دورهمی تابستان و زمستان در ایران

فاطمه عباسی| روزنامه نگار

بیدار شدن در خنکای نسیم کوهستانی کردستان، جایی که برای فرار از سوز صبحگاهی باید پتو را دور خود پیچید و همزمان عرق ریختن زیر سایه نخل‌های خوزستان در هرم آفتابی که زمین را می‌سوزاند جادوی سرزمینی است که مرزهای جغرافیایی‌اش را با تنوع و شگفتی ترسیم کرده‌اند. در دومین‌ ماه از تابستان1405  دماسنج‌ها در پهنه جغرافیایی ایران، داستانی از جنس تب و سرما را روایت می‌کنند؛ روایتی که در آن تفاوت دمای سردترین و گرم‌ترین نقطه کشور به مرز 39درجه سانتی‌گراد رسیده است. این اختلاف دمای نزدیک به 40درجه، فراتر از یک عدد ساده روی مانیتورها، شبیه به جادویی واقعی است. فکرش را بکنید،  در همان ساعتی که یک نفر در جنوب کشور کولر را روی آخرین درجه گذاشته و به قاچ‌های هندوانه خنک پناه برده، چندصد کیلومتر آن‌طرف‌تر در ارتفاعات غرب، دیگری زیپ کاپشن بهاره‌اش را بالا کشیده تا از گزند نسیم سرد کوهستان در امان بماند. ایران سرزمین شگفتی‌هاست؛ ویترینی طبیعی و بی‌نظیر که تمام فصل‌های سال را در یک قاب واحد جا داده است. اینکه بتوانی در یک روز، هم پای کوه‌‌های برف‌گیر کوهستان قدم بزنی و هم زیر آفتاب سوزان جنوب چای داغ بنوشی، هیجان‌انگیزترین ویژگی اقلیم ماست. در ادامه، سفر کوتاهی داریم به قطب‌های داغ و سرد کشور در این روزهای مردادماه تا ببینیم دماسنج‌ها در این سرزمین شگفت‌انگیز چه اعدادی را نشان می‌دهند.‌


هرم سرخ جنوب/ وقتی از شهرهای گرم ایران حرف می‌زنیم، نگاه‌ها ناخودآگاه به سمت جنوب و مرکز کشور می‌رود، جایی که خوزستان، بوشهر، هرمزگان، کرمان، یزد و فارس در حصار ‌‌بادهای‌داغ تابستانی قرار می‌گیرند. 
در این قلمروی آفتابی، شهر امیدیه-آغاجاری با ثبت دمای حداکثر 48درجه سانتی‌گراد داغ‌ترین نقطه کشور است. کمی آن‌طرف‌تر، اهواز با حداقل دمای شبانه 33درجه خواب راحت را از چشم‌ها می‌گیرد. در پهنه کویر، شهداد کرمان با حداقل دمای بی‌پیشینه 35درجه و حداکثر 46درجه در روز، تنور لوت را روشن نگه می‌دارد. بافق یزد نیز با بیشینه 45درجه و لامرد فارس با حداکثر 44درجه، مرزهای تحمل گرما را جابه‌جا می‌کنند. در این اقلیم، دماسنج‌ها در نوسانی میان حداقل 42تا حداکثر 48درجه سانتی‌گراد، نبض زندگی سوزان اما پرانرژی جنوب را بازگو می‌کنند.

خنکای سبز غرب/ سوی دیگر این نقشه اقلیمی، کوهستان‌های سرسبز غرب و شمال‌غرب کشور جا خوش  کرده‌اند، پناهگاهی خنک در استان‌های گیلان، کردستان، آذربایجان غربی، آذربایجان شرقی، اردبیل، ایلام و چهارمحال و بختیاری. در این بهشت بهاری، منطقه هزارکانیان کردستان با ثبت حداقل دمای شگفت‌انگیز 9درجه سانتی‌گراد، سردترین نقطه ایران در میانه تابستان است. در همسایگی آن، تخت سلیمان با دمای حداقل 12درجه و حداکثر 33درجه، هوای مطبوعی دارد. جاده‌های ییلاقی خلخال نیز با حداقل دمای 13درجه، مسافران را به وجد می‌آورند. ارتفاعات شهرکرد با حداقل 14درجه و حداکثر 37درجه و دشت خنک چالدران با دمای حداکثر 32درجه، مقاصد خنک این روزها هستند. در این نواحی، نوسان دمایی میان حداقل 9 تا حداکثر 37درجه سانتی‌گراد تصویری بهاری و باطراوت از تابستان ایران را به نمایش می‌گذارد.