گزارش
جنایت جنگی در لامرد ثبتجهانی میشود
نتایج مطالعه جدید وزارت بهداشت نشان میدهد که بمبچههای حاوی فسفر در حمله به لامرد باعث مرگ و جراحتهای مزمن در مردم عادی شده است
مریم سرخوش | روزنامهنگار
جنگ فقط موشک و بمب و میدان نبرد نیست؛ گاهی گلولهها به ساختمانهای دانشگاهی و مراکز تحقیقاتی برخورد میکنند و گاهی بدن انسانها به سندی از آثار جنگ تبدیل میشوند. در جنگ تحمیلی آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه ایران، علاوه بر مراکز و مقامات نظامی و سیاسی، هم دانشمندان و اعضای هیأت علمی هدف قرار گرفتند و هم مراکز علمی و پژوهشی آسیب دیدند؛ از انستیتو پاستور ایران گرفته تا دانشگاهها و مراکز علوم پزشکی؛ بهویژه دانشگاههای شهید بهشتی، صنعتی شریف، علم و صنعت و علوم پزشکی بوشهر. حالا وزارت بهداشت تلاش میکند بخشی دیگر از این جنگ را نه در میدان سیاست، بلکه در قالب یک مطالعه علمی ثبت کند؛ مطالعهای درباره مصدومان بمباران لامرد در استان فارس و آثار این حملات بر غیرنظامیان. شاهین آخوندزاده، معاون تحقیقات و فناوری وزارت بهداشت، در گفتوگو با همشهری درباره نتایج این مطالعه میگوید: با سفارش وزارت بهداشت و محققان دانشگاه علوم پزشکی تهران بررسیها در لامرد فارس انجام شده است. بهگفته او، این بررسیها نشان داده که هدف از این بمباران با بمبهای حاوی فسفر، مردم غیرنظامی بودند و افراد زیادی یا به شهادت رسیدند یا دچار جراحت با زخمهای مزمن شدهاند.
زخمهایی که دیر خوب میشوند
یکی از یافتههای مورد توجه در این مطالعه، طولانیشدن روند ترمیم برخی زخمهای ناشی از جراحتهاست؛ زخمهایی که مزمن میشوند و روند درمان و بازگشت بیمار به زندگی عادی را به شکل قابلتوجهی طولانیتر میکنند. آخوندزاده با بیان این مطلب توضیح میدهد: مطالعات انجامشده در لامرد نشان داد که غیرنظامیان با نوعی از مهمات آغشته به ترکیبات فسفری آسیب دیدهاند که در حال حاضر استفاده از آنها در جنگ غیرمعمول است و بسیاری از کشورها دیگر از آن استفاده نمیکنند. مشخص شده این نوع بمبها و بمبچهها را فقط 2کشور دارند؛ آمریکا و عربستان سعودی.
ثبت جهانی این جنایت جنگی
اهمیت این پژوهش فقط در شناخت عوارض جسمی مصدومان نیست. ثبت علمی نوع آسیبها میتواند به مستندسازی پیامدهای حمله به مناطق غیرنظامی کمک کند؛ بهویژه در شرایطی که آثار برخی مهمات میتواند مدتها پساز پایان حمله نیز ادامه داشته باشد. این نکته دیگری است که آخوندزاده به آن اشاره و به اهمیت سرعت انتشار این یافتهها تأکید میکند: نتایج این مطالعات باید تا هنوز جریان تازه است در دنیا بهعنوان اثر و جنایت جنگی ثبت شود. تصمیم داریم که برای انتشار به مجلات بینالمللی ارسال کنیم اما احتمال دارد انتشار چنین مطالعهای با چالشهایی روبهرو شود؛ بهخصوص اینکه در متن پژوهش به نقش آمریکا در بمباران اشاره شده است. با این حال این امیدواری را داریم که در جامعه علمی بینالمللی، پژوهشگران و سردبیرانی هستند که میتوانند یافتهها را با نگاه علمی و انسانی بررسی کنند.
انفجار بمب چند روز پس از پایان حملات
معاون وزیر بهداشت با بیان اینکه فارس تنها نمونه این تحقیق نیست و درباره بوشهر هم مطالعاتی انجام شده، درباره خطرات این بمبارانها حتی پس از پایان حملات عنوان میکند: 2نوجوان لامردی 2روز پس از حمله، زمانی که مشغول بازی بودند، بر اثر انفجار مهمات عملنکرده جان خود را از دست دادند. در برخی موارد هم مهمات پس از تماس یا تحریک فیزیکی منفجر شدهاند. درباره این بمبچهها حتی ارتعاش نیز میتواند خطر انفجار ایجاد کند. این یعنی جنگ برای مردم مناطق آسیبدیده با پایان صدای بمبها تمام نمیشود؛ مهمات باقیمانده میتوانند همچنان تهدیدی برای جان غیرنظامیان باشند.
جنگی علیه علم
از نگاه وزارت بهداشت، این مطالعه تنها یک پروژه تحقیقاتی درباره مجروحان جنگ نیست؛ بلکه بخشی از تلاش برای ثبت علمی ابعاد جنگ است. آخوندزاده در توضیح بیشتر عنوان میکند: جنگهای اخیر نشان دادند که تقابل با ایران تنها ابعاد نظامی، اقتصادی و سیاسی نداشته و یک بُعد علمی هم دارد. مثال آن هم هدف قرار گرفتن محققان، اعضای هیأت علمی و مراکز دانشگاهی و حمله به انستیتو پاستور ایران که نمونهای از آسیب به زیرساخت علمی کشور است.
پژوهش متوقف نمیشود
مهمترین پیام این روزهای نظام سلامت این است که حتی جنگ هم نتوانسته چرخه آموزش، درمان و تحقیق را بهطور کامل متوقف کند. بهگفته معاون وزیر بهداشت، بیمارستانهای آموزشی در جریان جنگ با شمار زیادی از مصدومان مواجه شدند و دادههای ارزشمندی برای مطالعات پزشکی در اختیار آنها قرار داشت. علاوه بر این یک موفقیت درباره تیمهای درمانی در مراسمهای پرتجمع هم ثبت شد. در برگزاری مراسم تشییع و بدرقه رهبر شهید، با وجود جمعیت بالای شرکتکنندگان و گرمای هوا هیچ فوتی ثبت نشد و سازماندهی و مدیریت و مستند کردن این مدیریت خدمات بهداشتی و درمانی در دنیا اهمیت دارد. بهگفته آخوندزاده، در این مراسم تعداد زیادی از افراد CPR و احیا شدند و 100درصد موفق بود؛ یعنی منجر به هیچ فوتیای نشد. این هم یک گزارش علمی موفق در دنیاست که در میانه جنگ ثبت کردیم. بهگفته این مسئول تمام این اتفاقات در حالی رقم خورده که فشارهای بینالمللی و تحریمهای مالی در تلاشند دانشگاههای ایران را از عرصه علمی جهان دور کنند اما وزارت بهداشت بر ادامه فعالیتهای پژوهشی اهتمام دارد.
