مسئله اصلی پلاستیک است یا رهاسازی آن؟

زهرا رفیعی| روزنامه‌نگار

همزمان با ۲۱ تیر، روز بدون کیسه پلاستیکی، دوباره بحث محدودیت مصرف کیسه‌های پلاستیکی و جایگزینی آنها با محصولات دیگر مطرح شده است. عضو اتاق بازرگانی ایران و عضو انجمن بازیافت ایران، معتقد است مسئله اصلی در ایران نه خود کیسه پلاستیکی بلکه رهاسازی آن در طبیعت و ضعف مدیریت پسماند است. امین صدرنژاد با اشاره به آیین‌نامه کاهش مصرف کیسه‌های پلاستیکی که در سال ۱۴۰۱ تدوین و ابلاغ شد، می‌گوید: این آیین‌نامه بدون پشتوانه کارشناسی کافی و بدون پیش‌بینی ضمانت اجرایی مؤثر تصویب شده و به همین دلیل در عمل موفق نبوده است. به‌گفته او، در این آیین‌نامه تکالیفی مانند محدودیت توزیع رایگان کیسه‌ها یا تغییر مشخصات برخی محصولات تعیین شده اما برای اجرانکردن این تکالیف مجازاتی پیش‌بینی نشده است. صدرنژاد همچنین درباره تبلیغ استفاده از کیسه‌های زیست‌تخریب‌پذیر هشدار می‌دهد و می‌گوید: بسیاری از این محصولات تنها در شرایط خاص و کنترل‌شده تجزیه می‌شوند و اگر مانند زباله عادی در محیط رها شوند، الزاماً تفاوت محسوسی با پلاستیک‌های معمولی ندارند. به‌گفته او، کیسه پلاستیکی به‌دلیل مصرف کم مواداولیه، نیاز پایین به انرژی در تولید و قیمت ارزان، محصولی کارآمد است و مشکل از زمانی آغاز می‌شود که پس از مصرف در طبیعت رها می‌شود. او تأکید می‌کند: حتی اگر کیسه‌های پلاستیکی کمتر تولید شوند تا زمانی که سازوکار مؤثری برای جمع‌آوری زباله در خارج از محدوده شهرها و روستاها وجود نداشته باشد، بخشی از پسماند همچنان در حاشیه جاده‌ها و طبیعت باقی خواهد ماند. این عضو انجمن بازیافت ایران معتقد است دولت به جای تمرکز صرف بر ممنوعیت‌ها، باید از ابزارهای اقتصادی استفاده کند؛ ازجمله جریمه رهاسازی زباله، ایجاد مشوق برای تحویل پسماند قابل بازیافت و توسعه شرکت‌های جمع‌آوری ضایعات. به باور او، اگر کیسه پلاستیکی پس از مصرف ارزش اقتصادی داشته باشد، احتمال رهاشدن آن در محیط به شکل محسوسی کاهش می‌یابد. صدرنژاد در پایان می‌گوید: تغییر رفتار مصرف‌کنندگان بیشتر از مسیر انگیزه‌های اقتصادی امکان‌پذیر است تا صدور مقررات جدید. او معتقد است هدف اصلی باید بازگرداندن کیسه‌های پلاستیکی به چرخه بازیافت و جلوگیری از رهاسازی آنها در طبیعت باشد، نه صرفاً حذف کامل این محصول از زندگی روزمره.