رؤیای بربادرفته

ساسان شادمان منفرد | روزنامه‌نگار

جنگ‌های اخیر خاورمیانه را باید یکی از مهم‌ترین عوامل از بین رفتن جاه‌طلبی کشورهای حاشیه جنوبی خلیج‌فارس برای تبدیل شدن به قطب هوش مصنوعی و رایانش ابری دانست. توسعه مراکز داده بیش از هر صنعت دیگری به برق پایدار، شبکه امن، زنجیره تأمین منظم و دسترسی بدون وقفه به پردازنده‌های پیشرفته نیاز دارد؛ 4مؤلفه‌ای که جنگ همزمان همه آنها را هدف قرار داده است. افزایش خطر حمله به نیروگاه‌ها، خطوط انتقال و زیرساخت‌های ارتباطی، دولت‌ها را وادار کرده ظرفیت برق را پیش از پروژه‌های فناوری به مصارف امنیتی و حیاتی اختصاص دهند. اختلال در مسیرهای دریایی هم واردات سرور، ترانسفورماتور و تجهیزات سرمایشی را پرهزینه و زمانبر کرده است. از سوی دیگر، رقابت سیاسی و نظامی، محدودیت صادرات تراشه‌های هوش مصنوعی را تشدید کرده و سرمایه‌گذاران را محتاط‌تر ساخته است. به این ترتیب باید گفت که جنگ فقط یک حاشیه سیاسی نیست؛ عامل اصلی تبدیل رؤیای دیجیتال خلیج‌فارس به پروژه‌ای گران‌تر، کندتر و آسیب‌پذیرتر است.

مراکز داده به هدف نظامی تبدیل شده‌اند
در ماه‌های مارس و ژوئیه۲۰۲۶، مراکز داده وابسته به AWS (زیرساخت رایانش ابری آمازون) در امارات و بحرین در حملات پهپادی آسیب دیدند و برخی خدمات بانکی، پرداختی و آنلاین مختل شدند. این اتفاق نشان داد زیرساخت ابری ممکن است به‌دلیل کاربردهای دولتی، اطلاعاتی و نظامی، «زیرساخت دوکاربردی» تلقی شود.

هزینه بیمه و طراحی امنیتی افزایش یافته است
پس از این حملات، سرمایه‌گذاران و شرکت‌های ابری باید هزینه بیشتری برای پدافند، ژنراتور و سوخت پشتیبان، سایت جایگزین، مسیرهای ارتباطی متعدد و توزیع جغرافیایی داده‌ها درنظر بگیرند. این الزام‌ها پروژه را لغو نمی‌کند، اما زمان ساخت و هزینه سرمایه را بالا می‌برد.

زنجیره تأمین تجهیزات با ریسک بیشتری روبه‌رو شده است
ترانسفورماتور، توربین گازی، سامانه‌های سرمایشی، تجهیزات فشارقوی و سرورها عمدتا وارداتی‌اند. ناامنی در تنگه هرمز، دریای سرخ و باب‌المندب باعث طولانی‌تر شدن مسیر حمل، افزایش حق بیمه و بی‌ثباتی زمان تحویل می‌شود. اختلال اخیر در مسیرهای انرژی خلیج‌فارس نیز نشان داده که این ریسک فقط نظری نیست.

رقابت مراکز داده با سایر مصارف برق شدیدتر شده است
در شرایط جنگی، اولویت شبکه ممکن است از پروژه‌های جدید به تأمین برق پایگاه‌ها، صنایع حساس، نمک‌زدایی، بیمارستان‌ها و زیرساخت‌های حیاتی منتقل شود. تهدید علیه شبکه‌های انرژی  شرکت‌ها را وادار می‌کند برای اتصال ظرفیت‌های بسیار بزرگ محتاط‌تر عمل کنند.

زوم
کشورهای عربی حاشیه جنوبی خلیج‌فارس در مسیر توسعه ساختارهای هوش مصنوعی و رایانش ابری خود، اکنون با مشکلات عدیده‌ای روبه‌رو هستند. کمبود برق، زمان طولانی اتصال به شبکه و محدودیت پردازنده‌ها مشکلات بنیادی‌ هستند، جنگ با ایجاد خطر حمله، اختلال لجستیکی، افزایش هزینه بیمه و سیاسی‌تر کردن دسترسی به تراشه، این مشکلات را شدیدتر و تصمیم‌گیری را کندتر کرده است.