11 سال عجیب معتادان

سن جوانی دقیقا همان اوج ابتلا به اعتیاد است. زمانی که آخرین سال‌های نوجوانی به نخستین سال‌های جوانی پیوند می‌خورد، همان زمانی است که مواد‌مخدر راه خود را به جسم و جان مصرف‌کننده باز می‌کند. مدیرکل پیشگیری ستاد مبارزه با مواد‌مخدر خبرداده است که پیمایش رسمی شیوع‌شناسی اعتیاد در حال انجام است و بنا به اطلاعاتی که تا‌کنون به‌دست آمده، بیشترین میزان مصرف مواد در کشور در گروه سنی ۲۴‌تا‌۳۵سال است. از 10‌سال قبل تا حالا پیمایش کشوری گسترده و قابل اتکایی درباره مصرف مواد‌مخدر در ایران اجرا نشده است. سازمان‌ها و ارگان‌های گوناگون براساس آمار‌هایی که خود به‌دست آورده‌اند، سن اعتیاد را اعلام می‌کنند. اما همین گزارش‌های پراکنده تأیید می‌کنند که بسیاری از افراد معتاد، مواد‌مخدر را نه در میانسالی بلکه در اوج جوانی کشف می‌کنند و در همان جوانی هم به اوج مصرف می‌رسانند.

شیوع‌شناسی 10 سال قبل
«شیوع‌شناسی اعتیاد» که گاهی از آن به‌عنوان پیمایش ملی اعتیاد نام برده می‌شود، از سال1395 به شکل میدانی و درنتیجه گفت‌وگو با شهروندان و مراجعه به خانه‌ها در تمام استان‌های کشور انجام و نتایج آن در سال1396 منتشر شد. این پروژه بزرگ تصویری از اعتیاد با جزئیات ارائه کرده که مهم‌ترین آن نرخ شیوع اعتیاد در گروه سنی ۱۵‌تا ۶۴سال در حدود 5درصد بود. در این 10سال جای چنین تحقیق گسترده‌ای خالی مانده است. نماینده رئیس‌جمهور و دبیرکل ستاد مبارزه با مواد‌مخدر در نخستین نشست خبری خود در تیرماه سال1405 خبر داد که از سال گذشته اجرای مطالعه جدید شیوع‌شناسی اعتیاد شروع شده و تا 2ماه آینده نتایج نهایی آن کامل و منتشر خواهد شد. انتشار این پیمایش وضعیت رسمی و علمی اعتیاد را در کل کشور نشان خواهد داد.

24ساله‌ها مراقب باشند
مجموع تحقیقات مقدماتی پیمایش سال1405 و پیمایش سال1395 هردو نشان می‌دهند که اواخر سن مدرسه و اوایل دانشگاه مهم‌ترین دوره شروع و ابتلای شدید به اعتیاد خانمان‌سوز است و هردوی آنها بر سن 24سالگی به‌عنوان یکی از خطرناک‌ترین سنین اعتیاد تأکید کرده‌اند. به‌گفته زهرا عابدینی، مدیرکل پیشگیری ستاد مبارزه با مواد‌مخدر مطالعات انجام‌شده نشان می‌دهد از 24 تا 36سالگی بیشترین مصرف مواد‌مخدر روی می‌دهد و از نوجوانی تا جوانی میزان شیوع مصرف مواد به‌صورت صعودی افزایش پیدا می‌کند، تا جایی که اعتیاد در میان دانش‌آموزان حدود ۱.۵درصد است، درحالی‌که این میزان در میان دانشجویان بیشتر و بین ۲.۵ تا ۲.۷درصد برآورد می‌شود. او تأکید کرده است که آمار مربوط به جامعه دانشجویی در دانشگاه‌ها و مناطق مختلف کشور متغیر است و براساس مطالعات و گزارش‌های ادواری وزارت علوم، تحقیقات و فناوری استخراج شده است. از طرف دیگر شیوع‌شناسی سال1395 اطلاعاتی درباره سن شروع به مصرف مواد‌مخدر به‌دست داد. در همان سال اعلام شد که میانگین سن شروع مصرف مواد‌مخدر 20 تا 24سال است. در گزارش 10 سال پیش هم تأکید شده بود که برخی افراد از 15سالگی شروع به مصرف مواد‌مخدر می‌کنند که این اتفاق ضرورت نظارت خانواده‌ها را بیشتر می‌کند. 24سالگی چه در پیمایش قبلی و چه در تحقیقات اولیه پیمایش امسال سن مراقبت از خطر اعتیاد است.

ماجرای سن کم
چرا اعتیاد سنتی که از سن میانسالی و گاهی سالمندی اوج می‌گرفت، در نسل جدید دوره زمانی خود را تغییر داده است و جوانان را به دام می‌اندازد؟ سعید صفاتیان، مدیرکل پیشین درمان ستاد مبارزه با مواد‌مخدر دراین‌باره به همشهری می‌گوید: «در گذشته افراد از سنین 35 تا 40سالگی شروع به مصرف موادی مانند تریاک می‌‌کردند، اما متأسفانه حالا سن شروع
مصرف مواد‌مخدر خیلی کمتر شده است.»
این پژوهشگر اعتیاد با مرور تغییر بازار اعتیاد در 2دهه گذشته بیان می‌کند: «ظهور مخدر‌های جدید یک دلیل کاهش سن است. موادی مانند شیشه و گل و مانند آنها که اکنون رایج شده‌اند از نوعی هستند که قربانیان خود را از بین جوانان 18ساله پیدا می‌کنند.»