گوید: «و باید بگویم که پاسخ روشنی برای این ندارم که چرا این‌همه آدم در این کار مشارکت کردند و چرا این‌قدر کم در همان زمان از انجامش سر باز زدند. این واقعیت درباره دولت اسرائیل چیزهای وحشتناکی می‌گوید. وقتی همه دیگران دارند این کار را انجام می‌دهند، نپرسیدن سؤال آسان‌تر می‌شود.»
