گزارش
قایقهای تندرو؛ برگبرنده تنگههرمز
سرعت، چابکی و قدرت مانور بالا، قایقهای تندرو را به یکی از مهمترین ابزارهای نبرد نامتقارن ایران در خلیج فارس تبدیلکرده است
علیرضا احمدی | روزنامهنگار
«ناوگان پشهای عملکرد کاملا مؤثری داشته و ایران با موفقیت از آن استفاده میکند»؛ این تازهترین اظهارنظر رئیسجمهور روسیه درباره تأثیرگذاری راهبردی قایقهای تندروی ایران در معادلات منطقهای است که نظرتحلیلگران نظامی جهان را به یکی از مؤلفههای قدرت بازدارندگی ایران معطوف کرده است.ولادیمیر پوتین طی روزهای اخیر در دیدار با فرماندهان و نظامیان ناوگان دریایی روسیه، با اشاره به عملکرد موفق «ناوگان پشهای» ایران (اصطلاحی بینالمللی برای قایقهای کوچک و تندروی سپاهپاسداران)، توسعه چنین نیروهایی را برای ناوگان دریایی روسیه نیز ضروری عنوان کرد.این اما نخستینبار نیست که ناوگان قایقهای تندروی ایران در کانون توجه جهانی قرار میگیرد؛ ناوگانی که طی 2دهه گذشته با تکیه بر تاکتیک «حمله ازدحامی»، به یکی از پیچیدهترین چالشهای پیشروی نیروهای آمریکایی در خلیجفارس تبدیل شده و طی حدود 5ماه اخیر نیز ابزار راهبردی ایران در تنگه هرمز بوده است.بسیاری از اندیشکدههای نظامی غربی اذعان کردهاند که هرگونه رویارویی دریایی با ایران، بدون درنظرگرفتن قایقهای تندرو، محکوم به شکست است؛ موضوعی که در کنار اظهارنظر تازه پوتین، بازتابی از جایگاه راهبردی این توانمندی در موازنه قدرت منطقهای و نشانهای از تثبیت الگوی نبرد نامتقارن ایران در محاسبات بازیگران بینالمللی است.
موازنه قدرت دریایی در خلیجفارس چگونه تغییر کرد؟
گزاره
در نبردهای دریایی امروز، داشتن دست برتر صرفا مستلزم برخورداری از ناوهای هواپیمابر، ناوشکنهای عظیم یا زیردریاییهای اتمی نیست.
راهبرد ایران
تکمیل پازل جنگ نامتقارن دریایی، بهویژه در حوزه توسعه ناوگان قایقهای تندرو
محورها
ایران برتری فناوری و عددی رقبای خود را با اتکا به جنگ نامتقارن دریایی و توسعه ناوگان قایقهای تندرو جبران کرده است.
ناوگان قایقهای تندروی سپاه پاسداران در ادبیات نظامی جهان با عنوان «ناوگان پشهای» یا «زنبورهای سرخ خلیجفارس» شناخته میشود.
راهبرد جنگ دریایی ایران بر پایه توسعه شناورهای کوچک، پرسرعت، کمهزینه و پرتعداد شکل گرفته است.
این راهبرد، بهجای رقابت مستقیم با ناوگانهای بزرگ، بر افزایش هزینه و محدودکردن آزادی عمل دشمن تمرکز دارد.
ترکیب قایقهای تندرو، مینهای دریایی، موشکهای کروز و بالستیک و پهپادها، پازل احاطه راهبردی ایران بر تنگه هرمز را تکمیل کرده است.
قایقهای تندروی ایرانی در یک نگاه
نیروهایمسلح ایران طی سالهای گذشته طیف گسترده و متنوعی از شناورهای تندرو را توسعه دادهاند؛ شناورهایی که برای مأموریتهای متفاوتی از حمله موشکی و عملیات انتحاری گرفته تا گشتزنی، رهگیری، انتقال نیرو و جنگ الکترونیک طراحی شدهاند. در ادامه تعدادی از شاخصترین آنها مورد بررسی قرار میگیرد.
قایق یامهدیعج
سرعت: ۹۲ کیلومتر بر ساعت
طول: 9/11متر
موتور: دارای 2 موتور ۶۶۰ اسب بخار
بدنه: کامپوزیتی و دارای سطح مقطع راداری پایین
ویژگیها:
مجهز به حسگرهای مختلف
دارای توانایی کنترل از راه دور
برخوردار از قابلیت حرکت در دریاهای مواج
دارای قابلیت هدایت و کنترل از راه دور
طراحی خاص برای عملیاتهای سریع و هجومی
مجهز به موشکهای ضدکشتی بومی مانند «نور» یا «قادر»
مجهز به سامانههای دفاع نزدیک، مانند توپهای کوچک یا تیربارهای سنگین
ذوالفقار
سرعت: حدود ۱۰۰کیلومتر در ساعت
طول: ۱۶٫۳ متر
موتور: دارای 2 موتور دیزلی
برد عملیاتی: حدود ۵۷۶ کیلومتر
ویژگیها:
مجهز به موشکهای ضدکشتی میانبرد
دارای سامانه راداری
بهرهمند از قابلیت سدشکنی
دارای قابلیت عملیات همزمان سطحی و زیرسطحی
گزینهای قدرتمند برای عملیاتهای سریع و تاکتیکی
امکان پنهانشدن در برابر رادارها و سیستمهای موشکی دشمن
بهرهمند از تسلیحاتی مانند موشک ضدکشتی، تیربار سنگین و راکتانداز
حیدر 110
سرعت: بیش از ۲۰۰ کیلومتر بر ساعت
طول: 14متر
برد عملیاتی: حدود ۶۵۰ کیلومتر
بدنه: ساختار کاتاماران (2بدنه موازی) با جنس فیبرکربن کامپوزیتی
ویژگیها:
مشهور بهعنوان سریعترین شناور رزمی جهان
دارای قابلیت رهگیری سریع اهداف متحرک مانند ناوچهها و کشتیهای دشمن
دارای سرعت بالا برای غلبه در درگیریهای ناگهانی دریایی
مناسب برای گشتزنی، مینگذاری و عملیات ویژه کنار ساحل
دارای قابلیت حمـل انــواع تسلیحات شامل موشـــــکهـای ضدکشتی، توپهای خودکار و سامانههای دفاعی
نواب
سرعت: حدود ۱۶۵ تا ۲۰۰کیلومتر در ساعت
بدنه: کامپوزیتی
وجه تمایز: امکان حمل موشک کروز برد بلند روی یک پلتفرم کوچک و فوق سریع
ویژگیها:
دارای یک رادار روی سقف خود زیر یک پوشش کروی شکل
دارای سیلوی پرتاب عمود برای حمل 4موشک دفاعی «زوبین»
طراحی ویژه برای حرکت در سرعتهای بسیار بالا
طارق
سرعت: 180کیلومتر در ساعت
طول: 13متر
برد عملیاتی:
تا 500مایل دریایی
بدنه: کامپوزیت
ویژگیها:
دارای ساختار دو بدنه و ثبات ویژه در دریانوردی
برخوردار از قابلیت حمل 2موشک برد متوسط
بهرهمند از قابلیت انجام حملات ناگهانی به شناورهای بزرگتر دشمن
دارای قابلیت شرکت در عملیاتهای ازدحامی
مناسب برای عملیاتهایی در فاصله نزدیک به ساحل یا درون تنگههای باریک مانند تنگههرمز
27رجب
نوع: شناور تندروی تهاجمی
سرعت: بیش از 185کیلومتر بر ساعت
بدنه: تریماران یا چندبدنه
تسلیحات: 2فروند موشک کروز دریاپایه با برد ۷۰۰کیلومتر
نکته ویژه: رونمایی در اوج ادعاهای رئیسجمهور آمریکا مبنی بر نابودی قدرت دریایی ایران (خردادماه 1405)
ویژگیها:
دارای قدرت مانور و عملیات در موج با ارتفاع ۳ متر
بهرهمند از مانورپذیری بهتر در سرعت بالا
ذوالجناح
سرعت: ۹۶ کیلومتر بر ساعت
طول: حدود 16متر
برد عملیاتی:
۵۱۴ کیلومتر
موتور: 2 موتور ۱۲۰۰ اسببخاری
ویژگیها:
نسخه اژدرافکن ذوالفقار
دارای قابلیت حمل راکتهای ۱۰۷ و ۱۲۲ میلیمتری
بهرهمند از قابلیت شلیک اژدر
دارای قدرت مانور زیاد
مجهز به سامانه ناوبری پیشرفته
مناسب برای حملات گروهی
سراج
سرعت: حدود 130کیلومتر بر ساعت
موتور: یک موتور توانمند 1000اسب بخاری
بدنه: فایبرگلاس
ویژگیها:
قایق تندروی تهاجمی راکتانداز و رادارگریز
دارای طراحی متناسب با مناطق آب و هوای گرمسیری
مجهز به امکانات پیشرفته بومی مخابراتی و ناوبری الکترونیکی
دارای راکتانداز دریایی 107میلیمتری 11لولهای
برخوردار از یک رادار جستوجوی دریایی با برد حدود 30کیلومتر
دارای تیربار 12.7میلیمتری دوشکا
دارای قابلیت شلیک موشک کروز
آذرخش
سرعت: ۹۳ کیلومتر در ساعت
طول: 23متر
برد عملیاتی: 500کیلومتر
موتور: دارای 2موتور دیزلی
ویژگیها:
دارای قابلیت مسلحسازی با ردههای مختلفی از سلاحهای سبک ضدکشتی
سرعت بالا در گشتزنی
شناور راهبردی در آبهای خلیجفارس و تنگه هرمز
مجهز به تیربار 7/12 میلیمتری در عقب، توپ ۲۳میلیمتری تکلول در جلو، راکتانداز ۱۰۷میلیمتری ۱۶ لوله (لوله بلند) بر بالای کابین و رادار جستوجو با حداقل برد ۳۰کیلومتر در بالای پرتابگر راکت
ویژگیهای مشترک
قایقهای تندروی ایران، علاوهبر مزیتهای اختصاصی، دارای قابلیتهای مشترکی هستند که آنها را به تسلیحاتی راهبردی برای نیروهایمسلح، بهویژه در تنگههرمز تبدیل کردهاست:
سرعت بسیار بالا
هزینه ساخت و نگهداری پایین
قابلیت تولید انبوه
امکان استقرار در جزایر و اسکلههای کوچک
مناسب برای تاکتیک حمله ازدحامی
قابلیت شلیک موشک، راکت، اژدر و پخش مین
هماهنگی با پهپادها و سامانههای موشکی ساحلی
دشوار بودن رهگیری بهدلیل ابعاد کوچک و تحرک زیاد
توان اجرای عملیات در آبهای کمعمق خلیجفارس
افزایش فشار بر سامانههای دفاعی شناورهای بزرگ از طریق حملات همزمان
مزیتهای راهبردی ویژه
هزینه پایین
ساخت یک قایق تندرو در مقایسه با ناوشکن یا ناوچه، هزینه بسیار کمتری دارد.
هدف قرار دادن یک قایق تندرو، مستلزم استفاده از موشکهای رهگیر گرانقیمت است.
تحرک بسیار بالا
سرعت زیاد این شناورها امکان نزدیک شدن سریع، اجرای حمله و خروج از منطقه را فراهم میکند.
پراکندگی
این قایقها میتوانند در اسکلههای کوچک، بنادر محلی، جزایر و حتی سواحل پنهان شوند.
انعطاف عملیاتی
هر شناور میتواند مأموریت متفاوتی انجام دهد؛ از شناسایی و گشتزنی تا حمله موشکی، مینریزی یا پشتیبانی نیروهای ویژه.
اشباع سامانههای دفاعی
حمله همزمان قایقهای تندرو میتواند فشار قابلتوجهی بر سامانههای راداری و دفاع نزدیک شناورهای بزرگ وارد کند.
تحلیلگران بینالمللی درباره قایقهای تندروی ایران چه میگویند؟
شبکه آمریکایی سی.ان.ان
ناوگان پشهای ایران نمونهای از راهبرد جنگ نامتقارن است؛ راهبردی که بهجای تکیه بر تجهیزات گرانقیمت و سنگین، بر تحرک، تعداد، غافلگیری و هزینه پایین تمرکز دارد.
ترکیب قایقهای تندرو، مینهای دریایی، موشکهای ساحلی و پهپادها سبب شده ایران بتواند با وجود محدودیتهای نظامی، همچنان تهدیدی جدی در تنگه هرمز و خلیجفارس محسوب شود.
کارشناسان میگویند مقابله با ناوگان پشهای بسیار دشوار است، زیرا آمریکا باید منطقه وسیعی را بهطور مداوم تحت نظر داشته باشد.
روزنامه انگلیسی فایننشال تایمز
تهران برای کنترل تنگه هرمز از ناوگانی متشکل از صدها شناور کوچک و تندرو استفاده میکند.
این قایقها بهخوبی قابلیت پنهان شدن در امتداد سواحل جنوبی ایران را دارند و بهسرعت قابل استفاده هستند.
بیشتر این شناورها به تسلیحات سبک و حتی موشکهای برد کوتاه مجهزند.
این قایقها معمولا بهصورت گروهی حرکت میکنند تا کشتیهای کندتر را مرعوب کنند.
روزنامه آمریکایی نیویورک تایمز
این قایقها، با قابلیت شلیک موشک و پهپاد، تهدید اصلی برای آمریکا در تنگه هرمز بهحساب میآیند.
تمرکز ایران در تنگههرمز بر جنگ نامتقارن است و بهجای تکیه بر ناوهای جنگی بزرگ و نبردهای دریایی کلاسیک، بر حملات سریع متکی است.
مؤسسه مطالعاتی رند
تاکتیک یا حمله ازدحامی از مهمترین نوآوریهای عملیاتی نیروی دریایی سپاه است.
ایران با پراکنده کردن قایقها در بنادر مختلف و حمله همزمان از چند جهت، تلاش میکند سامانههای دفاعی شناورهای بزرگ را اشباع کند.
روزنامه آمریکایی نیویورکپست
ایران با تکیه بر صدها قایق تندرو مجهز به تیربار، راکت و مین، همچنان قادر است عبور و مرور در تنگه هرمز را با ریسک بالا مواجه کند.
قدرت این شناورها در تعداد، سرعت و دشواری شناسایی آنها نهفته است.
