زندگی زیرزمینی مردم ری در دوران بحران

زندگی زیرزمینی و مخفیانه مردم ری در روزگار باستان، جلوه‌ای از سازگاری هوشمندانه آنان با ناامنی‌های پی‌درپی این شهر کهن است.
‌علیرضا کورش‌لی‌ با بیان اینکه ری (‌ در منابع باستانی با نام «رغه» نیز شناخته می‌شود)، به‌دلیل قرارگرفتن در گلو‌‌گاه راه‌های تجاری فلات ایران، همواره در معرض هجوم اقوام مهاجم و کشمکش‌های سیاسی بود، می‌گوید: «بر پایه تحلیل‌های مطرح‌شده در کتاب «ملک ری»، همین شرایط تاریخی سبب شکل‌گیری شبکه‌ای از فضاهای دست‌ساز و پناهگاه‌های زیر بافت مسکونی ظاهری شهر شد. در دوره اشکانیان و سپس ساسانیان، مهارت در معماری زیرزمینی به اوج رسید. این فضاها معمولاً در عمق چندمتری زمین حفر می‌شدند و شامل دالان‌های باریک، اتاقک‌های
تو در تو، انبارهای ذخیره غله و چاه‌های تهویه بودند. طراحی پیچ‌درپیچ راهروها، علاوه بر استتار ورودی‌ها، حرکت مهاجمان را دشوار می‌کرد. برخی ورودی‌ها در کف خانه‌های مخروبه ظاهری یا حیاط‌ها پنهان می‌شد تا در مواقع خطر، خانواده‌ها بتوانند بی‌درنگ به زیرزمین پناه ببرند.» کورش‌لی ادامه می‌دهد: «کارکرد این سازه‌ها صرفاً دفاعی نبود؛ شواهد نشان می‌دهد که در دوره‌های بی‌ثباتی طولانی، بخشی از زندگی روزمره نیز به زیرزمین منتقل می‌شد. نگهداری اشیای ارزشمند، برگزاری آیین‌های مذهبی در خفا و حتی تولیدات کارگاهی کوچک، در این فضاها انجام می‌گرفت. بهره‌گیری از خاک مقاوم منطقه و آشنایی دقیق با لایه‌های زمین‌شناختی، پایداری این ساختارها را تضمین می‌کرد. بدین‌سان، زندگی زیرزمینی در ری باستان نه نشانه ضعف بلکه بیانگر تدبیر، انسجام اجتماعی و تلاش مردم برای حفظ زندگی و هویت فرهنگی خود در دل بحران‌ها بود.»