سفر در جغرافیای ادبیات

راحله عبدالحسینی | روزنامه‌نگار

گردشگری ادبی که یکی از شاخه‌های گردشگری خلاق شناخته می‌شود، قرار است گردشگران را در ۱۰۰مسیر ادبی در کشور همراهی کند؛ مسیرهایی که ۳۰مورد آن در استان فارس قرار دارد و شهرهایی ازجمله تهران، اصفهان، یزد، تبریز، مشهد، نیشابور، طوس و کاشان را نیز دربرمی‌گیرد. انتخاب و طراحی این مسیرها حاصل پژوهش و بررسی میدانی 3‌ ساله است و برای تبدیل‌شدن به «اطلس گردشگری ادبی ایران» و قرارگرفتن در اختیار فعالان فرهنگی و راهنمایان گردشگری، به تأمین اعتبار نیاز دارد. 

گردشگری ادبی چیست؟
گردشگری ادبی مقصد را از یک بنای تاریخی یا جاذبه دیدنی به روایت پیوند می‌زند. در این نوع گردشگری مخاطب فقط تماشاگر یک جاذبه نیست، بلکه با روایت و فرهنگ جامعه مقصد درگیر می‌شود. دبیر میز ملی گردشگری ادبی کشور در توضیح بیشتر به همشهری می‌گوید: «در این نوع گردشگری، خانه یک نویسنده، آرامگاه یک شاعر، محله‌ای که بخشی از زندگی یک ادیب در آن سپری شده، مکان وقوع یک داستان یا حتی یک فضای بازآفرینی‌شده براساس یک اثر ادبی به بخشی از تجربه سفر تبدیل می‌شود. چنین رویکردی در سیاست‌های گردشگری فرهنگی جهان نیز مورد توجه است.» ادبیات کهن ایران ظرفیت قابل توجهی برای شکل‌گیری چنین مسیرهایی ایجاد می‌کند؛ ظرفیتی که به‌گفته امیرحسین حکمت‌نیا در قالب ۱۰۰مسیر گردشگری ادبی شناسایی و طراحی شده است. او گردشگری ادبی را در 3گروه اصلی دسته‌بندی می‌کند و می‌گوید: «مکان‌های واقعی و انکارناپذیر مانند خانه‌ها و آرامگاه‌های ادیبان، مکان‌هایی که براساس داستان‌ها شکل گرفته‌اند و مکان‌های جدیدتر مانند باغ‌موزه مشاهیر، موزه‌های ادبی و کتابخانه‌ها در مسیرهای گردشگری ادبی دیده شده‌اند.» حکمت‌نیا معتقد است با گردشگری ادبی بناها و مکان‌هایی که تاکنون کمتر دیده شده‌اند دوباره وارد چرخه گردشگری می‌شوند. 

در مسیرهای گردشگری ادبی چه می‌بینید
دبیر میز ملی گردشگری ادبی کشور توضیح می‌دهد که از مجموع ۱۰۰مسیر گردشگری ادبی ۳۰مسیر استان به فارس اختصاص دارد.
حکمت‌نیا با بیان اینکه علاوه بر شیراز، تهران، اصفهان، یزد، تبریز، خراسان و به‌ویژه مشهد، نیشابور و توس نیز سهم قابل توجهی از این مسیرها دارند، می‌گوید: «یک اثر ادبی، یک داستان، یک اسطوره یا حتی اشعار نقش‌بسته بر دیوار یک بنا نقطه آغاز طراحی مسیر قرار گرفته‌اند؛ برای مثال یکی از نمونه‌ها طراحی مسیر سووشون در شیراز است.» در یزد نیز مسیرهای گردشگری با روایت‌های ادبی پیوند خورده‌اند. محور پیرامون میدان امیرچخماق به محدوده‌های مرتبط با فرخی یزدی و وحشی بافقی متصل شده و در محله فهادان و محدوده مسجد جامع یزد نیز روایت‌هایی مرتبط با سفر حافظ به یزد مورد توجه قرار گرفته است. در اصفهان مسیر گردشگری مرتبط با صائب تبریزی طراحی شده و روایت‌های ادبی پیرامون زاینده‌رود نیز در این مسیر قرار گرفته‌اند.  در کاشان نیز محدوده مرتبط با زندگی و آرامگاه محتشم کاشانی در قالب یک مسیر ادبی مورد توجه قرار گرفته است. تهران نیز یکی از مهم‌ترین میدان‌های طراحی مسیرهای گردشگری ادبی است؛ از گورستان‌گردی با محوریت آرامگاه شخصیت‌های ادبی در ظهیرالدوله تا خانه نیما یوشیج، سیمین دانشور و جلال آل‌احمد در محدوده دزاشیب و تجریش. 

پژوهش برای شناسایی مسیرهای گردشگری ادبی حدود 3سال زمان برده و گام بعدی، تبدیل این پژوهش به یک محصول قابل استفاده برای صنعت گردشگری است‌،اما تحقق این مرحله به تأمین اعتبار نیاز دارد‌.